ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ନୃପଂ ସବଲଵାହନମ୍ । ଦେଵଂ ଚକ୍ରଧରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମନ୍ଦିରାନ୍ ନିର୍ଗତଂ ବହିଃ
ତାହାପରେ, ସେହି ସହରରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନବାହନ ସହିତ, ଯିଏ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥଗିତାକାଶଂ ବଲରେଣୁପଯୋଧରୈଃ । ପ୍ରାକ୍ତନୀଂ ରାଜତାମ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଵାମ୍ ଉଵାଚାତିଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେନାର ଧୂଳିରେ ଆକାଶ ଅନ୍ଧାରି ହୋଇଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗାଧି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ରାଜସିଂହାସନ ସ୍ମରଣ କରି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜେ ନିଜକୁ କହିଲେ।
ଇମାସ୍ ତାଃ କୀରକାମିନ୍ଯଃ ପଦ୍ମଗର୍ଭୋପମତ୍ଵଚଃ । କନକଦ୍ରଵଵର୍ଣିନ୍ଯୋ ଲୋଲନୀଲୋତ୍ପଲେକ୍ଷଣାଃ
ଏହିମାନେ ରାଜସଭାର ନାରୀମାନେ, ଯାଙ୍କର ଚର୍ମ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗ ପରି, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଚଞ୍ଚଳ ନୀଳପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।
ଚାମରୌଘା ଇମେ ଚନ୍ଦ୍ରକରସମ୍ପିଣ୍ଡପାଣ୍ଡୁରାଃ । ସ୍ଥିରନିର୍ଝରସଙ୍କାଶାଃ କାଶପୁଷ୍ପଚଯା ଇଵ
ଏହିମାନେ ମକୁଡ଼ିର ଗୋଛ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଧଳା ଓ ଥିର ଝରଣା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କାଶ ଫୁଲର ଗଛମାନେ ଯେମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହିପରି।
କାନ୍ତାଭିର୍ ଅଵଧୂଯନ୍ତେ ଵାଲଵ୍ଯଜନରାଶଯଃ । ଇମାସ୍ ତା ନଵଵଲ୍ଲୀଭିଃ କୁସୁମାନାମ୍ ଇଵର୍ଦ୍ଧଯଃ
ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଏହି ବାଲବ୍ୟଜନର ଗୋଛକୁ ହଲେଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ନୂଆ ଲତାମାନେ ଯେମିତି ଫୁଲର ଗୋଛ ଧରିଥାଏ, ସେହିପରି।
ଇମାସ୍ ତା ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଘଟା ଘଟିତମନ୍ଦିରାଃ । ସକଲ୍ପପାଦପା ମେରୋର୍ ଇଵ ଶ୍ର୍ଙ୍ଗପରମ୍ପରାଃ
ଏହିମାନେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ିଥିବା ମହଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଳି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଥିବା ସ୍ଥାନ ପରି।
ଏତେ ତେ ଯମଶର୍ଵେନ୍ଦ୍ରକୁବେରପ୍ରତିମୌଜସଃ । ସାମନ୍ତା ଵାସଵସ୍ଯେଵ ଲୋକପାଲା ମହୀଭୃତଃ
ଏହିମାନେ ସେଇ ସାମନ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କୁବେର ସମାନ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକପାଳମାନେ ରହନ୍ତି, ସେହିପରି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ।
ଇମାସ୍ ତାସ୍ ସର୍ଵରତ୍ନାଢ୍ଯାସ୍ ସର୍ଵାଭିମତଦାସ୍ ତତାଃ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଲତାକୁଞ୍ଜସୁନ୍ଦର୍ଯୋ ଗୃହପଙ୍କ୍ତଯଃ
ଏଠାରେ ସେଇ ଘରମାନେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କଳ୍ପତରୁ ଓ ଲତାର ଛାୟା ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର।
ଇଦଂ ତତ୍ କୀରଜନତାରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାଗ୍ ଭୁକ୍ତମ୍ ଅଦ୍ଯ ମେ । ଆତ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରାଚାର ଇଵ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାଂ ଗତମ୍
ଏହିଏ ସେଇ କିରିଲିମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି; ଏବେ ଏହା ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅନୁଭବ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସତ୍ଯସ୍ଵପ୍ନ ଇଵେଦଂ ମେ ଜାଗ୍ରତୋ ଽପି ପୁରସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ନ ଜାନେ କିଂ କୃତୋତ୍ଥାନା ମାଯେଯଂ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଏହା ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି; ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ କିଏଁକି ଏହି ମାୟା ଏଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
ଅହୋ ନୁ ଖଲୁ ଦୀର୍ଘେଣ ମନୋମୋହେନ ଜୃମ୍ଭତା । ଵୈଵଶ୍ଯମ୍ ଉପନୀତୋ ଽହଂ ଜାଲେନେଵ ଶକୁନ୍ତକଃ
ହାଁ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟର ମନର ଭ୍ରମରେ, ମୁଁ ଏଭଳି ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ଜାଲରେ ପଡ଼ିଥିବା ପକ୍ଷୀ।
ହା ଧିକ୍ କଷ୍ଟମ୍ ଅବୁଦ୍ଧଂ ମେ ମନୋ ଵାସନଯା ହତମ୍ । ପଶ୍ଯତୋ ଭ୍ରମଜାଲାନି ଵିତନୋତି ଶିଶୋର୍ ଇଵ
ହା, କେତେ ଦୁଃଖର କଥା! ମୋ ମନ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ପୂର୍ବସଂସ୍କାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଏମିତି ଭ୍ରମର ଜାଲ ବିଛାଏ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ସବୁ କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଗେ।
ଏଷା ହି ମାଯା ମହତୀ ତେନ ମେ ଚକ୍ରପାଣିନା । ଦର୍ଶିତେତ୍ଯ୍ ଅଧୁନା ସାଧୁ ମଯା ସ୍ମୃତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଏହି ବଡ଼ ମାୟାକୁ ସେ ଚକ୍ରଧାରୀ ମୋତେ ଦେଖାଇଥିଲେ; ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବରେ ମନେ ପକାଇପାରୁଛି।
ତଦ୍ ଇଦାନୀଂ ତଥା ଯତ୍ନଂ କରିଷ୍ଯେ ଗିରିକନ୍ଦରେ । ଯଥାତିସମ୍ଭ୍ରମସ୍ଯାସ୍ଯ ଜାନେ ମର୍ମ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଏମିତି ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମର ଗୁପ୍ତ ସତ୍ୟକୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ନଗରାଦ୍ ଗାଧିସ୍ ତପ୍ତୁଂ ଜଗାମ ହ । କନ୍ଦରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ସୁଶ୍ରାନ୍ତସିଂହଵତ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ଗାଧି ନଗର ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ; ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶାନ୍ତ ସିଂହ ପରି ସେଠି ବସିରହିଲେ।
ତତ୍ର ସଂଵତ୍ସରଂ ସାର୍ଧଂ ପଯଶ୍ଚୁଲକଭୋଜନଃ । ତପଶ୍ ଚକ୍ରେ ମହାତେଜାସ୍ ତୁଷ୍ଟଯେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵନଃ
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ଓ ଅର୍ଧ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଥୋଡ଼େ ଦୁଧ ଖାଇ ରହି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଭାରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଅଥାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ପଯୋମୂର୍ତିର୍ ଉପାଯଯୌ । ପ୍ରସାଦମ୍ ଉତ୍ପଲଶ୍ଯାମଶ୍ ଶରଦୀଵ ମହାହ୍ରଦଃ
ତାପରେ ପଦ୍ମନେତ୍ର ବିଶ୍ନୁ, ଦୁଧର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶରଦ୍କାଳର ମହାସରୋବର ପରି ଶାନ୍ତ ରୂପେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତମ୍ ଆଜଗାମ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଦରଂ ଦ୍ଵିଜମନ୍ଦିରମ୍ । ପଯୋଧରଵଦ୍ ଆତ୍ମାଚ୍ଛଚ୍ଛଵିର୍ ଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଅଥାଵସତ୍
ସେ ଶୈଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତି ଛଡ଼ାଇ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆଲୋକରେ ଆକାଶରେ ବସିଲେ।
ଗାଧେ କଚ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ମାଯା ମମ ଗରୀଯସୀ । ଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଜଗଜ୍ଜାଲଚେଷ୍ଟିତଂ ଵେଷ୍ଟିତାତ୍ମକମ୍
ଗାଧି, ତୁମେ କି ମୋର ବଡ଼ ମାୟାକୁ ଦେଖିଛ? ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଜାଲ ଓ ତାହାର କ୍ରିୟାକଳାପ, ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ଘେରି ରହିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ।
ଚିତ୍ତାଭିମତ ଏତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାପ୍ତେ ସମ୍ଯଗ୍ ଅନିନ୍ଦିତ । ତପୋ ଗିରିତଟେ କୁର୍ଵନ୍ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛସି
ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ତାହା ଆପଣ ପାଇଛନ୍ତି, ଅପରାଧହୀନ ଜଣେ, ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏବେ ଆଉ କଣ ଚାହାନ୍ତି?
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ହରିଂ ଗାଧିର୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଅର୍ଚାକୁସୁମପୂରେଣ ପାଦଯୋଃ ପର୍ଯପୂଜଯତ୍
ହରିଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗାଧି, ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଅନେକ ଫୁଲରେ ପୂଜା କଲେ।
ଦତ୍ତାର୍ଘଂ କୀର୍ଣକୁସୁମଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୈଃ । ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଆହ ଦ୍ଵିଜୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅମ୍ଭୋଦମ୍ ଇଵ ଚାତକଃ
ଜଳ ଦେଇ, ଫୁଲ ଛିଟି, ଶୀଘ୍ର ନମସ୍କାର କରି ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦ୍ବିଜ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ମେଘକୁ ଡାକେ।
ଦେଵ ଯୈଷା ତ୍ଵଯା ମାଯା ଦର୍ଶିତାତିତମୋମଯୀ । ମହୀଂ ପ୍ରାତର୍ ଇଵାଦିତ୍ଯସ୍ ତାଂ ମେ ପ୍ରକଟତାଂ ନଯ
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦେଖାଇଥିବା ଏହି ପୁରୁଣା ଅନ୍ଧାରରେ ଗଠିତ ମାୟାକୁ, ସକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଯେପରି ଦେଖାଇଦେଉଥାଏ, ତେଣୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଦେଖାନ୍ତୁ।
ଭ୍ରମଂ ଯତ୍ ପଶ୍ଯତି ମନୋ ଵାସନାମଲମାଲିତମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନଵତ୍ ସ କଥଂ ଦେଵ ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
ମନ ଯେତେବେଳେ ଅଭିପ୍ରାୟର ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭ୍ରମକୁ ଦେଖେ, ଓ ଦେବ, ସେହି ଭ୍ରମ କିପରି ସ୍ୱପ୍ନର ଭଳି ଜାଗିଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ?
ମୁହୂର୍ତମ୍ ଉପଲବ୍ଧାତ୍ମା ଜଲାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରମଃ । କଥଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମାମଲପଦାସ୍ପଦ
ପାଣି ଭିତରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଭ୍ରମକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିଜର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ମୋ ପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା କିପରି ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭବର ଦେଖାଯାଇଛି?
ଦୈର୍ଘ୍ଯାଦୈର୍ଘ୍ଯେ ଚ କାଲସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ଭଵାଭଵୌ । କଥମ୍ ଅତ୍ର ସ୍ଥିତାନି ସ୍ଯୁର୍ ମଦୀଯଶ୍ଵପଚଭ୍ରମେ
ସମୟର ଦୀର୍ଘତା କିମ୍ବା ଅଳ୍ପତା, ଶରୀରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅନସ୍ତିତ୍ୱ, ମୋ ଘୋଡା ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟର ସ୍ୱପ୍ନ ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରିବ?
ଗାଧେ ସ୍ଵାଧିଵିଧୂତସ୍ଯ ରୂପମ୍ ଅସ୍ଯୈତଦ୍ ଆତ୍ମଜମ୍ । ଚେତସୋ ଽଦୃଷ୍ଟତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଯତ୍ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଉରୁଵିଭ୍ରମମ୍
ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମନ ଯାହା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ଗଭୀରରେ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଆକୃତିକୁ ଦେଖେ, ଏହା ବଡ଼ ଭ୍ରମକୁ ଦେଖାଏ।
ବହିର୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଖାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀଦିଗାଦିକମ୍ । ଏତତ୍ ସ୍ଵଚିତ୍ତ ଏଵାସ୍ତି ପତ୍ତ୍ରପୁଞ୍ଜ ଇଵାଙ୍କୁରେ
ବାହାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ନ ଆକାଶ, ନ ପବନ, ନ ଭୂମି, ନ ଦିଗ୍ବିଦିଗ, ଏହି ସବୁ କିଛି ନିଜର ମନ ଭିତରେ ଅଛି; ଏହା ଅଙ୍କୁର ଭିତରେ ପତ୍ରପୁଞ୍ଜ ଥିବା ପରି।
ଫଲାଦି ସ୍ଫାରତାମ୍ ଏତି ଯଥୈଵ ବହିର୍ ଅଙ୍କୁରାତ୍ । ବହିଃ ପ୍ରକଟତାଂ ଯାତି ତଥା ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦି ଚେତସଃ
ଯେପରି ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଙ୍କୁରରୁ ବାହାରକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ମନରୁ ବାହାରକୁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ସତ୍ଯଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦି ଚିତ୍ତସ୍ଥଂ ନ ବହିସ୍ସ୍ଥଂ କଦାଚନ । ଅଙ୍କୁରସ୍ଥଂ ଫଲଂ ଵସ୍ତୁ ତସ୍ମାଦ୍ ଯସ୍ମାତ୍ ଫଲଶ୍ରିଯଃ
ସତ୍ୟରେ, ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ମନ ଭିତରେ ଅଛି, କେବେ ବାହାରେ ନାହିଁ; ଫଳ ଅଙ୍କୁର ଭିତରେ ଅଛି, ଏହିଠାରୁ ଫଳର ମହିମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।