ତତ୍ରାଵଲୋକଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଥାନାନି ସଦନାନି ଚ । କଲ୍ପକ୍ଷୋଭଵିଵୃତ୍ତାନି ଜଗନ୍ତୀଵାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭଵଃ
ସେଠାରେ ସେ ଘର ଓ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ସମୟର ଉପଦ୍ରବରେ ଭଙ୍ଗୁର ହୋଇଥିବା, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଉଵାଚ ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵେଦମ୍ ଅରଣ୍ଯେ ଲୁଠିତାଲଯେ । ଶୁଷ୍କାସ୍ଥିମାଲାଵଲିତେ ପିଶାଚକ ଇଵ ଭ୍ରମନ୍
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ଘରେ, ଶୁଖିଲା ଅସ୍ଥିମାଳାରେ ଢାକା, ପିଶାଚ ସଦୃଶ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ନିଜେ ନିଜେ କହିଲେ—
ଇମାସ୍ ତା ମୃତମାତଙ୍ଗଦନ୍ତମାଲା ଵୃତୌ କୃତାଃ । ଅଦ୍ଯାପି ସଂସ୍ଥିତାଃ କଲ୍ପଂ ପ୍ରତି ମେରୁଶିଖା ଇଵ
ଏହି ମୃତ ହାତୀ ଦାନ୍ତର ମାଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛି ରଖାଯାଇଛି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ କଳ୍ପ ଧରି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର।
ଇହ ତଦ୍ ଵାନରୀମାଂସଂ ପକ୍ଵଂ ଵଂଶାଙ୍କୁରୈସ୍ ସହ । ଭୁକ୍ତଂ ସୁରାସଵୋନ୍ମତ୍ତୈସ୍ ସହ ଶ୍ଵପଚବନ୍ଧୁଭିଃ
ଏଠାରେ ବାନର ମାଂସ ଓ ବାଁଶ ଅଂକୁର ସହିତ ରନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ଏହାକୁ ମଦରେ ମତ ହୋଇଥିବା ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଖାଇଥିଲେ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଶ୍ଵପଚୀଂ ଶ୍ଯାମାମ୍ ଇହ କେସରିଚର୍ମଣି । ସୁପ୍ତମ୍ ଆପୀଯ ମୈରେଯଂ ତିକ୍ତଂ ଗଜମଦୈର୍ ନଵୈଃ
ଏଠାରେ ଏକ କଳା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟା ଜଣେ ଜନୀକୁ ସିଂହ ଚର୍ମ ଉପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଜା ହାତୀ ମଦ ମିଶା ତିତିକ୍ତ ମଦ ପିଇ, ଶୋଇ ପଡାଯାଇଥିଲା।
କୌଲେଯକକୁଟୁମ୍ବିନ୍ଯଃ ପିଣ୍ଯାକପରିଵର୍ଧିତାଃ । ଇହ ବଦ୍ଧା ଵରତ୍ରାଭିର୍ ମୃତେଭରଦକାଷ୍ଠକେ
ଏଠାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ପରିବାରର ଜଣେ ଜଣେ ଗୃହଣୀମାନେ, ମୁଢ଼ା ଧାନରେ ପୋଷିତ, ମୃତ ହାତୀର ଚିତା ଉପରେ ଦୌରି ଦେଇ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ।
ଇହ ଵାରଣମୁକ୍ତାନାଂ ତଦ୍ ଆସୀତ୍ ପିଠିରତ୍ରଯମ୍ । ପିନଦ୍ଧଂ ମାହିଷେଣୋଗ୍ରଚର୍ମଣାମ୍ବୁଦଶୋଭିନା
ଏଠାରେ ହାତୀ ମୁକ୍ତାର ତିନିଟି ଆସନ ରହିଥିଲା, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ଚର୍ମରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା ଓ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ସ୍ଥଲୀଷ୍ଵ୍ ଏତାସୁ ତାସ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ସହ ଶ୍ଵପଚବାଲକୈଃ । ଚିରଂ ଵିଲୁଲିତଂ ଚୂତପତ୍ତ୍ରପୁଞ୍ଜେ ପିକୈର୍ ଇଵ
ଏଠାରେ, ଏହି ମାଟି ଉପରେ, ଚଣ୍ଡାଳ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ଆମ୍ବ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କୋଇଲିମାନେ ଖେଳିବା ପରି ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ରୂଢତଦ୍ବାଲନିଶ୍ଶ୍ଵାସରଣଦ୍ଵଂଶାନୁଵୃତ୍ତିମତ୍ । ଗୀତଂ ପୀତଂ ଶୁନୀରକ୍ତସାଧିତାସଵତୋଷିତୈଃ
ଏଠାରେ, ସେଇ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ ସହିତ, କୁକୁର ରକ୍ତରେ ତିଆରି ମଦ୍ୟ ପିଇଯାଇଥିଲା, ଗୀତ ଗାଯାଇଥିଲା ଓ ତାହାରେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଥିଲା।
ଅତ୍ର ସାର୍ଧଂ କୁଟୁମ୍ବେନ ଜନ୍ଯତ୍ରେଷୁ କୁଟୁମ୍ବିନା । ନୃତ୍ତଂ ତତ୍ କୃତମ୍ ଉନ୍ନାଦଂ କଲ୍ଲୋଲୈର୍ ଜଲଧାଵ୍ ଇଵ
ଏଠାରେ, ନିଜ ପରିବାର ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଗୃହସ୍ଥ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ପରି, ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ରୋଡ୍ଡଯନଲୋଲାନାଂ କାକଭାସପତତ୍ରିଣାମ୍ । ଧୃତାନାମ୍ ଅନ୍ଯଘାତାର୍ଥଂ ଗ୍ରଥିତଂ ଵଂଶପଞ୍ଜରମ୍
ଏଠାରେ, ଚଞ୍ଚଳ କାଉ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ବାଁସର ଖଞ୍ଜା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯାସ୍ ସ୍ମରନ୍ ଗାଧିଃ ପ୍ରାକ୍ତନୀଶ୍ ଶ୍ଵପଚକ୍ରିଯାଃ । ଵିସ୍ମଯୋତ୍କମ୍ପିତଶିରା ଧାତୁଶ୍ ଚେଷ୍ଟାଃ ପରାମୃଶନ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ଗାଧି ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଶରୀରର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ଚଚାଲ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୀର୍ଘେଣ ଦେଶାତ୍ କାଲେନ କାର୍ଯଵିତ୍ । ହୂନମଣ୍ଡଲମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାପ ଦେଶାନ୍ତରଂ କ୍ରମାତ୍
ଏହିପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ, ହୁଣମାନଙ୍କ ଭୂମିକୁ ପଛରେ ରଖି, ଦେଶାନ୍ତରକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ନଦୀଶୈଲମଣ୍ଡଲାରଣ୍ଯସନ୍ତତିମ୍ । ଆସସାଦ ତୁଷାରାଦ୍ରିଲଗ୍ନଂ କୀରଜନାସ୍ପଦମ୍
ସେ ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଟେଇ, ତୁଷାର ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଥିବା କୀର ଲୋକମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରାପ ମହୀପାଲନଗରଂ ନଗସନ୍ନିଭମ୍ । ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଣଖିନ୍ନାତ୍ମା ସ୍ଵର୍ଲୋକମ୍ ଇଵ ନାରଦଃ
ସେଠାରେ, ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଭବ୍ୟ ରାଜଧାନୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସଂସାର ଭ୍ରମଣରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ନାରଦ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥାତ୍ମନାନୁଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯ୍ ଆସେଵିତାନି ଚ । ସ୍ଥାନାନି ନଗରେ ପଶ୍ଯନ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜନମ୍ ଆଦୃତଃ
ସେଠାରେ, ସେ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଥିବା, ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଯାଞ୍ଚିଥିବା ସହରର ସେଇ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ।
ସାଧୋ ସ୍ମରସି କଚ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇହ ଶ୍ଵପଚମ୍ ଈଶ୍ଵରମ୍ । ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ ତନ୍ ମେ କଥଯାଶୁ ଯଥାଵିଧି
ଭଲ ମଣିଷ, ତୁମେ ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ କୁକୁର ଖାଉଥିବା ଲୋକ ଯିଏ ରାଜା ହୋଇଥିଲେ, ସେଉଁଠିକୁ ମନେ ପକାଅଛ କି? ଯଦି ଜାଣ, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହା ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ।
ଅଭୂଦ୍ ଇହାଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷାଣି ଶ୍ଵପଚୋ ଭୂମିପୋ ଦ୍ଵିଜ । ରାଜତ୍ଵମ୍ ଅର୍ପିତଂ ଯସ୍ଯ ନଵମଙ୍ଗଲହସ୍ତିନା
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏଠାରେ ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି ଏକ କୁକୁର ଖାଉଥିବା ଲୋକ ରାଜା ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ନବମଙ୍ଗଳ ନାମକ ହାତୀ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଅନ୍ତେ ସ ସମ୍ପରିଜ୍ଞାତସ୍ ସମ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ହୁତାଶନମ୍ । ଅତ୍ର ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ସମତୀତାନି ତାପସ
ଶେଷରେ, ସେ ଚିହ୍ନାଯିବା ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ତାପସ।
ଯଂ ଯଂ ପୃଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଗାଧିର୍ ଜନଂ ଜାତକୁତୂହଲଃ । ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମୁଖାଦ୍ ଏଵଂ ଶୃଣୋତ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅପି
ଗାଧି ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଚାରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଶୁଣିଥିଲେ, ସେଠି ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ନୃପଂ ସବଲଵାହନମ୍ । ଦେଵଂ ଚକ୍ରଧରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମନ୍ଦିରାନ୍ ନିର୍ଗତଂ ବହିଃ
ତାହାପରେ, ସେହି ସହରରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନବାହନ ସହିତ, ଯିଏ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥଗିତାକାଶଂ ବଲରେଣୁପଯୋଧରୈଃ । ପ୍ରାକ୍ତନୀଂ ରାଜତାମ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଵାମ୍ ଉଵାଚାତିଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେନାର ଧୂଳିରେ ଆକାଶ ଅନ୍ଧାରି ହୋଇଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗାଧି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ରାଜସିଂହାସନ ସ୍ମରଣ କରି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜେ ନିଜକୁ କହିଲେ।
ଇମାସ୍ ତାଃ କୀରକାମିନ୍ଯଃ ପଦ୍ମଗର୍ଭୋପମତ୍ଵଚଃ । କନକଦ୍ରଵଵର୍ଣିନ୍ଯୋ ଲୋଲନୀଲୋତ୍ପଲେକ୍ଷଣାଃ
ଏହିମାନେ ରାଜସଭାର ନାରୀମାନେ, ଯାଙ୍କର ଚର୍ମ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗ ପରି, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଚଞ୍ଚଳ ନୀଳପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।
ଚାମରୌଘା ଇମେ ଚନ୍ଦ୍ରକରସମ୍ପିଣ୍ଡପାଣ୍ଡୁରାଃ । ସ୍ଥିରନିର୍ଝରସଙ୍କାଶାଃ କାଶପୁଷ୍ପଚଯା ଇଵ
ଏହିମାନେ ମକୁଡ଼ିର ଗୋଛ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଧଳା ଓ ଥିର ଝରଣା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କାଶ ଫୁଲର ଗଛମାନେ ଯେମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହିପରି।
କାନ୍ତାଭିର୍ ଅଵଧୂଯନ୍ତେ ଵାଲଵ୍ଯଜନରାଶଯଃ । ଇମାସ୍ ତା ନଵଵଲ୍ଲୀଭିଃ କୁସୁମାନାମ୍ ଇଵର୍ଦ୍ଧଯଃ
ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଏହି ବାଲବ୍ୟଜନର ଗୋଛକୁ ହଲେଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ନୂଆ ଲତାମାନେ ଯେମିତି ଫୁଲର ଗୋଛ ଧରିଥାଏ, ସେହିପରି।
ଇମାସ୍ ତା ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଘଟା ଘଟିତମନ୍ଦିରାଃ । ସକଲ୍ପପାଦପା ମେରୋର୍ ଇଵ ଶ୍ର୍ଙ୍ଗପରମ୍ପରାଃ
ଏହିମାନେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ିଥିବା ମହଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଳି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଥିବା ସ୍ଥାନ ପରି।
ଏତେ ତେ ଯମଶର୍ଵେନ୍ଦ୍ରକୁବେରପ୍ରତିମୌଜସଃ । ସାମନ୍ତା ଵାସଵସ୍ଯେଵ ଲୋକପାଲା ମହୀଭୃତଃ
ଏହିମାନେ ସେଇ ସାମନ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କୁବେର ସମାନ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକପାଳମାନେ ରହନ୍ତି, ସେହିପରି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ।
ଇମାସ୍ ତାସ୍ ସର୍ଵରତ୍ନାଢ୍ଯାସ୍ ସର୍ଵାଭିମତଦାସ୍ ତତାଃ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଲତାକୁଞ୍ଜସୁନ୍ଦର୍ଯୋ ଗୃହପଙ୍କ୍ତଯଃ
ଏଠାରେ ସେଇ ଘରମାନେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କଳ୍ପତରୁ ଓ ଲତାର ଛାୟା ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର।
ଇଦଂ ତତ୍ କୀରଜନତାରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାଗ୍ ଭୁକ୍ତମ୍ ଅଦ୍ଯ ମେ । ଆତ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରାଚାର ଇଵ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାଂ ଗତମ୍
ଏହିଏ ସେଇ କିରିଲିମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି; ଏବେ ଏହା ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅନୁଭବ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସତ୍ଯସ୍ଵପ୍ନ ଇଵେଦଂ ମେ ଜାଗ୍ରତୋ ଽପି ପୁରସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ନ ଜାନେ କିଂ କୃତୋତ୍ଥାନା ମାଯେଯଂ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଏହା ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି; ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ କିଏଁକି ଏହି ମାୟା ଏଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।