ଇହ ରାଜା ଭଵନ୍ତଂ ଵା କଚ୍ଚିଦ୍ ଗେଯକଲାଵିଦମ୍ । ରକ୍ତକଣ୍ଠଂ ମାନଯତି ରାଗଵାନ୍ ଇଵ କୋକିଲମ୍
ଏଠାରେ ରାଜା ତୁମକୁ, ଯିଏ ସଙ୍ଗୀତର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରଙ୍ଗିନ କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଧାରଣ କରିଛ, ସେଇ ପ୍ରେମିକ ଜଣେ କୋଇଲିକୁ ଯେପରି ଆଦର କରେ, ସେପରି ଆଦର କରନ୍ତି କି?
ଆପୂରଯତି ଵା କଚ୍ଚିଦ୍ ଗୃହଵସ୍ତ୍ରାଶନାର୍ପଣୈଃ । ମଧୁସ୍ ତମାଲଵିଟପଂ ଫଲପତ୍ତ୍ରରସୈର୍ ଇଵ
ଏଠାରେ କିଏ ତୁମକୁ ଘରର ପୋଷାକ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ? ମଧୁମକ୍ଷୀ ଯେପରି ତମାଳ ଗଛକୁ ତାହାର ଫଳ ଓ ପତ୍ରରସରେ ପୂରଣ କରିଦିଏ, ସେପରି କିଏ ତୁମକୁ ପୂରଣ କରେ?
ଦର୍ଶନେନ ତଵାଦ୍ଯାହଂ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମ୍ ଆଗତଃ । ପଦ୍ମସ୍ ସୂର୍ଯୋଦଯେନେଵ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯ ଇଵୋଦଧିଃ
ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରୁଛି—ଯେପରି ରବିଉଦୟରେ ପଦ୍ମ ଖୁସି ହୁଏ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ସମୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
ଆନନ୍ଦାନାମ୍ ଅଶେଷାଣାଂ ଲାଭାନାଂ ମହତାମ୍ ଅପି । ଵିଶ୍ରାମାଣାମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ସୀମାନ୍ତୋ ବନ୍ଧୁଦର୍ଶନମ୍
ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ବଡ଼ ସଫଳତା ଓ ଅନନ୍ତ ବିଶ୍ରାମର ସୀମା।
ଶ୍ଵପଚେ ପ୍ରଵଦତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ରାଜା ତାଵତ୍ ତଯା ତଯା । ଚକାର ତତ୍କାଲଜଯା ଚେଷ୍ଟଯୈଵାଵଧୀରଣମ୍
ରାଜା ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳୀ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳନାରେ ଅବହେଳା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ତାଵଦ୍ ଵାତାଯନଗତାଃ କାନ୍ତାଃ ପ୍ରକୃତଯସ୍ ତଥା । ଶ୍ଵପଚୋ ଽଯମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମ୍ଲାନତାମ୍ ଅଲମ୍ ଆଯଯୁଃ
ଏହି ସମୟରେ, ୱିଣ୍ଡୋରେ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଓ ସେବିକାମାନେ 'ଏହିଯେ ଚଣ୍ଡାଳ' ବୋଲି ଜାଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନମରା ହୋଇଗଲେ।
ପଦ୍ମାସ୍ ତୁଷାରଵୃଷ୍ଟ୍ଯେଵ ଗ୍ରାମାସ୍ ସାଵଗ୍ରହା ଇଵ । ଦାଵଵନ୍ତ ଇଵାଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରା ନାଗରା ନ ଵିରେଜିରେ
ପଦ୍ମମାନେ ତୁଷାର ପତନରେ ଯେପରି ମ୍ଲାନ, ଗ୍ରାମମାନେ ବିପଦରେ ଯେପରି ନିର୍ଜୀବ, ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଯେପରି ଦଗ୍ଧ, ସେପରି ନଗରମାନେ ତାଙ୍କର ଆଭା ହରାଇଦେଲେ।
ନୃପୋ ଽଵଧୀରଯାମ୍ ଆସ ସ ତାଂ ସ୍ଵଜନସଙ୍କଥାମ୍ । ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରଗତମାର୍ଜାରଫେକ୍କାରଂ ମୃଗରାଡ୍ ଇଵ
ରାଜା ସେଇ ସ୍ବଜନମାନଙ୍କର କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲର ସିଂହ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା ବିଲେଇର ଫୁସ୍କାରିକୁ ଅବହେଳା କରେ।
ସତ୍ଵରଂ ପ୍ରଵିଵେଶାନ୍ତଃପୁରମ୍ ଆମ୍ଲାନମାନଵମ୍ । ରାଜହଂସ ଇଵାଵର୍ଷସୀଦତ୍ସରସିଜଂ ସରଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ମୁଝିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ରାଜହଂସ ଅଘୋଷ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ତଳା ଝିଲିକୁ ଯାଏ।
ସର୍ଵାଵଯଵଵିଶ୍ରାନ୍ତାଂ ମ୍ଲାନତାମ୍ ଅଲମ୍ ଆଯଯୌ । ଜାନୁସ୍ତମ୍ଭାନ୍ତରମହାରନ୍ଧ୍ରସ୍ଥାଗ୍ନିର୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମନ ମୁଝିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଗଛର ମୂଳ ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚି ରହିଲେ ଗଛ ଶୁଯିଯାଏ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ ଅସୌ ସର୍ଵଂ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନଂ ଜନମ୍ । ଜାଲଂ କୁଙ୍କୁମପୁଷ୍ପାଣାଂ ଭୁକ୍ତମୂଲମ୍ ଇଵାଖୁନା
ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁହଁ ହେଲା ମାନ୍ଦ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି କୁଁଜିରେ ଥିବା କୁଙ୍କୁମ ଫୁଲ ତଳ ଉନ୍ମୂଳିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ନାଗରା ନାର୍ଯସ୍ ତତସ୍ ତେ ତଂ ମହୀପତିମ୍ । ନାସ୍ପ୍ରାକ୍ଷୁର୍ ଅପି ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଗୃହ ଏଵ ଶଵଂ ଯଥା
ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଗରବାସୀ ଓ ନାରୀମାନେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଘରେ ଥିବା ମୃତଦେହକୁ ଯେପରି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କଥା ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ନାହିଁ।
ଭୃତ୍ଯାଶ୍ ଚାକୃତସତ୍କାରଂ ଦୂର ଏଵ ତମ୍ ଅତ୍ଯଜନ୍ । ଦୁଃଖଯୁକ୍ତା ଘନସ୍ନେହା ଅପି ବାଲଶଵଂ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୂରରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ଲୋକେ ଛୁଆ ମୃତଦେହକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନାନନ୍ଦମୁଖଂ ଶ୍ଯାମଶରୀରଂ ଶ୍ରୀଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଦଗ୍ଧଂ ସ୍ଥଲମ୍ ଇଵୈନଂ ତେ ବହ୍ଵ୍ ଅମନ୍ଯନ୍ତ ନାକୁଲାଃ
ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲା, ଦେହ କଳା ଓ ତେଜ ହୀନ ଦେଖି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳିଯାଇଥିବା ଜମି ପରି ଅଦୃଷ୍ଟ କଲେ, କୌଣସି ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ।
ଧୂମାଯମାନଦେହସ୍ଯ ପରିତାପଦଶାଵତୀ । ନାଢୌକତାସ୍ଯ ଜନତା ପାର୍ଶ୍ଵମ୍ ଅଗ୍ନିଗିରେର୍ ଇଵ
ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଜଳୁଥିବା ପାହାଡ଼ ପାଖରେ ଯିବାକୁ ଭୟ କରିଥିବା ପରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଲେ।
ମନ୍ଦୋତ୍ସାହସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ ତନ୍ଵ୍ଯସ୍ ସଙ୍ଘାତଵର୍ଜିତାଃ । ଏତଦାଜ୍ଞାଃ ପରଂ ପ୍ରାପୁର୍ ଭସ୍ମନୀଵାମ୍ବୁଵିପ୍ରୁଷଃ
ଅଳ୍ପ ଉତ୍ସାହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଆଦେଶଗୁଡ଼ିକ, କୌଣସି ଭଲ ସହାୟତା ନଥିବାରୁ, ଗରମ ଛାର ଉପରେ ପାଣିର ଛିଟା ଯେମିତି ହରାଯାଏ, ସେମିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
କ୍ରୂରକର୍ମକରାକାରାତ୍ ସଙ୍ଗତୋ ଽଶୁଭଦାଯିନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଶେଷେଣ ଜନା ରାକ୍ଷସାଦ୍ ଇଵ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ତାଙ୍କର କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଖରାପ ସଙ୍ଗ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଏଭଳି ଦୂରେଇ ଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଲୋକେ ରାକ୍ଷସ ଦେଖି ଭୟରେ ପଳାଯାନ୍ତି।
ଏକ ଏଵ ବଭୂଵାସୌ ଜନମଧ୍ଯଗତୋ ଽପି ସନ୍ । ଅର୍ଥାଦିଗୁଣନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପରଦେଶ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକା ହେଇଗଲେ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ହରାଇ, ଅଜଣା ଦେଶର ଯାତ୍ରୀ ପରି ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଭୃଶମ୍ ଆରଟତେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମୈ ନାଲାପଂ ନାଗରା ଦଦୁଃ । ମୁକ୍ତାଜାଲଯୁତାଯାପି କୀଚକାଯାଧ୍ଵଗା ଇଵ
ସେ ଯେତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ ମଧ୍ୟ, ସହରବାସୀ ତାଙ୍କ ସହ କିଛି କଥା ହେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମୁକ୍ତା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା କୀଚକାକୁ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଦୂରେଇ ଯାନ୍ତି।
ଅଥ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଦୀର୍ଘଂ କାଲଂ ଶ୍ଵପଚଦୂଷିତାଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୈର୍ ନ ଶୁଦ୍ଧାସ୍ ସ୍ମଃ ପ୍ରଵିଶାମୋ ହୁତାଶନମ୍
ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ବହୁଦିନ ଧରି ମୃତଦେହ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲୁ, କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲୁନି। ତେଣୁ ଆମେ ଭାବିଲୁ— ଆସ, ଆମେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।
ଇତି ନିର୍ଣୀଯ ନଗରେ ନାଗରା ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ ତଥା । ଅଭିତୋ ଜ୍ଵଲଯାମ୍ ଆସୁଶ୍ ଚିତାଶ୍ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସହରର ଲୋକମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଶତ-ଶହ ଚିତା ଜଳାଇଲେ।
ଜ୍ଵଲିତାସ୍ଵ୍ ଅଭିତସ୍ ତାସୁ ତାରକାସ୍ଵ୍ ଇଵ ଖେ ତଦା । ବଭୂଵ ନଗରଂ ସର୍ଵମ୍ ଆକ୍ରନ୍ଦପରମାନଵମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ଚିତାଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ବେଳେ, ସମଗ୍ର ସହର ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ତାରାରେ ଭରିଯାଏ।
କରୁଣାରାଵମୁଖରୈଃ କଲତ୍ରୈର୍ ବାଷ୍ପଵର୍ଷିଭିଃ । ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧଜ୍ଵଲତ୍କୁଣ୍ଡପାତସଜ୍ଜଜନଵ୍ରଜମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କଷ୍ଟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଲୁହର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଚିତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଭୃତ୍ଯରୋଦନୈଃ । କ୍ରନ୍ଦଦ୍ରଥ୍ଯଂ ଧ୍ଵନଦ୍ଗର୍ତମ୍ ଅରଣ୍ଯମ୍ ଇଵ ମାରୁତୈଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଦାସମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସମସ୍ତ ରାସ୍ତାକୁ ହୁଁକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାତାସର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
ଚିତିଦୀପିତଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାଂସମାଂସଲଗନ୍ଧଯା । ଜାତନୀହାରମ୍ ଉତ୍ପାତଵାତ୍ଯଯାଵକରୈର୍ ଧୁତୈଃ
ଚିତାରେ ପୁରାହିତମାନଙ୍କ ମାଂସ ପୋଡ଼ିବାର ଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛଡ଼ାଇ ଥିଲା, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ବାତ୍ୟା ଏହି ଅସ୍ଥିଭସ୍ମକୁ ଉଡ଼ାଇ ନେଉଥିଲା।
ଵାତଦୀର୍ଘଵସାଗନ୍ଧଧୂତାନୀତଖଗୋମ୍ଭିତୈଃ । ଅନ୍ତ୍ରୈର୍ ଵ୍ଯୋମଗତୈଶ୍ ଛନ୍ନଂ ଭାସ୍କରଂ ଜଲଦୈର୍ ଇଵ
ବାତାସରେ ପୋଡ଼ା ଚର୍ବିର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଆକାଶରେ ଅନ୍ତ୍ର ଆକର୍ଷିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମେଘ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲେ।
ଵାତୋଦ୍ଧୂତଚିତାଵହ୍ନିପ୍ରଜ୍ଵଲତ୍ପୁରମଣ୍ଡଲମ୍ । ଉଡ୍ଡୀନାଗ୍ନିକଣଵ୍ରାତତାରାକ୍ରାନ୍ତଦିଗନ୍ତରମ୍
ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଚିତା ଅଗ୍ନିରେ ସମଗ୍ର ସହର ଜ୍ୱଳିଉଠିଥିଲା, ଆଗୁଣର ଚିଙ୍ଗାରି ଗୋଟିଏ ତାରାମାଳା ପରି ଆକାଶର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା।
ପ୍ରମତ୍ତତସ୍କରଂ କ୍ରନ୍ଦଦ୍ବାଲକାନ୍ତକୁମାରକମ୍ । ସନ୍ତ୍ରସ୍ତନାଗରାପାସ୍ତଜୀଵିତାସ୍ଥମ୍ ଅସଂସ୍ଥିତି
ମଦରେ ମତ ଚୋରମାନେ ଇଠୁଏଠି ଘୁରୁଥିଲେ, ଛୁଆ ଓ ଯୁବକମାନେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଭୟଭୀତ ନାଗରିକମାନେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ଥିରତା ଛାଇଯାଇଥିଲା।
ଅରକ୍ଷିତଗୃହଂ ଚୌରଲୁଣ୍ଠିତାଖିଲସଞ୍ଚଯମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତପୁତ୍ରକଲତ୍ରଂ ଚ ମରଣଵ୍ଯଗ୍ରନାଗରମ୍
ଘରଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ଷା ବିନା ଥିଲା, ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚୟ ଚୋରମାନେ ଲୁଟିନେଇଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଜ ପିଲା ଓ ଜଣାନୀମାନେ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତଥା ଵର୍ତମାନେ କଷ୍ଟେ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯେ । ଅଶେଷଜନତାନାଶେ କଲ୍ପାନ୍ତସଦୃଶସ୍ଥିତୌ
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଉଲ୍ଟାଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥା ଏକ କଳ୍ପାନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।