ଦ୍ଵିତ୍ରୈସ୍ ସହାସୁରୈର୍ ମୁଖ୍ଯୈଃ ପରିଵାରଯୁତୋ ହରିଃ । ପ୍ରଵିଵେଶାସୁରଗୃହଂ ତାରାଵାନ୍ ଇଵ ଖଂ ଶଶୀ
ଦୁଇ-ତିନି ଜଣ ମୁଖ୍ୟ ଦାନବଙ୍କ ସହିତ ହରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ତାରାମାଳା ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଵୈନତେଯାସନସ୍ଥୋ ଽସୌ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଧୁତଚାମରଃ । ସ୍ଵାଯୁଧାଦିପରୀଵାରୋ ଦେଵର୍ଷିପରିଵନ୍ଦିତଃ
ଗରୁଡ଼ାସନରେ ବସିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚାମରା ଝାଲୁ ଦେଉଥିବା, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ସେବକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଯିଏଁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମହାତ୍ମନ୍ ସମ୍ପ୍ରବୁଧ୍ଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଉଦାହରନ୍ । ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ପ୍ରଦଧ୍ଵାନ ଧ୍ଵନଯନ୍ କକୁଭାଂ ଗଣମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ହେ ମହାତ୍ମା, ଜାଗିଉ', ଏହିପରି କହି, ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇ ଧ୍ୱନି କରିଦେଲେ।
ମହତା ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵୈଷ୍ଣଵପ୍ରାଣଜନ୍ମନା । ତୁଲ୍ଯକାଲଂ ପରିକ୍ଷୁବ୍ଧକଲ୍ପାଭ୍ରାର୍ଣଵରଂହସା
ସେଇ ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଏମିତି ଉଲଟିଦେଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ମେଘ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ଆସୁରୀ ଜନତା ଭୂମୌ ପପାତାଗତସମ୍ଭ୍ରମା । ମତ୍ତନୀଲାଭ୍ରନାଦେନ ରାଜହଂସାଵଲୀ ଯଥା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆସୁର ଦଳ ଭୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ମତ୍ତ ନୀଳ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ରାଜହଂସମାନେ ଦଳେଇ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଜହୃଷେ ଜନିତାନନ୍ଦା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଵୀତସମ୍ଭ୍ରମା । ଜନତା ଜଲଦଧ୍ଵାନଫୁଲ୍ଲେଵ କୁଟଜାଵଲୀ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ହସିଉଠିଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷାମେଘର ଧ୍ୱନିରେ କୁଟଜ ଫୁଲମାଳା ଖିଲିଉଠେ।
ବଭୂଵ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଦାନଵେଶଶ୍ ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ମେଘାରଵଲସତ୍ପୁଷ୍ପଃ କଦମ୍ବ ଇଵ କାନନେ
ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ସଚେତନ ହେଲେ, ଯେପରି ମେଘର ଗର୍ଜନରେ କାନନର କଦମ୍ବ ଗଛ ଧୀରେ ଧୀରେ ଫୁଲେଇଉଠେ।
ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରକୃତୋତ୍ଥାନା ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର୍ ଅଥାସୁରମ୍ । ଶନୈର୍ ଆକ୍ରମଯାମ୍ ଆସ ଗଙ୍ଗା ସର୍ଵମ୍ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋଭାଗର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଠିଥିବା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ଏମିତି ଭରିଦେଲା, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ପୂରଣ କରେ।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଆକ୍ରମଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରାଣଶ୍ରୀସ୍ ସର୍ଵତୋ ଽସୁରମ୍ । ଉଦଯାନନ୍ତରଂ ସୌରୀ ପ୍ରଭେଵ ଭୁଵନାନ୍ତରମ୍
କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପ୍ରାଣର ତେଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେଇ ଦାନବକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଉଦୟ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭରିଦିଏ।
ପ୍ରାଣେଷୁ ରନ୍ଧ୍ରନଵକେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ତସ୍ଯ ଚିତ୍ । ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖୀ ବଭୂଵାନ୍ତଃ ପ୍ରାଣଦର୍ପଣବିମ୍ବିତା
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣର ନଉଟି ଚ୍ୟାନେଲ୍ ସକ୍ରିୟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଚେତନା ପ୍ରାଣର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୋଇ, ଭିତରକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲା।
ଚେତନୀଯୋନ୍ମୁଖେ ଚିତ୍ତ୍ଵେ ଚିନ୍ ମନସ୍ତାମ୍ ଉପାଯଯୌ । ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ମକୁରସଙ୍କ୍ରାନ୍ତା ମୁଖଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ରାଘଵ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଚେତନା ପ୍ରତି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲା, ଯେପରି ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଲେ ମୁହଁର ଶୋଭା ଦୁଇଗୁଣା ଦେଖାଯାଏ, ହେ ରାଘବ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅଙ୍କୁରିତେ ଚିତ୍ତେ ନେତ୍ରେ ଵିକସନୋନ୍ମୁଖେ । ଶନୈର୍ ବଭୂଵତୁସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରାତର୍ ନୀଲେ ଯଥୋତ୍ପଲେ
ତାଙ୍କର ମନ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲା, ଦୁହେଁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଫୁଲିଲା, ଯେପରି ନୀଳ କମଳ ପ୍ରଭାତରେ ମେଳିଯାଏ।
ପ୍ରାଣାପାନପରାମୃଷ୍ଟନାଡୀଵିଵରସଂଵିଦଃ । ଵାତାର୍ତସ୍ଯେଵ ପଦ୍ମସ୍ଯ ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽସ୍ଯ ସମଜାଯତ
ଉପର ଓ ତଳ ସ୍ୱାସ ଛୁଇଁଥିବା ନାଡ଼ୀର ଜ୍ଞାନ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ କମ୍ପନ ଉପଜିଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ କମଳ ହଲୁକ ହୋଇ କମ୍ପିଯାଏ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ମନଃ ପୀଵରତାଂ ଯଯୌ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଣଵଶାତ୍ ପୂର୍ଣେ ତରଙ୍ଗ ଇଵ ଵାରିଣି
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମଜବୁତ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ପାଣିରେ ତରଙ୍ଗ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ।
ଅଥାସୌ ଵିକସନ୍ନେତ୍ରମନଃପ୍ରାଣଵପୁର୍ ବଭୌ । ଅର୍ଧୋଦିତ ଇଵାଦିତ୍ଯେ ସରସ୍ ସ୍ଫୁରିତପଙ୍କଜମ୍
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ମନ ଓ ପ୍ରାଣ ଫୁଲିଉଠିଲା, ସେ ଦେହ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ଅର୍ଧଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳରେ ଅଧଖୋଲା କମଳ ଚମକେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଵସରେ ଯାଵଦ୍ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଵଦତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ ତାଵଦ୍ ଏଷୋ ଽଭୂଦ୍ ବର୍ହୀ ଘନରଵାଦ୍ ଇଵ
ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ଉଠ!' — ଏହା ଶୁଣିବା ସହିତ, ପୁରୋହିତ ଏମିତି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଘନ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
ପ୍ରଫୁଲ୍ତନଯନଂ ଜାତମନନଂ ପୀଵରସ୍ମୃତିମ୍ । ଉଵାଚୈନଂ ତ୍ରିଲୋକେଶଃ ପୁରା ନାଭ୍ଯବ୍ଜଜଂ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲିଗଲା, ମନ ଫେରିଆସିଲା, ସ୍ମୃତି ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ତେବେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା।
ସାଧୋ ସ୍ମର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍ ଆତ୍ମୀଯାଂ ସ୍ମର ଚାକୃତିମ୍ । ଅକାଣ୍ଡ ଏଵ କିଂ ଦେହଵିରାମଃ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା
ହେ ମହାନ, ତୁମେ ନିଜ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ମନେ ପକା; କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଏଭଳି ଶରୀରକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଉଛ?
ହେଯୋପାଦେଯସଙ୍କଲ୍ପଵିହୀନସ୍ଯ ଶରୀରଗୈଃ । ଭାଵାଭାଵୈସ୍ ତଵାର୍ଥଃ କସ୍ ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସମ୍ପ୍ରତି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନା ତ୍ୟାଗ ନା ଗ୍ରହଣର ଭାବନାରେ ଅଛ, ତୁମ ପାଇଁ ଶରୀରର ଅବସ୍ଥା କିମ୍ବା ତାହାର ଅଭାବରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି? ଏବେ ଉଠ।
ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଇହ ଦେହେନ କଲ୍ପଂ ଯାଵଦ୍ ଅନେନ ତେ । ଵଯଂ ହି ନିଯତିଂ ଵିଦ୍ମୋ ଯଥାଭୂତାମ୍ ଅନିନ୍ଦିତ
ଏହି ଦେହରେ ତୁମେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ ପଡିବ; କାରଣ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଆମେ ତଥ୍ୟ ଭାଗ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଛୁ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତେନ ଭଵତା ରାଜ୍ଯ ଏଵେହ ତିଷ୍ଠତା । କ୍ଷପଣୀଯା ଗତୋଦ୍ଵେଗମ୍ ଆକଲ୍ପାନ୍ତମ୍ ଇଯଂ ତନୁଃ
ଏଠାରେ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ତୁମେ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କର; ଏହି ଦେହ, ଯାହା ଏବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, କଳ୍ପ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତନୌ କଲ୍ପାନ୍ତଶୀର୍ଣାଯାଂ ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ତ୍ଵଯାନଘ । ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଫୁଟିତେ କୁମ୍ଭେ କୁମ୍ଭାକାଶେନ ଖେ ଯଥା
କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହି ଦେହ ଖସିଯିବାବେଳେ, ହେ ପାପହୀନ, ତୁମେ ନିଜ ମହିମାରେ ବସିବ; ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଘଡ଼ରେ ଯେପରି ଆକାଶ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି।
କଲ୍ପାନ୍ତସ୍ଥାଯିନୀ ଶୁଦ୍ଧା ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରା । ଇଯଂ ତଵ ତନୁର୍ ଜାତା ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିଵିଲାସିନୀ
ତୁମର ଏହି ଦେହ ପବିତ୍ର ଏବଂ କଳ୍ପ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖିପାରୁଛି, ଏହା ଏବେ ମୁକ୍ତ ଜୀବନର ଲୀଳା ହୋଇଯାଇଛି।
ନୋଦିତା ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ନ ଵିଲୀନାସ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯାଃ । ନ ଜଗଜ୍ ଜ୍ଵଲିତଂ ସାଧୋ ତନୁଂ ତ୍ଯଜସି କିଂ ମୁଧା
ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଗଳିଯାଇନାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଉଠିନାହିଁ — ହେ ଉତ୍ତମ, ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ନିର୍ଥକରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି?
ଵାଯୁର୍ ଵହତି ନୋନ୍ମତ୍ତସ୍ ତ୍ରିଲୋକୀଭସ୍ମଧୂସରଃ । ଲୋଲାମରକପାଲାଙ୍କସ୍ ତନୁଂ ତ୍ଯଜସି କିଂ ମୁଧା
ବାତାସ ଉନ୍ମାଦ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ଭସ୍ମ ଓ ଧୂଳି କରି ଉଡ଼ାଉନାହିଁ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଖୋପାଳ ଚିହ୍ନ ଲାଗି ଅସ୍ଥିର ହୋଇନାହିଁ — ଏହେଁ ଆପଣ କାହିଁକି ନିର୍ଥକରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି?
ଅଶୋକ ଇଵ ମଞ୍ଜର୍ଯଃ ପୁଷ୍କରାଵର୍ତଵିଦ୍ଯୁତଃ । ନ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଜଗତ୍କୋଶେ ତନୁଂ ତ୍ଯଜସି କିଂ ମୁଧା
ଅଶୋକ ଗଛର ନୂତନ ମଞ୍ଜରୀ ଭଳି, କିମ୍ବା ପଦ୍ମର ଗଭୀର ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଭଳି, ବିଶ୍ୱର ଗୋଲକରେ କିଛି ହିଲୁଚି ନାହିଁ — ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ନିର୍ଥକରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି?
ଧାରାସାରରଣଚ୍ଛୈଲାଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵଲନୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । କକୁଭୋ ନ ଵିଶୀର୍ଯନ୍ତେ ତନୁଂ ତ୍ଯଜସି କିଂ ମୁଧା
ଅଗ୍ନିର ଝରଣାରେ ଜଳିଉଠୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ କୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉନାହିଁ — ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ନିର୍ଥକରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି?
ନ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାଖ୍ଯତ୍ରଯଶେଷମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ । ସ୍ଥିତଂ ଜରଢଜୀମୂତଂ ତନୁଂ ତ୍ଯଜସି କିଂ ମୁଧା
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ନାମକ ସହିତ ସାରା ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି ପୁରୁଣା ଓ ଧୂସର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି—ତୁମେ କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ?
ସ୍ଫୁଟଦଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରଟାଙ୍କାରକରାଲାରାଵଵନ୍ତି ଖେ । କଲ୍ପାଭ୍ରାଣି ନ ଗର୍ଜନ୍ତି ତନୁଂ ତ୍ଯଜସି କିଂ ମୁଧା
ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିବାର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ କଳ୍ପର ମେଘମାନେ ଆକାଶରେ ଗର୍ଜନ କରୁନାହାନ୍ତି—ତୁମେ କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ?
ଅହଂ ଭୂତାଵକୀର୍ଣାସୁ ସାଲୋକାସୁ ଖଗଧ୍ଵଜଃ । ଵିହରାମି ଦଶାଶାସୁ ମା ଦେହମ୍ ଅଵଧୀରଯ
ମୁଁ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝଣ୍ଡା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି—ଦେହକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।