ଭଵାନାଂ ଭୂରିଭଙ୍ଗାନାମ୍ ଅଭାଵାଯ ଭଵାଧିପଃ । ଭଵ ଭାଵଵିମୁକ୍ତାତ୍ମା ଭାଵାଭାଵବହିଷ୍କୃତଃ
ତୁମେ ଏହି ଅନେକ ରୂପର ଭାବର ନାଶ ପାଇଁ ଭବର ସ୍ୱାମୀ; ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ପାରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କର।
ଜହି ମାନଂ ମଦଂ କୋପଂ କାଲୁଷ୍ଯଂ କ୍ରୂରତାଂ ତଥା । ନ ମହାନ୍ତୋ ନିମଜ୍ଜନ୍ତି ପ୍ରାକୃତେ ଗୁଣସଙ୍କଟେ
ମାନ, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ, ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ନିର୍ଦୟତାକୁ ଛାଡିଦେ। ମହାନ ଲୋକେ ସାଧାରଣ ଗୁଣର ଦୁଷ୍କର ଆସ୍ତରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରାକ୍ତନୀର୍ ଦୀର୍ଘଦୌରାତ୍ମ୍ଯଦଶାସ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । କୋ ଽହଂ କିଂ ତଦ୍ ବଭୂଵେତି ହସ ମୁକ୍ତାଚ୍ଛଟାସିତମ୍
ପୁଣିପୁଣି ପୁରୁଣା ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥାକୁ ମନେ ପକା, ଏବଂ ନିଜକୁ ପଚାର—'ମୁଁ କିଏ ଥିଲି? ସେ କଣ ଥିଲା?'—ଏହିପରି ମୁକ୍ତ ହସରେ ହସ।
ତେ ପ୍ରଯାତାସ୍ ସମାରମ୍ଭା ଗତାସ୍ ତେ ଦଗ୍ଧଵାସରାଃ । ଯେଷୁ ଚିନ୍ତାନଲଜ୍ଵାଲାଜାଲଜୀର୍ଣୋ ଭଵାନ୍ ଅଭୂତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଶେଷ ହୋଇଗଲା, ସେ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଜଳିଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଓ ଚିନ୍ତାର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦେହନଗରେ ରାଜା ସ୍ଫାରମନୋରଥଃ । ନ ଦୁଃଖୈର୍ ଗୃହ୍ଯସେ ନାପି ସୁଖୈର୍ ଵ୍ଯୋମ କରୈର୍ ଇଵ
ଆଜି ତୁମେ ଦେହ ନଗରରେ ରାଜା, ବିଶାଳ ଇଛା ନେଇ। ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ତୁମକୁ ଛୁଇଁପାରୁନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଛୁଇଁପାରେନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଦୁରଶ୍ଵାଂସ୍ ତ୍ଵଂ ଜିତ୍ଵା ଜିତମନୋଗଜଃ । ଭୋଗାରୀନ୍ ଅଭିତୋ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠସି
ଆଜି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅବଶ ଘୋଡାମାନେକୁ ଜୟ କରିଛ, ମନର ହାତୀକୁ ବଶ କରିଛ, ଭୋଗର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ଭଙ୍ଗି ଦେଇ, ସମ୍ରାଟ୍ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛ।
ଅପାରାମ୍ବରପାନ୍ଥସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଜସ୍ରାସ୍ତମଯୋଦଯଃ । ଅଵଭାସକରୋ ନିତ୍ଯଂ ବହିର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚ ଭାସ୍କରଃ
ସେଇ ଅସୀମ ଆକାଶର ଯାତ୍ରୀ ତୁମେ, ଯେଉଁଠି ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ; ସଦା ଚମକୁଛ, ତୁମେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା।
ସର୍ଵଦୈଵାସି ସଂସୁପ୍ତଶ୍ ଶକ୍ତ୍ଯା ସଂଵେଦ୍ଯସେ ଵିଭୋ । ଭୋଗାଲୋକନଲୀଲାର୍ଥଂ କାମିନ୍ଯା କାମୁକୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶୁଇଯିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ; ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ତୁମକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ଆଲୋକର ଖେଳ ପାଇଁ, ଯେପରି ଏକ କାମିନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟକୁ ଜାଣିଥାଏ।
ଦୃକ୍କ୍ଷୁଦ୍ରାଭିର୍ ଉପାନୀତଂ ଦୂରାଦ୍ ରୂପମଧୁ ତ୍ଵଯା । ପୀଯତେ ସ୍ଵୀକୃତଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ନେତ୍ରଵାତାଯନସ୍ଥଯା
ଦୃଷ୍ଟିର ମଉମାନେ ଦୂରରୁ ଆଣିଥିବା ରୂପର ମଧୁ, ତୁମେ ନେତ୍ରର ଜାଳିରେ ବସି, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେହି ମଧୁକୁ ପିଉଛ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟରୋଦ୍ଵାନ୍ତାଃ ପ୍ରାଣାପାନଚରାସ୍ ତ୍ଵଯା । ଗତାଗତୈର୍ ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍
ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୀମା, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଚଳାପଟା ହୁଏ, ସେଗୁଡିକୁ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆସିଯାଇବା ଦେଖୁଛ।
ଦେହପୁଷ୍ପେ ତ୍ଵମ୍ ଆମୋଦୋ ଦେହେନ୍ଦୌ ତ୍ଵ୍ ଅମୃତାମୃତମ୍ । ରସସ୍ ତ୍ଵଂ ଦେହଵିଟପେ ଶୈତ୍ଯଂ ଦେହହିମେ ଭଵାନ୍
ଦେହର ଫୁଲରେ ତୁମେ ସୁଗନ୍ଧ, ଦେହର ଚନ୍ଦ୍ରରେ ତୁମେ ଅମୃତ ଓ ଅମୃତ ନୁହେଁ, ଦେହର ଗଛରେ ତୁମେ ରସ, ଦେହର ହିମରେ ତୁମେ ଶୀତଳତା।
ତ୍ଵଯ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଚିନ୍ମଯସ୍ ସ୍ନେହଶ୍ ଶରୀରକ୍ଷୀରସର୍ପିଷି । ତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ ଦାରୁଣ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ତୁମେ ଦେହର ଦୁଧ ଓ ଘୀରେ ଚେତନାର ପ୍ରେମ ଅଛ, ଏହି ଦେହର ଭିତରେ ତୁମେ କାଠର ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ପରି ବସିଛ।
ତ୍ଵମ୍ ଅପାମ୍ ଉତ୍ତମାସ୍ଵାଦଃ ପ୍ରାକାଶ୍ଯଂ ତେଜସାମ୍ ଅପି । ଅଵଗନ୍ତା ତ୍ଵମ୍ ଅର୍ଥାନାଂ ତ୍ଵଂ ଭାସାମ୍ ଅଵଭାସକଃ
ପାଣିରେ ଉତ୍ତମ ରସ ତୁମେ, ଆଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଧିକ ଚମକ, ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ବୁଝିବା ତୁମେ, ଆଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।
ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଵାଯୂନାଂ ତ୍ଵଂ ମନୋହସ୍ତିନୋ ମଦଃ । ପ୍ରଜ୍ଞାନଲଶିଖାଯାସ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାକାଶ୍ଯଂ ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ସମସ୍ତ ବାୟୁଙ୍କର କମ୍ପନ ତୁମେ, ମନର ହାତୀର ଉଲ୍ଲାସ ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ବୁଦ୍ଧିର ଅଗ୍ନିର ଚମକ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।
ତ୍ଵଦ୍ଵଶାଦ୍ ଦୀପଵନ୍ ମାଯା କ୍ଵାପି ସମ୍ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ଦୀପଵତ୍ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ସମୁଦେତି କୁତୋ ଽପି ସା
ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ମାୟା କେଉଁଠି ଦୀପ ଭଳି ଲୟ ହୁଏ, ପୁଣି ଦୀପ ଭଳି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ କେଉଁଠି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ତ୍ଵଯି ସଂସାରଵର୍ତିନ୍ଯଃ ପଦାର୍ଥାଵଲଯସ୍ ତଥା । କଟକାଙ୍ଗଦକେଯୂରଯୁକ୍ତଯଃ କନକେ ଯଥା
ସଂସାର ଭଳି ଘୂରୁଥିବା ତୁମ ମଧ୍ୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଗୋଲା ଅଛି, ଯେପରି ଗହନା, ବାହୁବଳୟ, ପାଦବଳୟ ସବୁ ସୁନାରେ ଥାଏ।
ଭଵାନ୍ ଅଯମ୍ ଅଯଂ ଚାହଂ ତ୍ଵଂ ଶବ୍ଦୈର୍ ଏଵମାଦିଭିଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ଲୀଲଯା ସ୍ତୌଷି ଵକ୍ଷି ଚ
ଏହା ତୁମେ, ଏହା ମୁଁ, ଏପରି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଖେଳରେ ନିଜ ମନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, କହୁଛ।
ମନ୍ଦାନିଲଵିନୁନ୍ନୋ ଽବ୍ଦୋ ଗଜାଶ୍ଵନରଦୃଷ୍ଟିଭିଃ । ଯଥା ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଥା ତ୍ଵଂ ଭୂତଦୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଯେପରି ହଳୁକା ପବନରେ ଏକ ମେଘ ଆକାଶରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଉଛ।
ଯଥା ହଯଗଜାକାରୈର୍ ଜ୍ଵାଲା ଲସତି ଵହ୍ନିଷୁ । ତଥୈଵାଵ୍ଯତିରିକ୍ତସ୍ ତ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯୈର୍ ଵସସି ସୃଷ୍ଟିଷୁ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଆକୃତିରେ ଚମକେ, ସେଭଳି ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ଆକୃତିରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛ।
ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକମୁକ୍ତାନାମ୍ ଅଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ ତନ୍ତୁର୍ ଆତତଃ । କ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଭୂତସସ୍ଯାନାଂ ଚିଦ୍ରସାଯନସେକିନାମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୁକ୍ତାମାଳାକୁ ଗଠନ କରୁଥିବା ଅଖଣ୍ଡ ସୂତ୍ର, ତୁମେ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱର ଫସଲ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର, ଏବଂ ଚେତନାର ଅମୃତ ଝରାଇ ଦେଉଥିବା ଜଣେ।
ଅସତ୍ ତଦ୍ ଅନଭିଵ୍ଯକ୍ତଂ ପଦାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରକାଶ୍ଯତେ । ତ୍ଵଯା ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ପକ୍ତ୍ରା ମାଂସାନାଂ ସ୍ଵାଦଵେଦନମ୍
ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ ଓ ଅପ୍ରକାଶିତ ପଦାର୍ଥ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଯେପରି ମାଂସର ଆସଲ ସ୍ୱାଦ ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଵିଦ୍ଯମାନାପି ଵସ୍ତୁଶ୍ରୀର୍ ନ ସ୍ଥିତା ତ୍ଵଯି ନ ସ୍ଥିତେ । ଵନିତାରୂପଲାଵଣ୍ଯସତ୍ତେଵ ଗତଚକ୍ଷୁଷଃ
ଯଦିଓ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଶୋଭା ଅଛି, ତୁମେ ନଥିଲେ ସେ ରହିନଥାଏ—ଏହା ସେହିପରି, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ନଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କର ରୂପ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ସଦ୍ ଅପୀହ ନ ସତ୍ତାଯୈ ଵସ୍ତୁ ନାକଲିତଂ ତ୍ଵଯା । ତୁଷ୍ଟଯେ ନ ସ୍ଵଲାଵଣ୍ଯଂ ମକୁରାପ୍ରତିବିମ୍ବିତମ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଦେଖିନାହିଁ କିମ୍ବା ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ ହେଲେ, ସେଥିରେ ସତ୍ୟତା ଆସେନାହିଁ—ଯେପରି ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନଦେଖିଲେ ନିଜର ରୂପ ଦେଖି ଖୁସି ମିଳେନାହିଁ।
ଲୁଠତି ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଦେହଃ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମଃ କ୍ଷିତୌ । ସନ୍ନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ତଯୈଵାତ୍ତୋ ଯାମାସ୍ଵ୍ ଇଵ ରଵିଂ ଵିନା
ତୁମେ ନଥିଲେ ଦେହଟି ମାଟିରେ କାଠ ବା ମାଟିର ଚୁଆଣି ପରି ଲୁଡ଼ିଯାଏ; ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନୁପସ୍ଥିତ ପରି ଲାଗେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ରାତିର ଦିନ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ।
ସୁଖଦୁଃଖକ୍ରମଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଵନ୍ତଂ ପରିନଶ୍ଯତି । ପ୍ରାକାଶ୍ଯମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଯଥା ତମସ୍ ତେଜୋ ଽଥ ଵା ହିମମ୍
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁକ୍ରମ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଗଲିଯାଏ—ଯେପରି ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧାର ହେଉଛି ନାସ୍ତ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ ହିମ ପିଘଳିଯାଏ।
ତ୍ଵଦାଲୋକନଯୈଵୈତେ ସ୍ଥିତିଂ ଯାନ୍ତି ସୁଖାଦଯଃ । ସୂର୍ଯାଲୋକନଯା ପ୍ରାତର୍ ଵର୍ଣାଶ୍ ଶୁକ୍ଲାଦଯୋ ଯଥା
ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଖ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଧଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ।
ଲବ୍ଧାତ୍ମାନୋ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧକ୍ଷଣ ଏଵ ତେ । ତେ ତମାଂସୀଵ ଦୀପସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟାଵ୍ ଏଵ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପାଇଲେ, ସମ୍ପର୍କ ହେବା ସହିତ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଯେପରି ଦୀପକୁ ଦେଖିବା ସହିତ ଅନ୍ଧକାର ତୁରନ୍ତ ହେଉଁଛି।
ତମସ୍ତା ତମସୋ ଦୀପାସତ୍ତାଯାଂ ସ୍ଫୁଟତାଂ ଗତା । ଦୀପସମ୍ବନ୍ଧସମଯେ ସା ଚୋତ୍ପତ୍ଯ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଅନ୍ଧକାର ଅନ୍ଧକାରର ସ୍ୱରୂପ, ଦୀପ ନଥିବା ବେଳେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦୀପ ସହିତ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପର୍କ ହୁଏ, ସେ ଉପସ୍ଥିତି ହେବା ସହିତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତଥୈଵ ସୁଖଦୁଃଖଶ୍ରୀର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତ୍ଵାମ୍ ଅନାମଯମ୍ । ଜାଯତେ ଜାତମାତ୍ରୈଵ ସର୍ଵନାଶେନ ନଶ୍ଯତି
ଏହିପରି, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରୋଗରହିତ ଅଛ, ସେଠାରେ ସୁଖ ଦୁଃଖର ମହିମା ଦେଖିଲେ ସହିତ ଉପଜେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାଶ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଭଙ୍ଗୁରତ୍ଵାଦ୍ ଇହ ସ୍ଥାତୁଂ କାଲଂ ନାଣୁମ୍ ଅପି କ୍ଷମା । ନିମେଷଲକ୍ଷଭାଗାଖ୍ଯା ତନ୍ଵୀ କାଲକଲା ଯଥା
ଏଠାରେ ଯେଉଁଥିରେ ଏହା ଏତେ ନଜୁକ ଓ ଭଙ୍ଗୁର, ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଟିକି ପାରେନି; ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ଝପକାର ଲକ୍ଷ ଭାଗ ଭଳି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସମୟ ଅଂଶ ରହିଛି, ସେପରି ଏହି ସମୟ ମାପ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ନଜୁକ।