ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସମାଧିସ୍ଥଃ କରୋତ୍ଵ୍ ଅସୁରନାଥତାମ୍ । ମଣିର୍ ମୁକ୍ତମନସ୍କାରଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବକ୍ରିଯାମ୍ ଇଵ
ଯେଉଁପରି ଜୀବନମୁକ୍ତ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେହିପରି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅସୁରମାନଙ୍କ ନାଥ ହେଉନ୍ତୁ। ଯେପରି ମଣି ନିରଲିପ୍ତ ହୋଇ ଆପଣ ଆପଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଏ, ସେପରି।
ନ ଵିନଶ୍ଯତି ସର୍ଗୋ ଽଯମ୍ ଏଵଂ ସହ ସୁରାସୁରୈଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ନାଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ତନ୍ ମେ କ୍ରୀଡା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅବିନାଶୀ ରହିଛି; ଏହା କେବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ବିନା ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ଖେଳ।
ସର୍ଗକ୍ଷଯୋଦଯାଵ୍ ଏତୌ ସୁସମୌ ମମ ଯଦ୍ଯ୍ ଅପି । ତଥାପୀଦଂ ଯଥାସଂସ୍ଥଂ ଭଵତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେନ କିଂ ମମ
ସୃଷ୍ଟିର ଉଦୟ ଓ ନାଶ ଦୁହିଁଟି ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ରହୁ; ଏହା ଅନ୍ୟରୂପ ହେଲେ ମୋର କଣ କାମ?
ଭାଵାଭାଵେଷୁ ଯତ୍ ତୁଲ୍ଯଂ ତନ୍ନାଶେ ତତ୍ସ୍ଥିତୌ ଚ ଵା । ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନଃ କୁବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାତ୍ ତଦ୍ ଵ୍ଯୋମହନନଂ ଭଵେତ୍
ଯାହା ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଭିତରେ ସମାନ, ନାଶ କିମ୍ବା ଅବସ୍ଥାନରେ ଯେପରି ହେଉ; ଅଜ୍ଞାନରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରୟାସ ହୁଏ, ସେ ଆକାଶକୁ ମାରିବା ପରି।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଯାମି ପାତାଲଂ ବୋଧଯାମ୍ଯ୍ ଅସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ନଯାମି ସଂସାରଂ ଲୀଲାଂ ସମ୍ପାଦଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତେଣୁ ମୁଁ ପାତାଳକୁ ଯାଏ, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ସଂସାରକୁ ଦୃଢ଼ କରେ ଏବଂ ମୋର ଖେଳ ପୂରଣ କରେ।
ଅସୁରପୁରମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ପ୍ରୋଦ୍ଧତାଚାରଘୋରଂ କମଲମ୍ ଇଵ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଦୈତ୍ଯମ୍ ଉଦ୍ବୋଧଯାମି । ଜଗଦ୍ ଇଦମ୍ ଅଖିଲାସ୍ଥଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମ୍ ଅଭ୍ଯାନଯାମି ଘନଵିଧିର୍ ଇଵ ଶୈଲେ ଚଞ୍ଚଲଂ ମେଘଜାଲମ୍
ମୁଁ ଦେଉଳମାନେ ଥିବା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ ଆଚରଣ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦଳକୁ ଖୋଲିଦେଇ ଦେଉଳକୁ ଜାଗାଇଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ଦେଉଳକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୁଁ ସ୍ଥିରତା ଦେଇଲି, ଯେପରି ମେଘ ଅସ୍ଥିର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରେ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସର୍ଵାତ୍ମା କ୍ଷୀରୋଦାଦ୍ ରାମ ତତ୍ପୁରମ୍ । ଚଚାଲ ପରିଵାରେଣ ସହ ସାଭ୍ର ଇଵାଚଲଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ରାମ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରୁ ତାଙ୍କର ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଛାଉଥିବା ପାହାଡ଼ ଗଡ଼ିଯାଏ।
କ୍ଷୀରୋଦତଲରନ୍ଧ୍ରେଣ ତେନୈଵ ସ୍ତମ୍ଭିତାମ୍ଭସା । ପ୍ରହ୍ଲାଦନଗରଂ ପ୍ରାପ ଶକ୍ରଲୋକମ୍ ଇଵାପରମ୍
ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରର ତଳର ଏକ ଫାଟରେ ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ରୋକାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ସେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ହେମମନ୍ଦିରକୋଶସ୍ଥଂ ଦଦର୍ଶାତ୍ରାସୁରଂ ହରିଃ । ଅଥ ଶୈଲଗୁହାଲୀନଂ ସମାଧିସ୍ଥମ୍ ଇଵାବ୍ଜଜମ୍
ହରି ସେଠାରେ ସୁନାର ମହଳର ଭିତରେ ଅସୁରଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ତେ ତେଜସା ଦୈତ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵେନାଵଧୂନିତାଃ । ଦୂରଂ ଯଯୁର୍ ଦିନେଶାଂଶୁଵିତ୍ରସ୍ତା ଇଵ କୌଶିକାଃ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଭୟପାଇଥିବା କୌଶିକ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି, ଦୂରକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଦ୍ଵିତ୍ରୈସ୍ ସହାସୁରୈର୍ ମୁଖ୍ଯୈଃ ପରିଵାରଯୁତୋ ହରିଃ । ପ୍ରଵିଵେଶାସୁରଗୃହଂ ତାରାଵାନ୍ ଇଵ ଖଂ ଶଶୀ
ଦୁଇ-ତିନି ଜଣ ମୁଖ୍ୟ ଦାନବଙ୍କ ସହିତ ହରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ତାରାମାଳା ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଵୈନତେଯାସନସ୍ଥୋ ଽସୌ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଧୁତଚାମରଃ । ସ୍ଵାଯୁଧାଦିପରୀଵାରୋ ଦେଵର୍ଷିପରିଵନ୍ଦିତଃ
ଗରୁଡ଼ାସନରେ ବସିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚାମରା ଝାଲୁ ଦେଉଥିବା, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ସେବକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଯିଏଁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମହାତ୍ମନ୍ ସମ୍ପ୍ରବୁଧ୍ଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଉଦାହରନ୍ । ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ପ୍ରଦଧ୍ଵାନ ଧ୍ଵନଯନ୍ କକୁଭାଂ ଗଣମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ହେ ମହାତ୍ମା, ଜାଗିଉ', ଏହିପରି କହି, ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇ ଧ୍ୱନି କରିଦେଲେ।
ମହତା ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵୈଷ୍ଣଵପ୍ରାଣଜନ୍ମନା । ତୁଲ୍ଯକାଲଂ ପରିକ୍ଷୁବ୍ଧକଲ୍ପାଭ୍ରାର୍ଣଵରଂହସା
ସେଇ ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଏମିତି ଉଲଟିଦେଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ମେଘ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ଆସୁରୀ ଜନତା ଭୂମୌ ପପାତାଗତସମ୍ଭ୍ରମା । ମତ୍ତନୀଲାଭ୍ରନାଦେନ ରାଜହଂସାଵଲୀ ଯଥା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆସୁର ଦଳ ଭୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ମତ୍ତ ନୀଳ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ରାଜହଂସମାନେ ଦଳେଇ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଜହୃଷେ ଜନିତାନନ୍ଦା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଵୀତସମ୍ଭ୍ରମା । ଜନତା ଜଲଦଧ୍ଵାନଫୁଲ୍ଲେଵ କୁଟଜାଵଲୀ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ହସିଉଠିଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷାମେଘର ଧ୍ୱନିରେ କୁଟଜ ଫୁଲମାଳା ଖିଲିଉଠେ।
ବଭୂଵ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଦାନଵେଶଶ୍ ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ମେଘାରଵଲସତ୍ପୁଷ୍ପଃ କଦମ୍ବ ଇଵ କାନନେ
ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ସଚେତନ ହେଲେ, ଯେପରି ମେଘର ଗର୍ଜନରେ କାନନର କଦମ୍ବ ଗଛ ଧୀରେ ଧୀରେ ଫୁଲେଇଉଠେ।
ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରକୃତୋତ୍ଥାନା ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର୍ ଅଥାସୁରମ୍ । ଶନୈର୍ ଆକ୍ରମଯାମ୍ ଆସ ଗଙ୍ଗା ସର୍ଵମ୍ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋଭାଗର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଠିଥିବା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ଏମିତି ଭରିଦେଲା, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ପୂରଣ କରେ।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଆକ୍ରମଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରାଣଶ୍ରୀସ୍ ସର୍ଵତୋ ଽସୁରମ୍ । ଉଦଯାନନ୍ତରଂ ସୌରୀ ପ୍ରଭେଵ ଭୁଵନାନ୍ତରମ୍
କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପ୍ରାଣର ତେଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେଇ ଦାନବକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଉଦୟ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭରିଦିଏ।
ପ୍ରାଣେଷୁ ରନ୍ଧ୍ରନଵକେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ତସ୍ଯ ଚିତ୍ । ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖୀ ବଭୂଵାନ୍ତଃ ପ୍ରାଣଦର୍ପଣବିମ୍ବିତା
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣର ନଉଟି ଚ୍ୟାନେଲ୍ ସକ୍ରିୟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଚେତନା ପ୍ରାଣର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୋଇ, ଭିତରକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲା।
ଚେତନୀଯୋନ୍ମୁଖେ ଚିତ୍ତ୍ଵେ ଚିନ୍ ମନସ୍ତାମ୍ ଉପାଯଯୌ । ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ମକୁରସଙ୍କ୍ରାନ୍ତା ମୁଖଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ରାଘଵ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଚେତନା ପ୍ରତି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲା, ଯେପରି ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଲେ ମୁହଁର ଶୋଭା ଦୁଇଗୁଣା ଦେଖାଯାଏ, ହେ ରାଘବ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅଙ୍କୁରିତେ ଚିତ୍ତେ ନେତ୍ରେ ଵିକସନୋନ୍ମୁଖେ । ଶନୈର୍ ବଭୂଵତୁସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରାତର୍ ନୀଲେ ଯଥୋତ୍ପଲେ
ତାଙ୍କର ମନ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲା, ଦୁହେଁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଫୁଲିଲା, ଯେପରି ନୀଳ କମଳ ପ୍ରଭାତରେ ମେଳିଯାଏ।
ପ୍ରାଣାପାନପରାମୃଷ୍ଟନାଡୀଵିଵରସଂଵିଦଃ । ଵାତାର୍ତସ୍ଯେଵ ପଦ୍ମସ୍ଯ ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽସ୍ଯ ସମଜାଯତ
ଉପର ଓ ତଳ ସ୍ୱାସ ଛୁଇଁଥିବା ନାଡ଼ୀର ଜ୍ଞାନ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ କମ୍ପନ ଉପଜିଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ କମଳ ହଲୁକ ହୋଇ କମ୍ପିଯାଏ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ମନଃ ପୀଵରତାଂ ଯଯୌ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଣଵଶାତ୍ ପୂର୍ଣେ ତରଙ୍ଗ ଇଵ ଵାରିଣି
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମଜବୁତ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ପାଣିରେ ତରଙ୍ଗ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ।
ଅଥାସୌ ଵିକସନ୍ନେତ୍ରମନଃପ୍ରାଣଵପୁର୍ ବଭୌ । ଅର୍ଧୋଦିତ ଇଵାଦିତ୍ଯେ ସରସ୍ ସ୍ଫୁରିତପଙ୍କଜମ୍
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ମନ ଓ ପ୍ରାଣ ଫୁଲିଉଠିଲା, ସେ ଦେହ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ଅର୍ଧଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳରେ ଅଧଖୋଲା କମଳ ଚମକେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଵସରେ ଯାଵଦ୍ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଵଦତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ ତାଵଦ୍ ଏଷୋ ଽଭୂଦ୍ ବର୍ହୀ ଘନରଵାଦ୍ ଇଵ
ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ଉଠ!' — ଏହା ଶୁଣିବା ସହିତ, ପୁରୋହିତ ଏମିତି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଘନ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
ପ୍ରଫୁଲ୍ତନଯନଂ ଜାତମନନଂ ପୀଵରସ୍ମୃତିମ୍ । ଉଵାଚୈନଂ ତ୍ରିଲୋକେଶଃ ପୁରା ନାଭ୍ଯବ୍ଜଜଂ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲିଗଲା, ମନ ଫେରିଆସିଲା, ସ୍ମୃତି ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ତେବେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା।
ସାଧୋ ସ୍ମର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍ ଆତ୍ମୀଯାଂ ସ୍ମର ଚାକୃତିମ୍ । ଅକାଣ୍ଡ ଏଵ କିଂ ଦେହଵିରାମଃ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା
ହେ ମହାନ, ତୁମେ ନିଜ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ମନେ ପକା; କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଏଭଳି ଶରୀରକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଉଛ?
ହେଯୋପାଦେଯସଙ୍କଲ୍ପଵିହୀନସ୍ଯ ଶରୀରଗୈଃ । ଭାଵାଭାଵୈସ୍ ତଵାର୍ଥଃ କସ୍ ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସମ୍ପ୍ରତି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନା ତ୍ୟାଗ ନା ଗ୍ରହଣର ଭାବନାରେ ଅଛ, ତୁମ ପାଇଁ ଶରୀରର ଅବସ୍ଥା କିମ୍ବା ତାହାର ଅଭାବରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି? ଏବେ ଉଠ।
ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଇହ ଦେହେନ କଲ୍ପଂ ଯାଵଦ୍ ଅନେନ ତେ । ଵଯଂ ହି ନିଯତିଂ ଵିଦ୍ମୋ ଯଥାଭୂତାମ୍ ଅନିନ୍ଦିତ
ଏହି ଦେହରେ ତୁମେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ ପଡିବ; କାରଣ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଆମେ ତଥ୍ୟ ଭାଗ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଛୁ।