ପରାଵବୋଧଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାସନା ଜାଗତୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅର୍ଧସୁପ୍ତା ଇଵେହେମାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥଯା ଧିଯା
ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନରେ ମନର ସମସ୍ତ ଆଶା ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏହି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅର୍ଧ ନିଦ୍ରା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ମନ ସ୍ୱୟଂରେ ଏକାଗ୍ର।
ନ ରମନ୍ତି ହି ରମ୍ଯେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏକଗତାଶଯାଃ । ନୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ଚ ଦୁଃଖେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏକରସା ଯତଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖଦ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସମାନ ରସ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ନିତ୍ଯପ୍ରବୁଦ୍ଧା ଗୃହ୍ଣନ୍ତି କାର୍ଯାଣୀମାନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଗିନଃ । ମକୁରା ଇଵ ବିମ୍ବାନି ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅଵାଞ୍ଛଯା
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ସଚେତନ ଏବଂ ଅଲଗା ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେମିତି ମାନେ ଆସିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିଲାଷା ବିନା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ମାନେ ଦର୍ପଣ ଯେପରି ଆସିଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ନିଜେ ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଜାଗ୍ରତି ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଵସ୍ଥାସ୍ ସୁପ୍ତାସ୍ ସଂସାରସଂସ୍ଥିତୌ । ବାଲଵତ୍ ପ୍ରଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତେ ସୁଷୁପ୍ତସଦୃଶାଶଯାଃ
ସେମାନେ ସଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସଂସାରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁମାନେ ପରି କାମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ରହେ।
ତ୍ଵମ୍ ଅଜିତପଦଵୀମ୍ ଉପାଗତୋ ଽନ୍ତଃ କମଲଜଵାସରମ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ଭୁକ୍ତ୍ଵା । ଗୁଣଗଣକଲିତାମ୍ ଇହୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵ୍ରଜ ପରମାସ୍ପଦମ୍ ଅଚ୍ଯୁତଂ ମହାତ୍ମନ୍
ତୁମେ ଅଜୟ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ, ଆତ୍ମାର ଭିତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନରେ ଅନେକ ଗୁଣର ଆନୁଭୂତି କରିଛ; ଏଠାରେ ଏହି ଜଗତରେ ଏବେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଅଚଳ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
ଜଗଦ୍ରତ୍ନସମୁଦ୍ଗେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶିନା । ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ପଦ୍ମନାଭେନ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଶୀତଲଯା ଗିରା
ତିନି ଲୋକର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରତ୍ନ ରେଖା ଭଳି ଯିଏ, ସେ ପଦ୍ମନାଭ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଶୀତଳ କଥା କହିଲେ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦନାମା ଦେହୋ ଽସୌ ଵିକାସିନଯନାମ୍ବୁଜଃ । ମୃଦୂଵାଚ ଵଚୋ ଧୀରୋ ଗୃହୀତମନନକ୍ରମଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମକ ଶରୀର, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ନୟନ ସହିତ, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ କଥା କହିଲେ; ମନନ କରିବା ଉପାୟ ଧାରଣ କରି, ଧୈର୍ୟ ଧରିଥିଲେ।
ଚିରମ୍ ଅନ୍ତର୍ ମଯା ଦେଵ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅମଲଯା ଧିଯା । ପୁନର୍ ବହିର୍ ଅଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦେଵେଶ ଦୃଶ୍ଯସେ
ହେ ଦେବ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଉଁଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନର ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭିତରେ ଦେଖୁଥିଲି; ଏବେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ବାହାରେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁଛି, ହେ ଦେବେଶ।
ଅହମ୍ ଆସମ୍ ଅନନ୍ତାଯାମ୍ ଅସ୍ଯାଂ ଦୃଶି ମହେଶ୍ଵର । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପମୁକ୍ତାଯାଂ ଵ୍ଯୋମ ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ନିର୍ମଲେ
ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୁଁ ଅନନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିଲି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ଭଳି।
ନ ଶୋକେନ ନ ମୋହେନ ନ ଚ ଵୈରାଗ୍ଯଚିନ୍ତଯା । ନ ଦେହତ୍ଯାଗକାର୍ଯେଣ ନ ସଂସାରଭଯେନ ଚ
ଦୁଃଖରେ ନୁହେଁ, ମୂଢ଼ତାରେ ନୁହେଁ, ବିରାକ୍ତି ଭାବନାରେ ନୁହେଁ, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା କାମନାରେ ନୁହେଁ, ସଂସାର ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—
ଏକସ୍ମିନ୍ ଵିଦ୍ଯମାନେ ହି କୁତଶ୍ ଶୋକଃ କୁତଃ କ୍ଷତିଃ । କୁତୋ ଦେହଃ କ୍ଵ ସଂସାରଃ କ୍ଵ ସ୍ଥିତିଃ କ୍ଵ ଭଯାଭଯେ
ଯେତେବେଳେ ଏକମାତ୍ର ତାହିଁ ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କେଉଁଠି ଦୁଃଖ, କେଉଁଠି କ୍ଷତି? କେଉଁଠି ଦେହ, କେଉଁଠି ସଂସାର, କେଉଁଠି ଟିକିରହିବା, କେଉଁଠି ଭୟ କିମ୍ବା ନିର୍ଭୟତା?
ଯଥେଚ୍ଛଯୈଵାମଲଯା କେଵଲଂ ସ୍ଵସମୁତ୍ଥଯା । ଏଵଂ ଦେଵାହମ୍ ଅଵସଂ ଵିତତେ ପାଵନେ ପଦେ
ମୋର ନିର୍ମଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିରେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ପବିତ୍ର ପଦେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ହେ ଦେବ।
ହା ଵିରକ୍ତୋ ଽସ୍ମି ସଂସାରଂ ତ୍ଯଜାମୀତ୍ଯ୍ ଆଶଯେଶ୍ଵର । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧଧିଯାଂ ଚିନ୍ତା ହର୍ଷଶୋକଵିକାରଦା
ହାଁ, ମୁଁ ବିରାକ୍ତ, ସଂସାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି—ଏପରି ଭାବନା, ହେ ଆଶାର ସ୍ୱାମୀ, ଯେଉଁମାନେ ଜାଗୃତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଉତ୍ତେଜନା ଆଣେ।
ଦେହାଭାଵେ ନ ଦୁଃଖାନି ଦେହେ ଦୁଃଖାନି ମେ ସତି । ଇତି ଚିନ୍ତାଵିଷଵ୍ଯାଲୀ ମୂର୍ଖମ୍ ଏଵାଵଲୁମ୍ପତେ
ଦେହ ନଥିଲେ କେହି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଦେହ ଥିଲେ ଦୁଃଖ ମୋର—ଏପରି ଭାବନା, ସନ୍ଦେହର ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି, କେବଳ ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ହିଁ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଇଦଂ ସୁଖମ୍ ଇଦଂ ଦୁଃଖମ୍ ଇଦଂ ନାସ୍ତୀଦମ୍ ଅସ୍ତି ମେ । ଇତି ଦୋଲାଯିତଂ ଚେତୋ ମୂଢମ୍ ଏଵ ନ ପଣ୍ଡିତମ୍
ଏହା ସୁଖ, ଏହା ଦୁଃଖ, ଏହା ମୋର ନୁହେଁ, ଏହା ମୋର—ଏପରି ମନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କେବଳ ମୂଢ଼ଙ୍କୁ ହିଁ ହୁଏ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽନ୍ଯ ଏଵାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧଵାସନାଃ । ଦୂରୋଦସ୍ତାସ୍ ସୁବୁଦ୍ଧୀନାଂ ରଜନ୍ଯୋ ଽଂଶୁମତାମ୍ ଇଵ
ସେ ଅନ୍ୟ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ—ଏପରି ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧା ଆଶାଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ରବିକିରଣରେ ରାତି ହଟିଯାଏ।
ଇଦଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଇତି ମିଥ୍ଯା ମନୋଭ୍ରମଃ । ନୋନ୍ମତ୍ତତାଂ ନଯତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜ୍ଞମ୍ ଅଜ୍ଞମ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଧିଯମ୍
ଏହା ଛାଡ଼ିବାକୁ, ଏହା ଧରିବାକୁ—ଏପରି ଭ୍ରମିତ ମନୋଭାବ ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ଫଳରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆତ୍ମନି ତତେ ତ୍ଵଯି ତାମରସେକ୍ଷଣ । ହେଯୋପାଦେଯପକ୍ଷସ୍ଥା ଦ୍ଵିତୀଯା କଲନା କୁତଃ
ହେ କମଳନୟନ, ସମସ୍ତ କିଛି ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ହେଉଛି, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛ, ସେଠାରେ ନିଷ୍କାଷଣ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି ଭାବ କିପରି ହେବ?
ଵିଜ୍ଞାନାଭାସମ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ ସଦସତୋସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । କିଂ ହେଯଂ କିମ୍ ଉପାଦେଯମ୍ ଇତି ଯତ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ନ ଵା
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ଆଭାସ ଭାବେ ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ଉଭୟରେ ଅବସ୍ଥିତ; କଣ ଛାଡ଼ିବା, କଣ ଧରିବା, କିମ୍ବା କଣ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ କି ନୁହେଁ—ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?
କେଵଲଂ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵେନ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯେ ଵିଚାରଯନ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅହମ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନାତ୍ମନି
ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଭାବି, ମୁଁ କେବଳ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲି।
ଭାଵାଭାଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହେଯୋପାଦେଯଵର୍ଜିତଃ । ଏଵମ୍ ଆସମ୍ ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଧୁନେତ୍ଥମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ଗ୍ରହଣ-ନିଷ୍କାଷଣ ଭାବର ଅଭାବରେ, ଏଭଳି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଶମମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଆପନ୍ନସ୍ ସର୍ଵଗାତ୍ମନ୍ ସତାଂ ଗତେ । କରୋମ୍ଯ୍ ଅହଂ ମହାଦେଵ ତୁଭ୍ଯଂ ଯତ୍ ପରିରୋଚତେ
ମୁଁ ଏବେ ନିଜ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଛି, ହେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ମହାଦେବ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ତୁମେ ଯାହାକୁ ପସନ୍ଦ କର, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି।
ତ୍ଵମ୍ ଅଯଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପୂଜ୍ଯସ୍ ତାଵଜ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ତନ୍ ମତ୍ତଃ ପ୍ରକୃତପ୍ରାପ୍ତାଂ ପୂଜାମ୍ ଆଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର, ତୁମେ ତିନି ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ, ତେଣୁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯେଉଁ ପୂଜା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଆସିଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦାନଵାଧୀଶଃ ପୁରଃ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନଃ । ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମ୍ ଅର୍ଘପାତ୍ରମ୍ ଉପାଦଦେ
ଏଭଳି କହି, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଉଠାଇଲେ।
ସାଯୁଧଂ ସାପ୍ସରୋଵୃନ୍ଦଂ ସସୁରଂ ସଖଗାଧିପମ୍ । ପୁଜଯାମ୍ ଆସ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅଥାଗ୍ରଗମ୍
ଅସ୍ତ୍ର, ଅପ୍ସରାମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ସହିତ, ସେ ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବୋପରି ଥିବା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରକ୍ରାନ୍ତଭୁଵନଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵୋପଵିଷ୍ଟଂ ତମ୍ ଉଵାଚ କମଲାପତିଃ
ସବୁ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜଗତକୁ ଯିଏ ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଉଁଠି ବସିଥିବା ସେଉଁଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ କମଳାପତି କଥା କହିଲେ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦାନଵାଧୀଶ ସିଂହାସନମ୍ ଉପାଶ୍ରଯ । ଯାଵଦ୍ ଆଶ୍ଵ୍ ଅଭିଷେକଂ ତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଦଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଉଠ, ଦାନବବିନାଶୀମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସ। ମୁଁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିଜେ କରିବି।
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯରଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯ ଇମେ ସମୁପାଗତାଃ । ସିଦ୍ଧାସ୍ ସାଧ୍ଯାସ୍ ସୁରୌଘାସ୍ ତେ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ତଵ ମଙ୍ଗଲମ୍
ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେ—ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ଦାନଵଂ ସିଂହଵିଷ୍ଟରେ । ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ଯୋଗାନ୍ତେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ଏପରି କହି, କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ ଦାନବକୁ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ, ଯେପରି ମେଘ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବସିଥାଏ।
ଅଥୈନଂ ହରିର୍ ଆହୂତୈଃ କ୍ଷିରୋଦାଦ୍ଯୈର୍ ମହାବ୍ଧିଭିଃ । ଗଙ୍ଗାଦିଭିସ୍ ସରିତ୍ପୂରୈସ୍ ସର୍ଵତୀର୍ଥଜଲୈସ୍ ତଥା
ତାପରେ ହରି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜଳ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଜଳ ଆଣିଥିଲେ।