ଏକସ୍ମିନ୍ ଵିଦ୍ଯମାନେ ହି କୁତଶ୍ ଶୋକଃ କୁତଃ କ୍ଷତିଃ । କୁତୋ ଦେହଃ କ୍ଵ ସଂସାରଃ କ୍ଵ ସ୍ଥିତିଃ କ୍ଵ ଭଯାଭଯେ
ଯେତେବେଳେ ଏକମାତ୍ର ତାହିଁ ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କେଉଁଠି ଦୁଃଖ, କେଉଁଠି କ୍ଷତି? କେଉଁଠି ଦେହ, କେଉଁଠି ସଂସାର, କେଉଁଠି ଟିକିରହିବା, କେଉଁଠି ଭୟ କିମ୍ବା ନିର୍ଭୟତା?
ଯଥେଚ୍ଛଯୈଵାମଲଯା କେଵଲଂ ସ୍ଵସମୁତ୍ଥଯା । ଏଵଂ ଦେଵାହମ୍ ଅଵସଂ ଵିତତେ ପାଵନେ ପଦେ
ମୋର ନିର୍ମଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିରେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ପବିତ୍ର ପଦେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ହେ ଦେବ।
ହା ଵିରକ୍ତୋ ଽସ୍ମି ସଂସାରଂ ତ୍ଯଜାମୀତ୍ଯ୍ ଆଶଯେଶ୍ଵର । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧଧିଯାଂ ଚିନ୍ତା ହର୍ଷଶୋକଵିକାରଦା
ହାଁ, ମୁଁ ବିରାକ୍ତ, ସଂସାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି—ଏପରି ଭାବନା, ହେ ଆଶାର ସ୍ୱାମୀ, ଯେଉଁମାନେ ଜାଗୃତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଉତ୍ତେଜନା ଆଣେ।
ଦେହାଭାଵେ ନ ଦୁଃଖାନି ଦେହେ ଦୁଃଖାନି ମେ ସତି । ଇତି ଚିନ୍ତାଵିଷଵ୍ଯାଲୀ ମୂର୍ଖମ୍ ଏଵାଵଲୁମ୍ପତେ
ଦେହ ନଥିଲେ କେହି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଦେହ ଥିଲେ ଦୁଃଖ ମୋର—ଏପରି ଭାବନା, ସନ୍ଦେହର ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି, କେବଳ ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ହିଁ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଇଦଂ ସୁଖମ୍ ଇଦଂ ଦୁଃଖମ୍ ଇଦଂ ନାସ୍ତୀଦମ୍ ଅସ୍ତି ମେ । ଇତି ଦୋଲାଯିତଂ ଚେତୋ ମୂଢମ୍ ଏଵ ନ ପଣ୍ଡିତମ୍
ଏହା ସୁଖ, ଏହା ଦୁଃଖ, ଏହା ମୋର ନୁହେଁ, ଏହା ମୋର—ଏପରି ମନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କେବଳ ମୂଢ଼ଙ୍କୁ ହିଁ ହୁଏ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽନ୍ଯ ଏଵାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧଵାସନାଃ । ଦୂରୋଦସ୍ତାସ୍ ସୁବୁଦ୍ଧୀନାଂ ରଜନ୍ଯୋ ଽଂଶୁମତାମ୍ ଇଵ
ସେ ଅନ୍ୟ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ—ଏପରି ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧା ଆଶାଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ରବିକିରଣରେ ରାତି ହଟିଯାଏ।
ଇଦଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଇତି ମିଥ୍ଯା ମନୋଭ୍ରମଃ । ନୋନ୍ମତ୍ତତାଂ ନଯତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜ୍ଞମ୍ ଅଜ୍ଞମ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଧିଯମ୍
ଏହା ଛାଡ଼ିବାକୁ, ଏହା ଧରିବାକୁ—ଏପରି ଭ୍ରମିତ ମନୋଭାବ ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ଫଳରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆତ୍ମନି ତତେ ତ୍ଵଯି ତାମରସେକ୍ଷଣ । ହେଯୋପାଦେଯପକ୍ଷସ୍ଥା ଦ୍ଵିତୀଯା କଲନା କୁତଃ
ହେ କମଳନୟନ, ସମସ୍ତ କିଛି ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ହେଉଛି, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛ, ସେଠାରେ ନିଷ୍କାଷଣ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି ଭାବ କିପରି ହେବ?
ଵିଜ୍ଞାନାଭାସମ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ ସଦସତୋସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । କିଂ ହେଯଂ କିମ୍ ଉପାଦେଯମ୍ ଇତି ଯତ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ନ ଵା
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ଆଭାସ ଭାବେ ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ଉଭୟରେ ଅବସ୍ଥିତ; କଣ ଛାଡ଼ିବା, କଣ ଧରିବା, କିମ୍ବା କଣ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ କି ନୁହେଁ—ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?
କେଵଲଂ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵେନ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯେ ଵିଚାରଯନ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅହମ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନାତ୍ମନି
ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଭାବି, ମୁଁ କେବଳ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲି।
ଭାଵାଭାଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହେଯୋପାଦେଯଵର୍ଜିତଃ । ଏଵମ୍ ଆସମ୍ ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଧୁନେତ୍ଥମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ଗ୍ରହଣ-ନିଷ୍କାଷଣ ଭାବର ଅଭାବରେ, ଏଭଳି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଶମମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଆପନ୍ନସ୍ ସର୍ଵଗାତ୍ମନ୍ ସତାଂ ଗତେ । କରୋମ୍ଯ୍ ଅହଂ ମହାଦେଵ ତୁଭ୍ଯଂ ଯତ୍ ପରିରୋଚତେ
ମୁଁ ଏବେ ନିଜ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଛି, ହେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ମହାଦେବ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ତୁମେ ଯାହାକୁ ପସନ୍ଦ କର, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି।
ତ୍ଵମ୍ ଅଯଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପୂଜ୍ଯସ୍ ତାଵଜ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ତନ୍ ମତ୍ତଃ ପ୍ରକୃତପ୍ରାପ୍ତାଂ ପୂଜାମ୍ ଆଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର, ତୁମେ ତିନି ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ, ତେଣୁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯେଉଁ ପୂଜା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଆସିଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦାନଵାଧୀଶଃ ପୁରଃ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନଃ । ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମ୍ ଅର୍ଘପାତ୍ରମ୍ ଉପାଦଦେ
ଏଭଳି କହି, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଉଠାଇଲେ।
ସାଯୁଧଂ ସାପ୍ସରୋଵୃନ୍ଦଂ ସସୁରଂ ସଖଗାଧିପମ୍ । ପୁଜଯାମ୍ ଆସ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅଥାଗ୍ରଗମ୍
ଅସ୍ତ୍ର, ଅପ୍ସରାମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ସହିତ, ସେ ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବୋପରି ଥିବା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରକ୍ରାନ୍ତଭୁଵନଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵୋପଵିଷ୍ଟଂ ତମ୍ ଉଵାଚ କମଲାପତିଃ
ସବୁ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜଗତକୁ ଯିଏ ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଉଁଠି ବସିଥିବା ସେଉଁଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ କମଳାପତି କଥା କହିଲେ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦାନଵାଧୀଶ ସିଂହାସନମ୍ ଉପାଶ୍ରଯ । ଯାଵଦ୍ ଆଶ୍ଵ୍ ଅଭିଷେକଂ ତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଦଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଉଠ, ଦାନବବିନାଶୀମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସ। ମୁଁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିଜେ କରିବି।
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯରଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯ ଇମେ ସମୁପାଗତାଃ । ସିଦ୍ଧାସ୍ ସାଧ୍ଯାସ୍ ସୁରୌଘାସ୍ ତେ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ତଵ ମଙ୍ଗଲମ୍
ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେ—ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ଦାନଵଂ ସିଂହଵିଷ୍ଟରେ । ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ଯୋଗାନ୍ତେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ଏପରି କହି, କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ ଦାନବକୁ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ, ଯେପରି ମେଘ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବସିଥାଏ।
ଅଥୈନଂ ହରିର୍ ଆହୂତୈଃ କ୍ଷିରୋଦାଦ୍ଯୈର୍ ମହାବ୍ଧିଭିଃ । ଗଙ୍ଗାଦିଭିସ୍ ସରିତ୍ପୂରୈସ୍ ସର୍ଵତୀର୍ଥଜଲୈସ୍ ତଥା
ତାପରେ ହରି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜଳ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଜଳ ଆଣିଥିଲେ।
ସର୍ଵଵିପ୍ରର୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵସିଦ୍ଧଗଣୈସ୍ ତଥା । ମୁନିଵିଦ୍ଯାଧରଯୁତୋ ଲୋକପାଲସମନ୍ଵିତଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ, ମୁନି ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ, ଏବଂ ଚାରି ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ ମିଶିଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ ଅମେଯାତ୍ମା ଦୈତ୍ଯରାଜ୍ଯେ ମହାସୁରମ୍ । ମରୁଦ୍ଗଣୈସ୍ ସ୍ତୂଯମାଣଂ ପୂର୍ଵସର୍ଗେ ହରିଂ ଯଥା
ଅପାର ଆତ୍ମା ହରି, ମରୁତମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମହା ଦାନବକୁ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ହରିଙ୍କୁ କରାଯାଇଥିଲା।
ସୁରାସୁରୈସ୍ ସ୍ତୂଯମାନଂ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ ସୁରାସୁରୈଃ । ଅଭିଷିକ୍ତମ୍ ଉଵାଚେଦଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ମଧୁସୂଦନଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏବଂ ସେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯାଵନ୍ ମେରୁର୍ ଧରା ଯାଵଦ୍ ଯାଵଚ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମଣ୍ଡଲେ । ଅଖଣ୍ଡିତଗୁଣଶ୍ଲାଘୀ ତାଵଦ୍ ରାଜା ଭଵାନଘ
ହେ ନିଷ୍ପାପ ରାଜା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେରୁ ପର୍ବତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅଭିନ୍ନ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ।
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମଦର୍ଶନଯା ଧିଯା । ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧୋ ରାଜ୍ଯଂ ସମନୁପାଲଯ
ସୁଖଦୁଃଖ ଫଳ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସମଦୃଷ୍ଟି ମନ ରଖ, ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ ହୋଇ, ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କର।
ରାଜ୍ଯେ ଽସ୍ମିନ୍ ଭୋଗସମ୍ପୂର୍ଣେ ଦୃଷ୍ଟାନୁତ୍ତମଭୂମିନା । ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଯୋଦ୍ଵେଗସ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵା ନରକେ ଽଥ ଵା
ଏହି ଭୋଗସମୃଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟରେ ରହି, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ଚିତ୍ତ ଅଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାକାରୈର୍ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାସୁ ଦୃଷ୍ଟିଷୁ । ପ୍ରକୃତଂ କାର୍ଯମ୍ ଆତିଷ୍ଠଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତଵାସନମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଭୋଃ
ଦେଶ, କାଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର, ଏହିପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସ।
ଅତିହେଯତଯାଦତ୍ତଂ ମମତାପରିଵର୍ଜିତମ୍ । ଭାଵାଭାଵେ ସମଂ କାର୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଇହ ନ ବଧ୍ଯସେ
ଏଠାରେ ଯଦି ତୁମେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି ଓ ମମତା ବିନା, ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ ତାହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ସମଭାବରେ କାମ କର, ତେବେ ଏଠାରେ କେବେ ବନ୍ଧିବ ନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟସଂସାରପର୍ଯାଯସ୍ ତୁଲିତାତୁଲତତ୍ପଦଃ । ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ଜାନାସି କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଉପଦିଶ୍ଯତେ
ତୁମେ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ରକୁ ଦେଖିଛ, ସମ ଓ ଅସମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛ; ଏହିପରି ତୁମେ ସବୁଠାରେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ତେବେ ଆଉ କଣ ଶିଖାଇବାକୁ ଅଛି?
ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧେ ତ୍ଵଯି ରାଜନି ରାଜତି । ଭୂମିଃ ପାସ୍ଯତି ନେଦାନୀଂ ଦୁର୍ଗୃଧ୍ରୀଵାସୃଗ୍ ଆସୁରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ଜ୍ଵଳିଉଛ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଆଉ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋଭୀ ମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଅନ୍ତି ନାହିଁ।