ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସୁହୃଦ୍ଭୃତ୍ଯବନ୍ଧୁସ୍ଵଜନପେଟକମ୍ । ଯସ୍ଯାତିଵିସ୍ତୀର୍ଣମ୍ ଅଭୂତ୍ ପତ୍ତ୍ରଵୃନ୍ଦଂ ତରୋର୍ ଇଵ
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ନାତି, ବନ୍ଧୁ, ଚାକର, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପରିଜନମାନେ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲେ, ଯେପରି ଗଛରେ ଅନେକ ପତ୍ର ଥାଏ।
ତସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କଲତ୍ରଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଆଚ୍ଛିନତ୍ । ଅଦ୍ରେଃ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ମହାଵନମ୍ ଇଵାନିଲଃ
ସେ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଏଭଳି ଛିନିନେଲା, ଯେପରି ଗିରିପର୍ବତର ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପବନ ତାହାର ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଉଡାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ ତତୋ ଦେଶମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯଯୌ କୀରପୁରାନ୍ତରମ୍ । ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଵ୍ ଅନୁଦ୍ଵେଗଂ ତତ୍ର ରାଜା ବଭୂଵ ଯଃ
ତାପରେ ସେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଇ କୀରପୁରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ରାଜା ହେଲେ।
ଯସ୍ ତତ୍ରାଥ ପରିଜ୍ଞାଯ ଜନୈର୍ ଦୂରେ ତିରସ୍କୃତଃ । ଯଥା ରାଶିର୍ ଅମେଧ୍ଯସ୍ଯ ଯଥା ଗ୍ରାମେ ଵିଷଦ୍ରୁମଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପରେ ଦୂରରୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରାମରେ ଅପବିତ୍ର ଝାମୁ ଅଥବା ବିଷାକ୍ତ ଗଛକୁ ଲୋକେ ଦୂରେଇ ରଖନ୍ତି।
ତତୋ ଜନେ ଽଗ୍ନିଂ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନା ଯୋ ହୁତାଶନମ୍ । ଆର୍ଯତାମ୍ ଆର୍ଯସଂସର୍ଗାଦ୍ ଆର୍ଯତଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିବାରୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
କିଂ ତ୍ଵମ୍ ଏକଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶ୍ଵପଚଂ ପୃଚ୍ଛସି ପ୍ରଭୋ । କିଂ ତେ ବନ୍ଧୁର୍ ଅସୌ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅଭଵତ୍ ସଂସ୍ତୁତୋ ଽଥ ଵା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ଚଣ୍ଡାଳକୁ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କରି କାହିଁକି ପଛରୁଛନ୍ତି? ସେ କି ଆପଣଙ୍କର କିଛି ଆତ୍ମୀୟ, କିମ୍ବା ଆପଣ କେବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି କି?
ଏଵଂ କଥଯତୋ ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ ଗାଧିଃ ପୃଚ୍ଛନ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସର୍ଵେଷୁ ତତ୍ର ଗ୍ରାମେଷୁ ମାସମ୍ ଏକମ୍ ଉଵାସ ସଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଗାଧି ଗ୍ରାମବାସୀମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ମାସ ରହିଲେ।
ଯଥା ତେନାନୁଭୂତଂ ତଚ୍ ଛ୍ଵପଚତ୍ଵଂ ତଥୈଵ ତୈଃ । ଗ୍ରାମୀଣୈସ୍ ତସ୍ଯ କଥିତଂ ସର୍ଵୈର୍ ଏଵାଵିଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯେପରି ଗାଧି ନିଜେ ଚଣ୍ଡାଳ ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ତାଙ୍କୁ ସେହି କଥା ଏକଥିରେ କହିଲେ।
ଅଵ୍ଯାହତଂ ସକଲହୂନମୁଖାଦ୍ ଅଥୈତଦ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ଯଥାନୁଭୂତମ୍ । ଗାଧିଶ୍ ଶଶାଙ୍କମଲଵଦ୍ ଧୃଦଯେ ଵିରୂଢଂ ଗୂଢାକୃତିଃ ପରମଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଜଗାମ
ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଁହରୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଶୁଣି, ନିଜ ଅନୁଭୂତିକୁ ଭଲରେ ବିଚାର କରି, ଗାଧିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ପରି ଲୁଚିଥିବା ଭାବରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବେ ଦଳିଗଲା।
ଲୁଠିତଂ ଶ୍ଵପଚାଗାରଂ ପୁନର୍ ଵିସ୍ମଯଵାନ୍ ଯଯୌ । ଗାଧିର୍ ମନୋ ହି ନାଯାତି ତୃପ୍ତିମ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯଦର୍ଶନେ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିପୁରି, ଗାଧି ପୁଣିଥରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଘରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; କାରଣ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମାନେନାହିଁ।
ତତ୍ରାଵଲୋକଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଥାନାନି ସଦନାନି ଚ । କଲ୍ପକ୍ଷୋଭଵିଵୃତ୍ତାନି ଜଗନ୍ତୀଵାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭଵଃ
ସେଠାରେ ସେ ଘର ଓ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ସମୟର ଉପଦ୍ରବରେ ଭଙ୍ଗୁର ହୋଇଥିବା, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଉଵାଚ ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵେଦମ୍ ଅରଣ୍ଯେ ଲୁଠିତାଲଯେ । ଶୁଷ୍କାସ୍ଥିମାଲାଵଲିତେ ପିଶାଚକ ଇଵ ଭ୍ରମନ୍
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ଘରେ, ଶୁଖିଲା ଅସ୍ଥିମାଳାରେ ଢାକା, ପିଶାଚ ସଦୃଶ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ନିଜେ ନିଜେ କହିଲେ—
ଇମାସ୍ ତା ମୃତମାତଙ୍ଗଦନ୍ତମାଲା ଵୃତୌ କୃତାଃ । ଅଦ୍ଯାପି ସଂସ୍ଥିତାଃ କଲ୍ପଂ ପ୍ରତି ମେରୁଶିଖା ଇଵ
ଏହି ମୃତ ହାତୀ ଦାନ୍ତର ମାଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛି ରଖାଯାଇଛି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ କଳ୍ପ ଧରି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର।
ଇହ ତଦ୍ ଵାନରୀମାଂସଂ ପକ୍ଵଂ ଵଂଶାଙ୍କୁରୈସ୍ ସହ । ଭୁକ୍ତଂ ସୁରାସଵୋନ୍ମତ୍ତୈସ୍ ସହ ଶ୍ଵପଚବନ୍ଧୁଭିଃ
ଏଠାରେ ବାନର ମାଂସ ଓ ବାଁଶ ଅଂକୁର ସହିତ ରନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ଏହାକୁ ମଦରେ ମତ ହୋଇଥିବା ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଖାଇଥିଲେ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଶ୍ଵପଚୀଂ ଶ୍ଯାମାମ୍ ଇହ କେସରିଚର୍ମଣି । ସୁପ୍ତମ୍ ଆପୀଯ ମୈରେଯଂ ତିକ୍ତଂ ଗଜମଦୈର୍ ନଵୈଃ
ଏଠାରେ ଏକ କଳା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟା ଜଣେ ଜନୀକୁ ସିଂହ ଚର୍ମ ଉପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଜା ହାତୀ ମଦ ମିଶା ତିତିକ୍ତ ମଦ ପିଇ, ଶୋଇ ପଡାଯାଇଥିଲା।
କୌଲେଯକକୁଟୁମ୍ବିନ୍ଯଃ ପିଣ୍ଯାକପରିଵର୍ଧିତାଃ । ଇହ ବଦ୍ଧା ଵରତ୍ରାଭିର୍ ମୃତେଭରଦକାଷ୍ଠକେ
ଏଠାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ପରିବାରର ଜଣେ ଜଣେ ଗୃହଣୀମାନେ, ମୁଢ଼ା ଧାନରେ ପୋଷିତ, ମୃତ ହାତୀର ଚିତା ଉପରେ ଦୌରି ଦେଇ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ।
ଇହ ଵାରଣମୁକ୍ତାନାଂ ତଦ୍ ଆସୀତ୍ ପିଠିରତ୍ରଯମ୍ । ପିନଦ୍ଧଂ ମାହିଷେଣୋଗ୍ରଚର୍ମଣାମ୍ବୁଦଶୋଭିନା
ଏଠାରେ ହାତୀ ମୁକ୍ତାର ତିନିଟି ଆସନ ରହିଥିଲା, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ଚର୍ମରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା ଓ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ସ୍ଥଲୀଷ୍ଵ୍ ଏତାସୁ ତାସ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ସହ ଶ୍ଵପଚବାଲକୈଃ । ଚିରଂ ଵିଲୁଲିତଂ ଚୂତପତ୍ତ୍ରପୁଞ୍ଜେ ପିକୈର୍ ଇଵ
ଏଠାରେ, ଏହି ମାଟି ଉପରେ, ଚଣ୍ଡାଳ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ଆମ୍ବ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କୋଇଲିମାନେ ଖେଳିବା ପରି ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ରୂଢତଦ୍ବାଲନିଶ୍ଶ୍ଵାସରଣଦ୍ଵଂଶାନୁଵୃତ୍ତିମତ୍ । ଗୀତଂ ପୀତଂ ଶୁନୀରକ୍ତସାଧିତାସଵତୋଷିତୈଃ
ଏଠାରେ, ସେଇ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ ସହିତ, କୁକୁର ରକ୍ତରେ ତିଆରି ମଦ୍ୟ ପିଇଯାଇଥିଲା, ଗୀତ ଗାଯାଇଥିଲା ଓ ତାହାରେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଥିଲା।
ଅତ୍ର ସାର୍ଧଂ କୁଟୁମ୍ବେନ ଜନ୍ଯତ୍ରେଷୁ କୁଟୁମ୍ବିନା । ନୃତ୍ତଂ ତତ୍ କୃତମ୍ ଉନ୍ନାଦଂ କଲ୍ଲୋଲୈର୍ ଜଲଧାଵ୍ ଇଵ
ଏଠାରେ, ନିଜ ପରିବାର ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଗୃହସ୍ଥ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ପରି, ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ରୋଡ୍ଡଯନଲୋଲାନାଂ କାକଭାସପତତ୍ରିଣାମ୍ । ଧୃତାନାମ୍ ଅନ୍ଯଘାତାର୍ଥଂ ଗ୍ରଥିତଂ ଵଂଶପଞ୍ଜରମ୍
ଏଠାରେ, ଚଞ୍ଚଳ କାଉ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ବାଁସର ଖଞ୍ଜା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯାସ୍ ସ୍ମରନ୍ ଗାଧିଃ ପ୍ରାକ୍ତନୀଶ୍ ଶ୍ଵପଚକ୍ରିଯାଃ । ଵିସ୍ମଯୋତ୍କମ୍ପିତଶିରା ଧାତୁଶ୍ ଚେଷ୍ଟାଃ ପରାମୃଶନ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ଗାଧି ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଶରୀରର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ଚଚାଲ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୀର୍ଘେଣ ଦେଶାତ୍ କାଲେନ କାର୍ଯଵିତ୍ । ହୂନମଣ୍ଡଲମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାପ ଦେଶାନ୍ତରଂ କ୍ରମାତ୍
ଏହିପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ, ହୁଣମାନଙ୍କ ଭୂମିକୁ ପଛରେ ରଖି, ଦେଶାନ୍ତରକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ନଦୀଶୈଲମଣ୍ଡଲାରଣ୍ଯସନ୍ତତିମ୍ । ଆସସାଦ ତୁଷାରାଦ୍ରିଲଗ୍ନଂ କୀରଜନାସ୍ପଦମ୍
ସେ ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଟେଇ, ତୁଷାର ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଥିବା କୀର ଲୋକମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରାପ ମହୀପାଲନଗରଂ ନଗସନ୍ନିଭମ୍ । ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଣଖିନ୍ନାତ୍ମା ସ୍ଵର୍ଲୋକମ୍ ଇଵ ନାରଦଃ
ସେଠାରେ, ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଭବ୍ୟ ରାଜଧାନୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସଂସାର ଭ୍ରମଣରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ନାରଦ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥାତ୍ମନାନୁଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯ୍ ଆସେଵିତାନି ଚ । ସ୍ଥାନାନି ନଗରେ ପଶ୍ଯନ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜନମ୍ ଆଦୃତଃ
ସେଠାରେ, ସେ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଥିବା, ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଯାଞ୍ଚିଥିବା ସହରର ସେଇ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ।
ସାଧୋ ସ୍ମରସି କଚ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇହ ଶ୍ଵପଚମ୍ ଈଶ୍ଵରମ୍ । ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ ତନ୍ ମେ କଥଯାଶୁ ଯଥାଵିଧି
ଭଲ ମଣିଷ, ତୁମେ ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ କୁକୁର ଖାଉଥିବା ଲୋକ ଯିଏ ରାଜା ହୋଇଥିଲେ, ସେଉଁଠିକୁ ମନେ ପକାଅଛ କି? ଯଦି ଜାଣ, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହା ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ।
ଅଭୂଦ୍ ଇହାଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷାଣି ଶ୍ଵପଚୋ ଭୂମିପୋ ଦ୍ଵିଜ । ରାଜତ୍ଵମ୍ ଅର୍ପିତଂ ଯସ୍ଯ ନଵମଙ୍ଗଲହସ୍ତିନା
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏଠାରେ ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି ଏକ କୁକୁର ଖାଉଥିବା ଲୋକ ରାଜା ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ନବମଙ୍ଗଳ ନାମକ ହାତୀ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଅନ୍ତେ ସ ସମ୍ପରିଜ୍ଞାତସ୍ ସମ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ହୁତାଶନମ୍ । ଅତ୍ର ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ସମତୀତାନି ତାପସ
ଶେଷରେ, ସେ ଚିହ୍ନାଯିବା ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ତାପସ।
ଯଂ ଯଂ ପୃଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଗାଧିର୍ ଜନଂ ଜାତକୁତୂହଲଃ । ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମୁଖାଦ୍ ଏଵଂ ଶୃଣୋତ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅପି
ଗାଧି ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଚାରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଶୁଣିଥିଲେ, ସେଠି ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।