ଅସ୍ମିନ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ଜଗଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତେ ଽସ୍ମିନ୍ ସକଲଂ ଶ୍ରୁତମ୍ । ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ଚାସ୍ମିଞ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଥିତେ ଽସ୍ମିନ୍ ସଂସ୍ଥିତଂ ଜଗତ୍
ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଦେଖାଯାଏ; ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣାଯାଏ; ଏହାକୁ ଛୁଇଁଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଛୁଇଁହୁଏ; ଏହା ରହିଲେ, ଜଗତ୍ ରହିଥାଏ।
ଏଷ ଜାଗର୍ତି ସୁପ୍ତାନାଂ ପ୍ରହରତ୍ଯ୍ ଅଵିଵେକିନାମ୍ । ହରତ୍ଯ୍ ଆପଦମ୍ ଆର୍ତାନାଂ ଵିତରତ୍ଯ୍ ଅମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହେ ଶେଇଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗିଥାଏ, ଅବିବେକୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଏ, ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ହଟାଏ, ଯେଉଁମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।
ଵିଚରତ୍ଯ୍ ଏଷ ଲୋକେଷୁ ଦୀପ ଏଵ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ଵିଲସତ୍ଯ୍ ଏଷ ଭୋଗେଷୁ ପ୍ରସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଷ ଵସ୍ତୁଷୁ
ଏହେ ଏହି ଜଗତରେ ଦୀପ ଭଳି ଘୁରିବା, ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଆତ୍ମନାତ୍ମାନମ୍ ଏଵାନ୍ତଶ୍ ଶାନ୍ତେନାନୁଭଵନ୍ ଭଵୀ । ସ୍ଥିତସ୍ ସର୍ଵେଷୁ ଦେହେଷୁ ତିକ୍ତତ୍ଵଂ ମରିଚେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ବିଷୟରେ ତୀକ୍ତତା ରହିଥାଏ।
ଚେତନାକଲନାରୂପୀ ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାଶ୍ରିତଃ । ଜଗତ୍ପଦାର୍ଥସମ୍ଭାରସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ସେ ଚେତନା ଓ ଚିନ୍ତାର ରୂପ, ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ଉପସ୍ଥିତ, ସମଗ୍ର ସଂସାରର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଏଷ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆକାଶେ ସ୍ପନ୍ଦ ଏଷ ସଦାଗତୌ । ପ୍ରକାଶଶ୍ ଚୈଷ ତେଜସ୍ସୁ ପଯସ୍ଯ୍ ଏଷ ରସଃ ପରଃ
ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା, ଗତିରେ କମ୍ପନ, ଅଗ୍ନିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଓ ଜଳରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାର।
କାଠିନ୍ଯମ୍ ଅଵନାଵ୍ ଏଷ ଔଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଏଷ ହୁତାଶନେ । ଶୈତ୍ଯମ୍ ଏଷ ନିଶାନାଥେ ସତ୍ତା ଚୈଷ ଜଗଦ୍ଗଣେ
ପୃଥିବୀରେ କଠିନତା, ଅଗ୍ନିରେ ତାପ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୀତଳତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛି ସେ।
ମଷୀପିଣ୍ଡେ ଯଥା କାର୍ଷ୍ଣ୍ଯଂ ଶୌକ୍ଲ୍ଯଂ ହିମକଣେ ଯଥା । ଯଥା ପୁଷ୍ପେଷୁ ସୌଗନ୍ଧ୍ଯଂ ଦେହେ ଦେହପତିସ୍ ତଥା
ଯେପରି ମସିରେ କଳାପନି, ହିମକଣିକାରେ ଧଳାପନି ଓ ଫୁଲରେ ସୁଗନ୍ଧ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦେହରେ ଦେହର ନାଥ ରହିଛନ୍ତି।
ଯଥା ସର୍ଵଗତା ସତ୍ତା କାଲସ୍ ସର୍ଵଗତୋ ଯଥା । ଯଥା ସର୍ଵଗତଂ ଵ୍ଯୋମ ଵିଭୁସ୍ ସର୍ଵଗତସ୍ ତଥା
ଯେପରି ସତ୍ତା ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, କାଳ ସବୁଠାରେ ଅଛି, ଓ ଆକାଶ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସେପରି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ।
ପ୍ରଭୁଶକ୍ତିର୍ ମହୀପସ୍ଯ ସର୍ଵଦେଶଗତା ଯଥା । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରମୁକ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତଥାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ରାଜାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ ରହିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି।
ନିତ୍ଯସ୍ ସୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ଦେଵୋ ଦେଵାନାମ୍ ଅଵବୋଧକଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାସ୍ମି ମେ ନାସ୍ତି କଲନାଵିତ୍ କିଲେତରା
ମୁଁ ଏହି ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟତା; ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମା, ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧାରଣା କିମ୍ବା ସୀମା ନାହିଁ।
ରେଣୁନେଵାଣୁନା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ର ଇଵାମ୍ଭସା । ସମ୍ଭ୍ରମେଣେଵ ପାଷାଣେ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମଯି ନୈନସା
ଯେପରି ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଲାଗେନାହିଁ, ଜଳ ପଦ୍ମପତ୍ରକୁ ଧରିପାରେନାହିଁ, ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଥରକୁ ଲାଗେନାହିଁ, ସେପରି ପାପ ମୋତେ କେବେ ଲାଗିପାରିବନାହିଁ।
ସୁଖଦୁଃଖଶ୍ରିଯୋ ଦେହେ ମା ପତନ୍ତୁ ପତନ୍ତୁ ଵା । ତୁମ୍ବକୋପରି ଧାରାଶ୍ ଚ କା ନଃ କ୍ଷତିର୍ ଉପସ୍ଥିତା
ଶରୀରରେ ସୁଖ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆସୁନ୍ କି ନ ଆସୁନ୍, ଏହିଥିରେ ଆମ ପାଇଁ କଣ କ୍ଷତି? ଯେପରି ଉରୁହଳ ଉପରେ ପାଣି ପଡିଲେ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଦୀପାଙ୍ଗାଭିଗତୋ ରଜ୍ଜ୍ଵା ନାଲୋକୋ ବଧ୍ଯତେ ଯଥା । ତଥୈଵାଯମ୍ ଅବଦ୍ଧୋ ଽହଂ ସର୍ଵଭାଵଗଣାତିଗଃ
ଯେପରି ପ୍ରକାଶର ରେଖା ରସି ଉପରେ ପଡିଲେ ରସିକୁ ବାନ୍ଧିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦଶାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କିଛି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଏନାହିଁ।
ସମ୍ବନ୍ଧଃ କୋ ନୁ ନଃ କାମୈର୍ ଭାଵାଭାଵୈର୍ ଅଥେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । କେନ ସମ୍ବଧ୍ଯତେ ଵ୍ଯୋମ କେନ ଵା ଗୃହ୍ଯତେ ମନଃ
ଆମର ଇଚ୍ଛା, ଥିବା କିମ୍ବା ନ ଥିବା, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ କଣ ସମ୍ପର୍କ? ଆକାଶ କେଉଁଠି ବାନ୍ଧାଯାଏ, କିମ୍ବା ମନ କେଉଁଠି ଧରାଯାଏ?
ଶରୀରେ ଶତଧା ଯାତେ ଖଣ୍ଡନା କା ଶରୀରିଣଃ । କୁମ୍ଭେ ରୁଗ୍ଣେ କ୍ଷତେ କ୍ଷୀଣେ କୁମ୍ଭାକାଶସ୍ଯ କା କ୍ଷତିଃ
ଦେହଟି ଶଖଳି ହୋଇ ଭାଗ ଭାଗ ହେଲେ, ଦେହରେ ଥିବା ଆତ୍ମାଙ୍କୁ କେଉଁ ଅପକାର ହୁଏ? ଏକ ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଫାଟିଗଲେ କିମ୍ବା ସେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଘଡ଼ା ଭିତରେ ଥିବା ଆକାଶକୁ କଣ ହାନି ହୁଏ?
ପିଶାଚକ ଇଵାଦୃଶ୍ଯୋ ମନୋ ନାମୋଦିତଂ ମୁଧା । ଜଡେ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷତେ ବୋଧାତ୍ କା ନଃ କ୍ଷତିର୍ ଉପସ୍ଥିତା
ଭୂତ ପରି ଦେଖିବାକୁ ନ ମିଳୁଥିବା ମନ, ନାମ ମାତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ; ଏହି ଜଡ ମନକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ଆଘାତ ଲାଗେ, ତେବେ ଆମକୁ କେଉଁ ଅପକାର ହେବ?
ସୁଖଦୁଃଖମଯୀ ଯସ୍ଯ ଵାସନା ତନ୍ ମନୋ ମମ । ଅଭଵତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯୈକା ସମ୍ପନ୍ନା ନନୁ ନିର୍ଵୃତିଃ
ଯାହାର ମନ ପୂର୍ବେ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଭାବନାରେ ଗଠିତ ଥିଲା, ଏବେ ସେ ସବୁ ଏକା ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହିଏ ମୁକ୍ତି।
ଅନ୍ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଽନ୍ଯ ଆଦତ୍ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯାନର୍ଥସଙ୍କଟଃ । ଅନ୍ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅହୋ ମୌର୍ଖ୍ଯଂ କସ୍ଯେଯଂ ଖଲୁ ଚକ୍ରିକା
ଏକ ଲୋକ ଭୋଗ କରେ, ଅନ୍ୟ ନେଇଯାଏ, ଆଉ ଜଣେ ଦୁଃଖ ପାଏ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦେଖିଥାଏ—ହାଏ, କେତେ ମୂର୍ଖତା! ଏହି ଘୂର୍ଣ୍ଣିଲା ଚକ୍ର କାହାର?
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପ୍ରକୃତିର୍ ଆଦତ୍ତେ ମନୋ ଦେହସ୍ଯ ସଙ୍କଟଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟାତ୍ମା ମୌର୍ଖ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତୀହ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କେଵ ମେ କ୍ଷତିଃ
ପ୍ରକୃତି ଭୋଗ କରେ, ମନ ନେଇଥାଏ, ଶରୀର ଦୁଃଖ ଭୋଗେ; ଦ୍ରଷ୍ଟା ଆତ୍ମା କେବଳ ଏହି ମୂର୍ଖତାକୁ ଦେଖେ—ସତ୍ୟକୁହୁଁ, ଏଠାରେ କିଛି ମୋତେ କ୍ଷତି କରିପାରେନାହିଁ।
ନ ମେ ଭୋଗସ୍ଥିତୌ ଵାଞ୍ଛା ନ ଚ ଭୋଗଵିଵର୍ଜନେ । ଯଦ୍ ଆଯାତି ତଦ୍ ଆଯାତୁ ଯତ୍ ପ୍ରଯାତି ପ୍ରଯାତୁ ତତ୍
ମୋର ଭୋଗ ଥିବାରେ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, ନା ଭୋଗ ନଥିବାରେ; ଯାହା ଆସିବ, ଆସୁ; ଯାହା ଯିବ, ଯାଉ।
ସୁଖେଷୁ ମମ ନାପେକ୍ଷା ନୋପେକ୍ଷା ଦୁଃଖଵୃତ୍ତିଷୁ । ସୁଖଦୁଃଖାନ୍ଯ୍ ଉପାଯାନ୍ତୁ ଯାନ୍ତୁ ଵାପ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଏଷୁ କଃ
ସୁଖରେ ମୋର କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅବହେଳା କରେନି; ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଯେପରି ଆସୁ କିମ୍ବା ଯିବୁ—ମୁଁ କିଏ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ?
ଵାସନା ଵିଵିଧା ଦେହେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତଂ ଵୋଦଯମ୍ ଏଵ ଵା । ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ନାହମ୍ ଏତାସୁ ନ ଚୈତା ମମ କାଶ୍ଚନ
ଶରୀରରେ ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ଭାବନା ଉଦୟ ହେଉ କିମ୍ବା ଅସ୍ତମିତ ହେଉ, ହେଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନୁହେଁ, ଏମାନେ ମୋର କିଛି ନୁହେଁ।
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଅହଂ କାଲମ୍ ଅଜ୍ଞାନରିପୁଣୋରୁଣା । ହୃତ୍ଵା ଵିଵେକସର୍ଵସ୍ଵମ୍ ଏକାନ୍ତମ୍ ଅଵପୋଥିତଃ
ଏତେ ଦିନ ଧରି ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଭାସି ଯାଇଥିଲି, ସମସ୍ତ ବିବେକ ହରାଇ ଏକାକୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ି ରହିଥିଲି।
ଵୈଷ୍ଣଵେନ ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ଵସମୁତ୍ଥେନ ଚାରୁଣା । ଇଦାନୀଂ ସ୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ମଯୈଷ ପରିପୋଥିତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପା ଓ ମୋର ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଛି ଏବଂ ସେଇ ଏକାକିତ୍ୱକୁ ଦୂର କରିଦେଇଛି।
ଅହଙ୍କାରପିଶାଚୋ ଽଯଂ ଶରୀରତରୁକୋଟରାତ୍ । ପରାଵବୋଧମନ୍ତ୍ରେଣ ମଯେଦାନୀମ୍ ଅପାକୃତଃ
ଏହି ଅହଂକାର ନାମକ ପିଶାଚ, ଯେଉଁଥି ଶରୀର ଗଛର ଖୋଲରେ ରହୁଥିଲା, ସେଉଁଥିକୁ ମୁଁ ଏବେ ପରମ ଜ୍ଞାନର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରିଦେଇଛି।
ନିରହଙ୍କାରଯକ୍ଷୋ ଽଯଂ ମଚ୍ଛରୀରମହାଦ୍ରୁମଃ । ପୁଣ୍ଯତାମ୍ ଅଲମ୍ ଆଯାତଃ ପ୍ରଫୁଲ୍ତ ଇଵ ରାଜତେ
ଏବେ ଅହଂକାର ରୂପୀ ଯକ୍ଷ ଦୂର ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୋର ଶରୀର ନାମକ ବଡ଼ ଗଛ ପବିତ୍ରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି ଏବଂ ଫୁଲିଉଠି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଛି।
ପ୍ରଶାନ୍ତମୋହଦାରିଦ୍ର୍ଯୋ ଦୁରାଶାଦୋଷସଙ୍କ୍ଷଯେ । ଵିଵେକଧନସମ୍ଭାରାତ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ପରମେଶ୍ଵରଃ
ମୋହ ଓ ଅଭିଳାଷାର ଦୁର୍ଦ୍ରୁତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଅପେକ୍ଷା ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଆଶା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ବିବେକର ଧନରେ ଧନୀ ହୋଇ, ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛି।
ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଦୃଷ୍ଟା ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟଯଃ । ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅଧୁନା ଯେନ ନ ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଇହ ଶିଷ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଜାଣିବାକୁ ଥିଲା ସବୁକିଛି ଜାଣିଲି, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା ସବୁକିଛି ଦେଖିଲି। ଏବେ ମୁଁ ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ପରେ ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ପାଇବାକୁ ବାକି ନାହିଁ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦୂରୋଜ୍ଝିତାନର୍ଥାମ୍ ଅପେତଵିଷଯୋରଗାମ୍ । ସଂଶାନ୍ତମୋହନୀହାରାଂ ଶାନ୍ତାଶାମୃଗତୃଷ୍ଣିକାମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଠାରୁ ଦୂରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କର ସର୍ପମାନେ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୋହ ଓ ଆଶାର କୁହୁଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଆକାଂକ୍ଷାର ମୃଗତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।