ଇମେ ଵଯମ୍ ଇମେ ଶୈଲା ଭୂତାନୀମାନ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଭଵାନ୍ । ଇଦଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଵ୍ଯୋମ ମା ଦେହମ୍ ଅଵଧୀରଯ
ଏମାନେ ଆମେ, ଏମାନେ ପାହାଡ଼, ଏମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏହି ତୁମେ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଏହି ଆକାଶ—ଦେହକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୀଵରାଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ଯସ୍ଯ ପର୍ଯାକୁଲଂ ମନଃ । ଦୁଃଖାନି ଵିନିକୃନ୍ତନ୍ତି ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ମନ ଅଜ୍ଞାନର ଭାରରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦିଯାନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରେ।
କୃଶୋ ଽତିଦୁଃଖୀ ମୂଢୋ ଽହମ୍ ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭାଵନାଃ । ମତିଂ ଯସ୍ଯାଵଲୁମ୍ପନ୍ତି ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯେଉଁମାନେ 'ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, ଅତି ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ ଭ୍ରାନ୍ତ' ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବନାରେ ମନକୁ ଆବୃତ କରି ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଶାସନ କରେ।
ଆଶାପାଶନିବଦ୍ଧୋ ଽନ୍ତର୍ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ନୀଯତେ । ଯୋ ଵିଲୋଲମନୋଵୃତ୍ତ୍ଯା ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ମନ ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ଏଠୁ ସେଠୁ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଟଣାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଶାସନ କରେ।
ଯସ୍ଯ ତୃଷ୍ଣାଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ତି ହୃଦଯଂ ହୃତଭାଵନାଃ । କୁଗେହମ୍ ଇଵ ଗର୍ଗଟ୍ଯୋ ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ହୃଦୟ ତୃଷ୍ଣାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଭାବନା ଚୋରାଯାଏ, ଦୁଃଖିତ ଘରକୁ ଉନ୍ମାଦ ମୂଷା ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଶାସନ କରେ।
ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଲତା ଯସ୍ଯ ତାଲୋତ୍ତାଲମନୋଵନେ । ଫଲିତା ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯେଉଁଠାରେ ମନର ଅଭିନିବେଶର ଲତା ମନର ଅଟାଳିରେ ତାଳଗଛ ପରି ଡାହାଡ଼ି ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଇଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ରାଜ କରେ।
ରୋମରାଜିଲତାଜାଲଂ ଯସ୍ଯେମଂ ଦେହଦୁର୍ଦ୍ରୁମମ୍ । ଅନର୍ଥୌଘୋ ହରତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯାହାର ଦେହ, ଏହି ଦୁଃଖର ଗଛ, ରୋମର ରେଖାର ଜାଲିରେ ଢାକାଯାଇଛି ଏବଂ ଅନର୍ଥର ବନ୍ୟା ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ତାକୁ ବହିନେଉଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ରାଜ କରେ।
ଯସ୍ଯ ସ୍ଵଦେହଵିପିନମ୍ ଆଧିଵ୍ଯାଧିଦଵାଗ୍ନଯଃ । ଦହନ୍ତି ଲୋଲାଙ୍ଗଲତଂ ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଦେହର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ଦାହାନଳ ଜଳାଇଦେଉଛି ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦାହିଯାଉଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ରାଜ କରେ।
କାମକୋପାତ୍ମକୋ ଯସ୍ଯ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଜଗରସ୍ ତନୌ । ଅନ୍ତଶ୍ ଶୁଷ୍କଦ୍ରୁମସ୍ଯେଵ ମରଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜତେ
ଯାହାର ଦେହରେ ଆସା ଓ କ୍ରୋଧର ସର୍ପ ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଭିତରେ ଥିବା ପରି ଡାହାଡ଼ି ଉଠେ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ରାଜ କରେ।
ଯୋ ଽଯଂ ଦେହପରିତ୍ଯାଗସ୍ ତଲ୍ ଲୋକେ ମରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ନ ସତା ନାସତା ତେନ କାରଣଂ ଵେଦ୍ଯଵେଦିନାମ୍
ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲାଯାଏ, ସେଟା ମାନେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ମାତ୍ର। ଜଣେ ଜାଣୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉନ୍, ଏହା ସତ୍ୟ ବି ନୁହେଁ, ମିଥ୍ୟା ବି ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯ ନୋତ୍କ୍ରାମତି ମତିସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵାଵଲୋକନାତ୍ । ଯଥାର୍ଥଦର୍ଶିନୋ ଜ୍ଞସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯେଉଁଠାରେ ମନ ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିବାରୁ କେବେ ଦୂରେଇ ଯାଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖିପାରେ, ସେଠି ଜୀବନ ଏକଦମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯ ନାହଙ୍କୃତୋ ଭାଵୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଯସ୍ଯ ନ ଲିପ୍ଯତେ । ଯସ୍ ସମସ୍ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯାହାର ମନରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ନାହିଁ, ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟିରେ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମଭାବ ରଖେ, ସେଠି ଜୀବନ ଏକଦମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ।
ଯୋ ଽନ୍ତଶ୍ଶୀତଲଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରାଗଦ୍ଵେଷଵିମୁକ୍ତଯା । ସାକ୍ଷିଵତ୍ ପଶ୍ଯତୀଦଂ ହି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯିଏ ମନକୁ ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ସାକ୍ଷୀଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେଠି ଜୀବନ ଏକଦମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ।
ଯେନ ସମ୍ଯକ୍ ପରିଜ୍ଞାଯ ହେଯୋପାଦେଯମ୍ ଉଜ୍ଝତା । ଚିତ୍ତସ୍ଯାନ୍ତେ ଽର୍ପିତଂ ଚିତ୍ତଂ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯିଏ ସଠିକ୍ ଭାବେ କଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ କଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ବୁଝି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରଖିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଅଵସ୍ତୁସଦୃଶେ ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତସଙ୍କଲ୍ପନାମଲେ । ଯେନାଲୀନଂ କୃତଂ ଚେତୋ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯିଏ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଧାରଣା ଓ ଭାବନା ରହିତ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅବସ୍ତୁ ସଦୃଶ ସତ୍ୟରେ ଏକାତ୍ମ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ସତ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଲୀଲଯେଯଂ ଜଗତ୍କ୍ରିଯା । କ୍ରିଯତେ ଽଵାସନଂ ଯେନ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯିଏ ସତ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି, ସହଜରେ ଏହି ସଂସାରର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ମନରେ କୌଣସି ପୂର୍ବ ଆସକ୍ତି ରହିନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ନାନ୍ତସ୍ ତୁଷ୍ଯତି ନୋଦ୍ଵେଗମ୍ ଏତି ଯୋ ଵିହରନ୍ନ୍ ଅପି । ହେଯୋପାଦେଯସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯିଏ କୌଣସି କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ନ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରଭାବିତ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଶୁଦ୍ଧପକ୍ଷଶ୍ ଚ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଚ ହଂସୌଘସ୍ ସରସୋ ଯଥା । ଯସ୍ମାଦ୍ ଗୁଣୌଘୋ ନିର୍ଯାତି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯେପରି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ପଖାଳରେ ହଁସମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥାନ୍ତି, ସେପରି ଯେଉଁଠାରୁ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ଯସ୍ମିଞ୍ ଶ୍ରୁତିପଥଂ ଯାତେ ଦୃଷ୍ଟେ ସ୍ମୃତିମ୍ ଉପାଗତେ । ଆନନ୍ଦଂ ଯାନ୍ତି ଭୂତାନି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଶୋଭତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଣିବାର ଉପାୟ ମିଳିଥାଏ, ଦେଖିବା ଓ ସ୍ମୃତି ଆସିଥାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯୋଦଯେନ ହୃଦଯେଷୁ ଜନାମ୍ବୁଜାନି ଜୀଵାଲିମନ୍ତି ସକଲାନି ଵିକାସଵନ୍ତି । ତସ୍ଯାଵଭାତି ଚିରଜୀଵିତମ୍ ଅକ୍ଷଯେନ୍ଦୋର୍ ଆପୂର୍ଣତେଵ ଦନୁଜେଶ୍ଵର ନେତରସ୍ଯ
ଯାହା ଉଦୟ ହେବାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଲିଯାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଚିରକାଳ ଅକ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଦାନବନାୟକଙ୍କର ନୁହେଁ।
ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଦେହସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଦେହାନ୍ତରାର୍ଥଂ ଦେହସ୍ଯ ସନ୍ତ୍ଯାଗୋ ମରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଦୃଶ୍ୟ ଶରୀରର ସ୍ଥିରତାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜୀବନ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମ୍ ଏଵାସି ପକ୍ଷାଭ୍ଯାମ୍ ଆଭ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତୋ ମହାମତେ । କିଂ ତେ ମରଣମ୍ ଅସ୍ତୀହ କିଂ ଵା ଜୀଵିତମ୍ ଅସ୍ତି ତେ
ଏହି ଦୁଇଟି ପଖା ପାଇଁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେଲା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ତୁମ ପାଇଁ କ'ଣ ଅଛି?
ନିଦର୍ଶନାର୍ଥମ୍ ଏତତ୍ ତୁ ମଯୋକ୍ତମ୍ ଅରିମର୍ଦନ । ନ ତ୍ଵଂ ଜୀଵସି ସର୍ଵଜ୍ଞ ମ୍ରିଯସେ ନ କଦାଚନ
ଏହାକୁ ମୁଁ କେବଳ ଉଦାହରଣ ପାଇଁ କହିଛି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ତୁମେ କେବେ ବଞ୍ଚୁନାହାଁ, କେବେ ମରୁନାହାଁ।
ଦେହସଂସ୍ଥୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦେହତ୍ଵାଦ୍ ଅଦେହୋ ଽସି ଵିଦେହଦୃକ୍ । ଵ୍ଯୋମସଂସ୍ଥୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସକ୍ତତ୍ଵାଦ୍ ଅଵ୍ଯୋମୈଵ ହି ମାରୁତଃ
ଦେହ ଭିତରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ଭାବନା ନଥିବାରୁ ତୁମେ ଦେହହୀନ। ଆକାଶରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲାଗିନଥିବାରୁ, ପବନ ପରି ତୁମେ ଆକାଶହୀନ।
ସ୍ପର୍ଶସମ୍ବୋଧକାରିତ୍ଵାଦ୍ ଦେହ ଏଵାସି ସୁଵ୍ରତ । ଉତ୍ସେଧାରୋଧକତ୍ଵେନ ଖମ୍ ଉତ୍ସେଧସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ ଦେବାରୁ, ହେ ଶୁଭଚରିତ, ତୁମେ ଦେହ ହେଉଛ। ଯେପରି ଆକାଶ ଉଚ୍ଚତାର କାରଣ, ସେପରି ତୁମେ ଦେହର କାରଣ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଜ୍ଞାତଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଏଵ ତ୍ଵମ୍ ଅସି ନାସି ଚ । ଇଯତ୍ତୈକପରିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ରୂପମ୍ ଅଜ୍ଞେଷୁ ଦୁଃଖିତମ୍
ଜଗତର ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଜେଉଁଠି ଜାଗ୍ରତ ଅଛ, ସେଠି ତୁମେ ଅଛ ଓ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ସୀମିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆକୃତି କେବଳ ଅଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦୁଃଖରେ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵମ୍ ଏଵାସି ଚିତ୍ପ୍ରକାଶପରୈକଧୀଃ । କୋ ଦେହଃ କୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦେହସ୍ ତେ ଯଂ ଗୃହ୍ଣାସି ଜହାସି ଵା
ସବୁବେଳେ ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଅଟୁଟ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ଏକମାତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ଦେହ କଣ, ଦେହ ନଥିବା କଣ—ଏହା କଣ ତୁମେ ଧରିବା କିମ୍ବା ଛାଡିବା ଯୋଗ୍ୟ?
ସମୁଦେତୁ ଵସନ୍ତୋ ଵା ଵାତୁ ଵା ପ୍ରଲଯାନିଲଃ । ଭାଵାଭାଵଵିହୀନସ୍ଯ କିମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ବସନ୍ତ ଆସୁ, କିମ୍ବା ସଂହାରର ପବନ ବହୁ—ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଆସିବା-ଯିବା ରହିତ, ସେଠି କଣ ନୂଆ କିଛି ଆସିପାରିବ?
ପ୍ରଲୁଠତ୍ସ୍ଵ୍ ଅପି ଶୈଲେଷୁ କଲ୍ପାଗ୍ନିଷୁ ଦହତ୍ସ୍ଵ୍ ଅପି । ଵହତ୍ସୂତ୍ପାତଵାତେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠତି
ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଉ, କିମ୍ବା ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଜଳୁ, କିମ୍ବା ବିନାଶର ବାତାସ ଉଡ଼ାଇ ନେଉ—ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵଭୂତାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ସମମ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ଵା । ନଶ୍ଯନ୍ତୁ ଵାଥ ଵର୍ଧନ୍ତାମ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠତି
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ରୁହନ୍ତୁ କିମ୍ବା ସମାନଭାବେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତୁ— ଆତ୍ମା ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।