ନିତ୍ଯାଭ୍ଯାସଵିଵେକାଭ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଆଶୁ ପ୍ରସୀଦତି । ଆମ୍ରମ୍ ଏଵ ଦଶାମ୍ ଏତି ସାହକାରୀଂ ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ
ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ମନ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଆମ୍ବ ଫଳ ଯେପରି ସହକାରୀ ଫଳର ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଏତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମା ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଭାଵିତମ୍ । ହରିପୂଜାକ୍ରମାଖ୍ଯେନ ନିମିତ୍ତେନାରିସୂଦନ
ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏହି ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ନିଜ ପାଇଁ, ହରିଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଫଳକୁ ଲାଭ କରେ।
ଵରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯୋ ଵାପି ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତତେଜସଃ । ତେନ ସ୍ଵସ୍ଯୈଵ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲମ୍ ଅଭ୍ଯାସଶାଖିନଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କଠାରୁ କୌଣସି ବର ପାଏ, ସେ ନିଜ ପ୍ରୟାସର ଫଳକୁ, ଗଛର ଶାଖା ନିଜ ଫଳ ପାଏପରି, ଲାଭ କରେ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଉତ୍ତମାର୍ଥାନାଂ ସର୍ଵାସାଂ ଚିରସମ୍ପଦାମ୍ । ସ୍ଵମନୋନିଗ୍ରହୋ ଭୂମିର୍ ଭୂମିସ୍ ସସ୍ଯଶ୍ରିଯାମ୍ ଇଵ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ, ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ହେଉଛି ମୂଳ ଭିତ୍ତି, ଯେପରି ଜମି ହେଉଛି ଧାନ୍ୟର ସମ୍ପଦ ପାଇଁ।
ଅପ୍ଯ୍ ଉର୍ଵୀଖନନୋତ୍କସ୍ଯ କଷତୋ ଽପି ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ । ସ୍ଵମନୋନିଗ୍ରହାଦ୍ ଅନ୍ଯୋ ନୋପାଯୋ ଽସ୍ତୀହ ଦୁଃଖହା
ମାଟି ଖନନ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିବା ଦୁଃଖ ସହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ତାଵଜ୍ ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣି ଭ୍ରମନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ । ଯାଵନ୍ ନୋପଶମଂ ଯାତି ମନୋମତ୍ତମହାର୍ଣଵଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ନେଇ ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନର ମଦ ଭରା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚିରଂ ସମ୍ପୂଜିତା ଅପି । ଉପପ୍ଲୁତମନୋଵ୍ଯାଧିଂ ନ ତ୍ରାଯନ୍ତେ ଽପି ଵତ୍ସଲାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦୟାଳୁ ହେବେ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆକାରଭାସୁରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବାହ୍ଯମ୍ ଆନ୍ତରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜମ୍ । କୁରୁ ଜନ୍ମକ୍ଷଯାଯାଶୁ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରୈକଚିନ୍ତନମ୍
ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକାରକୁ ଛାଡ଼ି, ଅଜନ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, ଯାହା ତୁମର ଜନ୍ମ ଶେଷ କରିଦେବ।
ସଂଵେଦ୍ଯନିର୍ମୁକ୍ତନିରାମଯୈକସଂଵିନ୍ମଯାସ୍ଵାଦମ୍ ଅନନ୍ତରୂପମ୍ । ସନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଆସ୍ଵାଦଯ ସର୍ଵସାରଂ ପାରଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଜନ୍ମନଦ୍ଯାଃ
ଯାହା ଅନୁଭବରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୁଃଖରୁ ଦୂର, ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନାର ଆସ୍ୱାଦ ଓ ନିରାକାର, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାର ମଧୁରତାକୁ ଅନୁଭବ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜନ୍ମର ନଦୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାରକୁ, ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଯିବ।
ରାମାପର୍ଯଵସାନେଯଂ ମାଯା ସଂସୃତିନାମିକା । ଆତ୍ମଚିତ୍ତଜଯେନୈଵ କ୍ଷଯମ୍ ଆଯାତି ନାନ୍ଯଥା
ହେ ରାମ, ଏହି ମାୟା ଯାହାକୁ ସଂସାର ବୋଲାଯାଏ, ଏହା କେବଳ ନିଜ ମନ ଓ ହୃଦୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଜଗନ୍ମାଯାପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯପ୍ରତିପତ୍ତଯେ । ଇତିହାସମ୍ ଇମଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଽନଘ
ଏହି ସଂସାରର ମାୟା ଓ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ କଥା କହିବି—ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵସୁଧାପୀଠେ କୋସଲା ନାମ ମଣ୍ଡଲମ୍ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଵନଂ ମେରୋର୍ ଇଵ ରତ୍ନଗଣାକରମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୋଶଳ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଏହା ମେରୁ ପର୍ବତର ରତ୍ନ ଭଣ୍ଡାର ସମାନ।
ତତ୍ରାସୀଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଗୁଣୀ ଗାଧିର୍ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ପରମଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ଧୀମାନ୍ ଵେଦୋ ମୂର୍ତିମ୍ ଇଵାଶ୍ରିତଃ
ସେଠାରେ ଗାଧି ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ଗୁଣୀ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଯେ ପାଠ୍ୟ ବେଦ ନିଜେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି।
ଆ ବାଲ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଵିରକ୍ତେନ ଚେତସା ସ ଵ୍ଯରାଜତ । ନିଷ୍କଲଙ୍କାଵଦାତେନ ଭୁଵନଂ ନଭସା ଯଥା
ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ମନ ଅଲଗା କରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସେ ଏମିତି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଯେପରିକି ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଦୁନିଆକୁ ଆଲୋକିତ କରେ ।
କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭିମତଂ କାର୍ଯଂ ଵିନିଧାଯ ସ ଚେତସି । ବନ୍ଧୁଵର୍ଗାଦ୍ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ତପସ୍ ତପ୍ତୁଂ ଵନଂ ଯଯୌ
ମନରେ ଗଭୀର ଇଚ୍ଛା ଧରି, ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲକମଲଂ ତତ୍ର ସରଃ ପ୍ରାପ ସ ଵିପ୍ରରାଟ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନଵିମଲଂ ତାରାଶାରମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେଠାରେ, ସେ ରାଜଋଷି ଏକ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ହିଲା ଝିଅ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ଭରିଥିବା ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା ।
ଆଶୌରିଦର୍ଶନଂ ତସ୍ମିଂସ୍ ତପୋଽର୍ଥଂ ସରସି ଦ୍ଵିଜଃ । ଆକଣ୍ଠମ୍ ଅମ୍ବୁନିର୍ମଗ୍ନଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍ପଦ୍ମ ଇଵାଵସତ୍
ସେହି ସରୋବରରେ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣିରେ ଡୁବି ରହିଲେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ପଦ୍ମ ଯେପରି ଜଳରେ ଥାଏ ସେପରି ।
ଯଯୌ ମାସାଷ୍ଟକଂ ତସ୍ଯ ମଗ୍ନସ୍ଯ ସରସୋ ଽମ୍ଭସି । ମାଂସପଙ୍କଜଶଙ୍କୋତ୍କଭୃଙ୍ଗଭଗ୍ନମୁଖଚ୍ଛଵେଃ
ସେ ଜଣେ ଆଠ ମାସ ଧରି ସେଇ ଝିଲିକର ଜଳରେ ଡୁବି ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ମାଂସ ଓ କାଦରେ ମିଶିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଥୈନଂ ତପସା ତପ୍ତମ୍ ଅଜଗମୈକଦା ହରିଃ । ନିଦାଘାର୍ତଂ ଘନଶ୍ ଶ୍ଯାମଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ଧରାତଲମ୍
ତାପସ୍ୟାର ତାପରେ ଜଳିଥିବା ସେଠାକୁ ଏକଦିନ ହରି ଆସିଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ ପୀଡିତ ଭୂମିକୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏକ ଶ୍ୟାମ ମେଘ ଆସି ଶିତଳତା ଦେଇଥାଏ।
ଵିପ୍ରୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପଯୋମଧ୍ଯାଦ୍ ଗୃହାଣାଭିମତମ୍ ଵରମ୍ । ଅଭୀପ୍ସିତଫଲୋପେତୋ ଜାତସ୍ ତେ ନିଯମଦ୍ରୁମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଜଳର ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଆ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଁଥିଲେ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମର ନିୟମର ଗଛ ଏବେ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଛି।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯଜଗଦ୍ଭୂତହୃତ୍ପଦ୍ମକୁହରାଲିନେ । ଜଗତ୍ତ୍ରଯୈକନଲିନୀସରସେ ଵିଷ୍ଣଵେ ନମଃ
ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀ, ଏହି ତିନି ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ପଦ୍ମ ସରୋବରରେ ବିହାର କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ମାଯାମ୍ ଇମାଂ ତ୍ଵଦୁଦିତାଂ ଭଗଵନ୍ ପାରମାତ୍ମିକୀମ୍ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ସଂସାରନାମ୍ନୀମ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯକାରିଣୀମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସଂସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଯାହା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେଇ ମାୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଇମାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମାଯାଂ ତ୍ଵଂ ତତସ୍ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଚେତ୍ଯ୍ ଅଜଃ । ଉକ୍ତ୍ଵା ଯଯାଵ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵମ୍ ଇଵ ପତ୍ତନମ୍
ତୁମେ ଏହି ମାୟାକୁ ଦେଖିବେ, ପରେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦେବେ—ଏହିପରି କହି, ଜନ୍ମହୀନ ତାହାଁଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଯେପରି ଗାନ୍ଧର୍ବ ନଗର ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଗତେ ଵିଷ୍ଣୌ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଜଲାତ୍ ସ ବ୍ରାହ୍ମଣେଶ୍ଵରଃ । ଶୀତଲାମଲମୂର୍ତିତ୍ଵାଦ୍ ଇନ୍ଦୁଃ କ୍ଷୀରୋଦକାଦ୍ ଇଵ
ବିଷ୍ଣୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳରୁ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୀତଳ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉଦୟ ହୁଏ।
ବଭୂଵ ପରିତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦର୍ଶନେନ ଜଗତ୍ପତେଃ । ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନୈର୍ ଇନ୍ଦୋର୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲମ୍ ଇଵ କୈରଵମ୍
ସେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ କମଳ ଫୁଲିଉଠେ।
ଅଥାସ୍ଯ କତିଚିତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଦିଵସାନି ଯଯୁର୍ ଵନେ । ହରିସନ୍ଦର୍ଶନାନନ୍ଦଵତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣକର୍ମଣା
ତାପରେ, ସେ କିଛି ଦିନ ତାହାଁରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ରହିଲେ।
ଏକଦାରବ୍ଧଵାନ୍ ସ୍ନାନଂ ସରସ୍ଯ୍ ଉଦିତପଙ୍କଜେ । ଚିନ୍ତଯନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ମହର୍ଷିର୍ ଇଵ ମାନସେ
ଏକ ଦିନ, ସରୋବରରେ ପଦ୍ମ ଖୋଲିଯିବା ବେଳେ ସେ ସ୍ନାନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମହାର୍ଷି ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ଥାଏ।
ଅଥ ସ୍ନାନଵିଧାଵ୍ ଅନ୍ତର୍ଜଲମ୍ ଏଷ ଚକାର ହ । ସକଲାଘଵିଘାତାର୍ଥଂ ପରିଵର୍ତନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସ୍ନାନ କ୍ରମରେ, ସେ ପାପ ଦୂର କରିବା ଓ ନିଜକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ଜଳ ଭିତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଡୁବିଗଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଜଲଵିଧୌ ତସ୍ମିନ୍ ଵିସ୍ମୃତଧ୍ଯାନମନ୍ତ୍ରଧୀଃ । ପର୍ଯସ୍ତସଂଵିତ୍ପ୍ରସରସ୍ ସୋ ଽପଶ୍ଯଜ୍ ଜଲମଧ୍ଯଗଃ
ସେ ଜଳ ଭିତରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ମନରୁ ଭୁଲିଗଲା; ଚେତନା ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଗଲା, ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ।
ମୃତମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୀଯେ ସଦନେ ଽସୋମ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । ପତିତଂ ଵାତଵେଗେନ କନ୍ଦରାନ୍ତର୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମମ୍
ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଘରେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଶୁଅଁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେମିତି ବାୟୁର ଝଟକାରେ ଗଛ ଗିରି ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ଭିତରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।