ସାମାନ୍ଯେନ ଵିଚାରେଣ କ୍ଷଯମ୍ ଆଯାତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍ । ଯୋଗଵାକ୍ଯଵିଚାରେଣ କୋ ନ ଯାତି ପରଂ ପଦମ୍
ସାଧାରଣ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମନୁଷ୍ୟର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ; ଯୋଗର ଉପଦେଶ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ଭାବନା କଲେ କିଏ ଉଚ୍ଚତମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ?
ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ପାପଂ ତଦ୍ ଵିଚାରେଣ ନଶ୍ଯତି । ପାପମୂଲଚ୍ଛିଦଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଚାରଂ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଅଜ୍ଞାନକୁ ପାପ ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ଚିନ୍ତା କଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହିପରି ପାପର ମୂଳକୁ କାଟିଦେଇଥିବା ଚିନ୍ତାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇମାଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦସଂସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଵିଚାରଯତାଂ ନୃଣାମ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ କ୍ଷଯମ୍ ଆପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ଏହି ସିଦ୍ଧିକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପରେ ପଦେ ପରିଣତଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯସ୍ଵନୈର୍ ମନଃ । କଥଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ଭଗଵନ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ପରମ ପଦରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଏବଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖର ଧ୍ୱନିରେ ମନ ଯେଉଁପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲା, ସେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ମନ କିପରି ସଚେତନ ହେଲା?
ଦ୍ଵିଵିଧା ମୁକ୍ତତା ଲୋକେ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନଘାକୃତେ । ସଦେହୈକା ଵିଦେହାନ୍ଯା ଵିଭାଗୋ ଽଯଂ ତଯୋଶ୍ ଶୃଣୁ
ହେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ମୁକ୍ତି ମିଳେ: ଗଦା ଥିବାବେଳେ ଏକ, ଶରୀର ଛାଡ଼ିଲେ ଅନ୍ୟଟି; ଏହି ଦୁଇଟିର ତଫାତ୍ ଶୁଣ।
ଅସଂସକ୍ତମତେର୍ ଯସ୍ଯ ତ୍ଯାଗାଦାନେଷୁ କର୍ମଣାମ୍ । ନୈଷଣା ତତ୍ସ୍ଥିତିଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତାମ୍ ଇହ
ଯାହାଙ୍କର ମନ ଦେବା-ନେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସକ୍ତ ରହେ, ଏଠାରେ ସେଉଁଠି ଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ ଜୀବନମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।
ସୈଵ ଦେହକ୍ଷଯେ ରାମ ପୁନର୍ଜନନଵର୍ଜିତା । ଵିଦେହମୁକ୍ତତା ପ୍ରୋକ୍ତା ତତ୍ସ୍ଥା ନାଯାନ୍ତି ଦୃଶ୍ଯତାମ୍
ହେ ରାମ, ଶରୀର ନାଷ୍ଟ ହେଲାପରେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନଥାଏ, ସେଉଁଠିକୁ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ବୋଲାଯାଏ; ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଥିବାମାନେ ପୁଣି ଦେଖାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭୃଷ୍ଟବୀଜୋପମା ଭୂଯୋଜନ୍ମାଙ୍କୁରଵିଵର୍ଜିତା । ହୃଦି ଜୀଵଦ୍ଵିମୁକ୍ତାନାଂ ଶୁଦ୍ଧା ଭଵତି ଵାସନା
ଭୁନା ହୋଇଥିବା ବୀଜ ଯେପରି ଆଉ କେବେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଥିବା ପୂର୍ବସଂସ୍କାର ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ପୁନଃଜନ୍ମର ଅଙ୍କୁର ରହିନଥାଏ।
ପାଵନୀ ପରମୋଦାରା ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାନୁପାତିନୀ । ଆତ୍ମଧ୍ଯାନମଯୀ ନିତ୍ଯଂ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଏହି ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦାର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ସେମାନେ ସଦା ଆତ୍ମଚିନ୍ତନରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାଭଳି ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
ଅପି ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ତେ ତଯୈଵାନ୍ତରସ୍ଥଯା । ସତି ଦେହେ ପ୍ରବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ରଘୂଦ୍ଵହ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେହ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶୁଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଽନ୍ତସ୍ସ୍ଥଯା ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵଵାସନଯା ସ୍ଵଯା । ବୋଧମ୍ ଆପ ମହାବାହୋ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦାଵବୁଦ୍ଧଯା
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାବାହୁ, ଶଂଖଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଜାଗିଉଠିବା ପରି, ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ହରିର୍ ଆତ୍ମା ହି ଭୂତାନାଂ ତସ୍ଯ ଯତ୍ ପ୍ରତିଭାସତେ । ତତ୍ ତଥୈଵ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସର୍ଵତ୍ରାତ୍ମୈଵ କାରଣମ୍
ହରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେହି କଥା ଶୀଘ୍ର ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ଘଟିଯାଏ, କାରଣ ସମସ୍ତଠାରେ ଆତ୍ମା ହିଁ ମୂଳ କାରଣ।
ପ୍ରବୋଧମ୍ ଏତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଯଦୈଵେତି ଵିଚିନ୍ତିତମ୍ । ନିମେଷାଦ୍ ଵାସୁଦେଵେନ ତଦୈଵ ତଦ୍ ଉପସ୍ଥିତମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହେବା ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା ହେଲା, ହେ ବାସୁଦେବ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ସଫଳ ହେଇଗଲା।
ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅକାରଣେନୈଵ ଭୂତାନାଂ କାରଣେନ ଚ । ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଵପୁର୍ ଆତ୍ତଂ ତଦ୍ ଵାସୁଦେଵୀଯମ୍ ଆତ୍ମନା
ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ନିଜରେ କୌଣସି କାରଣ ନଥିବା ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାରଣ, ସେଇ ଆତ୍ମା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ।
ଆତ୍ମାଵଲୋକନେନାଶୁ ମାଧଵଃ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ମାଧଵାରାଧନେନାଶୁ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାଵଲୋକ୍ଯତେ
ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ ଶୀଘ୍ର ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ; ମାଧବଙ୍କୁ ଭଜିଲେ ଆତ୍ମାକୁ ଦ୍ରୁତ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରାଘଵାତ୍ମାଵଲୋକନେ । ଵିହରାଶୁ ଵିରାଡାତ୍ମା ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ହେ ରାଘବ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ, ତେବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ।
ସୁଖାସାରଵତୀ ରାମ ସଂସାରପ୍ରାଵୃଡ୍ ଆତତା । ଜାଡ୍ଯଂ ଦଦାତି ପରମଂ ଵିଚାରାର୍କମ୍ ଅପଶ୍ଯତଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ସଂସାରର ଜୀବନ ଯେଉଁଥିରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖର ଆସ୍ୱାଦ ରହିଛି, ସେଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଚାରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଡତା ଆଣିଦିଏ।
ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଆତ୍ମନୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ମାଯେଯମ୍ ଅତିଭାସୁରା । ପ୍ରବାଧତେ ନ ଧୀରାଂସ୍ ତୁ ଯକ୍ଷୀ ମନ୍ତ୍ରଵତୋ ଯଥା
ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ, ଏହି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାୟା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ବିପରୀତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରିକି ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯକ୍ଷିଣୀ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଆତ୍ମେଚ୍ଛଯୈଵ ଘନତାଂ ସମୁପାଗତାନ୍ତର୍ ଆତ୍ମେଚ୍ଛଯୈଵ ତନୁତାମ୍ ଉପଯାତି କାଲେ । ସଂସାରଜାଲରଚନେଯମ୍ ଅନନ୍ତମାଯା ଜ୍ଵାଲେଵ ଵାତକଲଯାନଘ ପାଵକସ୍ଯ
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ମାୟା କେବେ ଘନ ହୁଏ, ଆଉ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୁଏ; ଏହି ଅନନ୍ତ ସଂସାରର ଜାଲ ହେଉଛି, ହେ ନିର୍ମଳ, ଯେପରିକି ଅଗ୍ନିର ଶିଖାକୁ ପବନ ଖେଳେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ଶୁଦ୍ଧୈସ୍ ତ୍ଵଦ୍ଵଚନାଂଶୁଭିଃ । ନିର୍ଵୃତାସ୍ ସ୍ମଶ୍ ଶଶାଙ୍କସ୍ଯ କରୈର୍ ଓଷଧଯୋ ଯଥା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଉପଦେଶର ଆଲୋକରେ ଏମିତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛୁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣରେ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ଖୁସି ହୁଏ।
କର୍ଣାଭିଵାଞ୍ଛ୍ଯମାନାନି ପଵିତ୍ରାଣି ମୃଦୂନି ଚ । ଭୂଷଯନ୍ତି ଗୃହୀତାନି ପୁଷ୍ପାଣୀଵ ଵଚାଂସି ତେ
ଆପଣଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମୃଦୁ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ କାନ ଆଗ୍ରହ କରେ, ଏହାଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହେବା ପରି ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ଯଦି । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ ତତ୍ କଥଂ ବୁଦ୍ଧୋ ନ ମାଧଵଵରଂ ଵିନା
ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ, ତେବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କାହିଁକି ମାଧବଙ୍କର କୃପା ବିନା ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ?
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ରାଘଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ମହାତ୍ମନା । ତତ୍ ତଦ୍ ଆସାଦିତଂ ତେନ ପୌରୁଷାଦ୍ ଏଵ ନାନ୍ଯତଃ
ହେ ରାଘବ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯେଉଁ କିଛି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ କେବଳ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମା ନାରାଯଣଶ୍ ଚୈଵ ନ ଭିନ୍ନୌ ତିଲତୈଲଵତ୍ । ତଥୈଵ ଶୌକ୍ଲ୍ଯପଟଵତ୍ କୁସୁମାମୋଦଵତ୍ ତଥା
ଆତ୍ମା ଏବଂ ନାରାୟଣ, ତିଳ ଓ ତେଲ ଭଳି, ଶାଉଳି ଓ ପଟ ଭଳି, ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଭଳି, ଏକାଏକି ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି।
ଯୋ ହି ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ସ ଏଵାତ୍ମା ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ସ ଜନାର୍ଦନଃ । ଵିଷ୍ଣ୍ଵାତ୍ମଶବ୍ଦୌ ପର୍ଯାଯୌ ଯଥା ଵିଟପିପାଦପୌ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେଇ ଆତ୍ମା; ଯିଏ ଆତ୍ମା, ସେ ଜନାର୍ଦନ। 'ବିଷ୍ଣୁ' ଏବଂ 'ଆତ୍ମା' ଶବ୍ଦ ଗଛ ଓ ଡାଳି ଭଳି ଏକାଏକି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦନାମ୍ନା ପ୍ରଥମମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନା । ସ୍ଵଯୈଵ ଶକ୍ତ୍ଯା ପରଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୌ ନିଯୋଜିତଃ
ପ୍ରଥମେ ଆତ୍ମା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମ ଧାରଣ କରି, ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୈଵୈତଂ ଵରମ୍ ଅର୍ଜିତଵାନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଚାରଂ କୃତଵାନ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵିଜିତଵାନ୍ ମନଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବର ପାଇଥିଲେ; ସେ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ମନକୁ ଜିତିଥିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିବୋଧ୍ଯତେ । କଦାଚିଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଦେହେନ ଭକ୍ତିଲଭ୍ଯେନ ବୋଧ୍ଯତେ
କେବେ କେବେ ଆତ୍ମା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ଜାଗୃତ କରେ; ଆଉ କେବେ କେବେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।
ଚିରମ୍ ଆରାଧିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ପରମପ୍ରୀତିମାନ୍ ଅପି । ନାଵିଚାରଵତୋ ଜ୍ଞାନଂ ଦାତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ମାଧଵଃ
ମାଧବଙ୍କୁ ବହୁଦିନ ଧରି ଉପାସନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଚିନ୍ତନ ନାହିଁ, ସେଠି ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ମୁଖ୍ଯଃ ପୁରୁଷଯତ୍ନୋତ୍ଥୋ ଵିଚାରସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମଦର୍ଶନେ । ଗୌଣୋ ଵରାଦିକୋ ହେତୁର୍ ମୁଖ୍ଯହେତୁପରୋ ଭଵ
ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ କାରଣ ହେଉଛି ନିଜ ପ୍ରୟାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚିନ୍ତନ; ଦାନ-ବରାଦି ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ। ଏହି ପ୍ରଧାନ କାରଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅ।