ଈହାନୀହାମଯୈର୍ ଅନ୍ତର୍ ଯା ଚିଦ୍ ଆଵଲିତା ମଲୈଃ । ସା ହି ନୋତ୍ପତିତୁଂ ଶକ୍ତା ପାଶବଦ୍ଧେଵ ପକ୍ଷିଣୀ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାର ମଳରେ ଭିତରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ଚେତନା ସତ୍ୟରେ ଉଠିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ଦୌଳିରେ ବାନ୍ଧାଯିବାରୁ ଉଡ଼ିପାରେନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପକଲନେନୈଵ ଯେ କେଚନ ଜନା ଇମେ । ପତିତା ମୋହଜାଲେଷୁ ଵିନେତ୍ରା ଇଵ ପକ୍ଷିଣଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକେ ନିଜର କଳ୍ପନାର ଜାଲରେ ପଡ଼ି, ମନର ଭ୍ରମାଣ୍ଡରେ ଆଟକିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝାଲରେ ଧରାଯାଆନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପଜାଲଵଲିତୈର୍ ଵିଷଯାଵଟପାତିଭିଃ । ପଦଵୀ ଗତବାଧେଯଂ ନ ଦୃଷ୍ଟା ମତ୍ପିତାମହୈଃ
କଳ୍ପନାର ଜାଲ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ପାହାଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପଥ ଅଟକିଯାଇଛି, ଏହାକୁ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ।
ଦିନୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ସ୍ଫୁରିତ୍ଵା ଧରଣୀତଲେ । ଵରାକାସ୍ ତେନ ତେ ନଷ୍ଟା ମଷକାଃ କୁହରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରହି, ସେମାନେ ଏହି ଭ୍ରମରେ ହେଲାଣି, ଯେପରି ଗୁହାରେ ମାଛିମାନେ ହେଲାଣ୍ତି।
ଅଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ ଯଦି ତେ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଭୋଗଦୁଃଖାର୍ଥିନସ୍ ତତଃ । ଭାଵାଭାଵାନ୍ଧକୂପେଷୁ ନାପତିଷ୍ଯନ୍ ହତାଶଯାଃ
ଯଦି ସେଇ ଭୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନେ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଭାବ ଓ ଅଭାବର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡ଼ିନଥାନ୍ତେ।
ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହେନ ଜନ୍ତଵଃ । ଧରାଵିଵରମଗ୍ନାନାଂ କୀଟାନାଂ ସମତାଂ ଗତାଃ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାଟିର ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୋକାମାନଙ୍କ ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଈହିତାନୀହିତାକାରା କଲନାମୃଗତୃଷ୍ଣିକା । ସତ୍ଯାଵବୋଧମେଘେନ ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତା ସ ଜୀଵତି
ଯାହାଙ୍କର ମନର କଳ୍ପନା—କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅକରାଯାଇଥିବା କାମ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାର ମୃଗମରୀଚିକା—ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ମେଘରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠି ସେ ଏଠିକି ସତ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
କୁତଃ କିଲାସ୍ଯାଶ୍ ଶୁଦ୍ଧାଯା ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନାମଲାକୃତେଃ । ଚନ୍ଦ୍ରିକାଯା ରୁଚଃ କୋଷ୍ଣାଃ କଲଙ୍କକଲନାଶ୍ ଚିତଃ
ଏହି ପବିତ୍ର, ଅଟୁଟ, ନିର୍ମଳ ଆଲୋକରେ—ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ପରି—କେମିତି କୌଣସି ଦାଗ କିମ୍ବା ତାପ ଭାବିତ ହୋଇପାରିବ? କେବଳ ଚିନ୍ତାର ମାନସିକ ଦାଗ ଅଟୁଟ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଛୁଇଁପାରିନାହିଁ।
ଆତ୍ମନେ ଽସ୍ତୁ ନମୋ ମହ୍ଯମ୍ ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଚିଦାତ୍ମନେ । ଲୋକାଲୋକମଣେ ଦେଵ ଚିରେଣାଧିଗତୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅହୋ
ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ, ଅଟୁଟ ଚେତନାର ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଣି, ଅନେକ ଦିନ ପରେ ତୁମକୁ ପାଇଲି—ଏ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ପରାମୃଷ୍ଟୋ ଽସି ଲବ୍ଧୋ ଽସି ପ୍ରୋଦିତୋ ଽସି ଚିରାଯ ଚ । ଉଦ୍ଧୃତୋ ଽସି ଵିକଲ୍ପେଭ୍ଯୋ ଯୋ ଽସି ସୋ ଽସି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଛୁଇଁ ଦେଖାଯାଇଛ, ମିଳିଛ, ଖୋଜାଯାଇଛ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ। ତୁମେ ଯେମିତି ଅଛ, ସେମିତି ଅଛ। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ମହ୍ଯଂ ତୁଭ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ମହ୍ଯଂ ଶିଵାତ୍ମନେ । ନମୋ ଦେଵାତିଦେଵାଯ ପରାଯ ପରମାତ୍ମନେ
ମୋତେ ଏବଂ ତୁମକୁ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ଏବଂ ମୋତେ, ଶୁଭ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନେଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।
ଗତଘନମ୍ ଇଵ ପୂର୍ଣମ୍ ଇନ୍ଦୁବିମ୍ବଂ ଗତକଲନାଵରଣଂ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ରୂପମ୍ । ସ୍ଵଵପୁଷି ମୁଦିତଂ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵସଂସ୍ଥଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଉଦିତଂ ସ୍ଵରସଂ ସ୍ଵଯଂ ନମାମି
ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ମେଘ ନାହିଁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଜ ରୂପରେ ଅନାବୃତ, ନିଜ ଦେହରେ ଆନନ୍ଦିତ, ନିଜେ ନିଜେ ଥିବା, ନିଜେ ଉଦିତ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଥିବା ସେଠାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଆକାରିତାକାରୋ ଵିକାରପରିଵର୍ଜିତଃ । ଆତ୍ମୈଵାଯଂ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତୀଗତମ୍
'ଓଁ' ଶବ୍ଦର ଆକାର ଯାହା, ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ଆତ୍ମା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ।
ମେଦୋଽସ୍ଥିମାଂସମଜ୍ଜାସୃଗତୀତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ଚେତନଃ । ଅନ୍ତରସ୍ଥୋ ଽପି ସୂର୍ଯାଦୀନ୍ ପ୍ରକାଶଯତି ଦୀପକଃ
ଏହି ଚେତନା, ମେଦ, ହାଡ଼, ମାଂସ ଓ ମଜ୍ଜାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଭିତରେ ଅଛି; ଏହି ଦୀପ ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଉଷ୍ଣୀକରୋତି ଦହନଂ ରସଯତ୍ଯ୍ ଅମୃତୋ ରସଂ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାନୁଭଵାନ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୋଗାନ୍ ଇଵ ମହୀପତିଃ
ଏହି ଚେତନା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଉଷ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ, ଅମୃତ ଭଳି ରସକୁ ଉପଭୋଗ କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁଭବ ଭୋଗକୁ ରାଜା ଭଳି ଉପଭୋଗ କରେ।
ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଅପି ହି ନାସୀନୋ ଗଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଗଚ୍ଛତି । ଶାନ୍ତୋ ଽପି ଵ୍ଯଵହାରସ୍ଥଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଏହା ଦଢ଼ି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ି ରହୁନାହିଁ, ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ବସୁନାହିଁ, ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲୁନାହିଁ। ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲାଗେନାହିଁ।
ପୂର୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯ ତଥେଦାନୀମ୍ ଇହାମୁତ୍ରୋଭଯତ୍ର ଚ । ପିହିତୋ ଽପିହିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ସମସ୍ ସର୍ଵାସୁ ଵୃତ୍ତିଷୁ
ପୂର୍ବରୁ, ଏବେ, ପରେ; ଏଠି, ସେଠି, ଦୁଇଠି; ଲୁଚିଥିଲେ କିମ୍ବା ଖୋଲା ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ସମାନ ଅଟୁଟ ରହେ।
ଉଦ୍ଭଵନ୍ଯଗ୍ଭଵାଭାଵଭାଵନାଭିର୍ ଇତସ୍ ତତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦିତୃଣପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗଦ୍ ଆଵର୍ତଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଉତ୍ପତ୍ତି, ଲୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଚେତନା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ରହିଛି।
ନିତ୍ଯସ୍ପନ୍ଦମଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅପି ଦେଵାତ୍ ସଦାଗତେଃ । ସ୍ଥାଣୋର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅକ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଆକାଶାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲେପକଃ
ଏହି ଚେତନା ସଦା ଚଳିତ, ତଥାପି ସଦା ଅଚଳ; ସଦା କିଛି କାମ କରୁନଥିବା, ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ଅଲିପ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ।
ମନାଂସି କ୍ଷୋଭଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ପଲ୍ଲଵାନ୍ ଇଵ ମାରୁତଃ । ଵାହଯତ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷପଙ୍କ୍ତିଂ ଵା ସ୍ଵାଶ୍ଵାଲୀମ୍ ଇଵ ସାରଥିଃ
ଏହି ଚେତନା ପବନ ଯେପରି ଗଛପତ୍ରକୁ ହଲାଇ ଦିଏ, ସେପରି ମନକୁ ଉତ୍କଳିତ କରେ; ଏବଂ ରଥି ଯେପରି ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଲାଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ଚଲାଇଥାଏ।
ଅତିଦୁଃଖିତଵଦ୍ ଦେହଗେହେ କର୍ମକରସ୍ ସଦା । ସମ୍ରାଡ୍ ଇଵାତ୍ମନି ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯସଂସ୍ଥିତୋ ଭୋଗଭୁଗ୍ ଵିଭୁଃ
ଏହି ଚେତନା ଶରୀର ଘରେ ସଦା କର୍ମ କରୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ମନରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାଜା ପରି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଏଷ ଏଵ ସଦାନ୍ଵେଷ୍ଯସ୍ ସ୍ତୁତ୍ଯୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯ ଏଵ ଚ । ଜରାମରଣସମ୍ମୋହାଦ୍ ଅନେନୋତ୍ତୀର୍ଯ ଗମ୍ଯତେ
ଏହିଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଦା ଖୋଜିବା, ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୟସ୍ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯିବାଯାଏ।
ସୁଲଭଶ୍ ଚାଯମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସୁଜ୍ଞେଯଶ୍ ଚାପ୍ତବନ୍ଧୁଵତ୍ । ଶରୀରପଦ୍ମକୁହରେ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଷଟ୍ପଦଃ
ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜରେ ପାଇଯାଏ ଓ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରାଯାଏ, ନିକଟ ବନ୍ଧୁ ପରି। ଶରୀରର ପଦ୍ମ ଗୁହାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମଧୁମକୁ ରହିଥାଏ।
ଅନାକୃଷ୍ଟୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନାହୂତସ୍ ସ୍ଵଦେହାଦ୍ ଏଵ ଲଭ୍ଯତେ । ମନାଗ୍ ଏଵୋପହୂତୋ ଽପି କ୍ଷଣାଦ୍ ଭଵତି ସମ୍ମୁଖଃ
ଏହାକୁ ଆକର୍ଷଣ କିମ୍ବା ଡାକିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ନିଜ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମିଳିଯାଏ। ଅଲ୍ପ ଡାକିଲେ ବି ସେ ତୁରନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଯାଏ।
ନାସ୍ଯ ସଂସେଵ୍ଯମାନସ୍ଯ ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ତିଶାଲିନଃ । ଧନାନାମ୍ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯେଵ ସ୍ମଯୋ ଗର୍ଵୋ ଽଥ ଵା ଭଵେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଥିବାକୁ ସେବନ କଲେ, ଧନୀ ପ୍ରଭୁ ପରି କେବେ ମାନ କିମ୍ବା ଗର୍ବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଆମୋଦ ଇଵ ପୁଷ୍ପେଷୁ ତୈଲଂ ତିଲକଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ । ରସଜାତିଷ୍ଵ୍ ଇଵାସ୍ଵାଦୋ ଦେଵୋ ଦେହେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଫୁଲରେ ଗନ୍ଧ ଥିବା ପରି, ତିଳରେ ତେଲ ଥିବା ପରି, ରସରେ ରୁଚି ଥିବା ପରି, ଦେବତା ମାନବ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅଵିଚାରଵଶାଦ୍ ଏଷ ହୃଦଯସ୍ଥୋ ଽପି ଚେତନଃ । ନ ଜ୍ଞାଯତେ ଚିରାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ ଇଷ୍ଟବନ୍ଧୁର୍ ଇଵାଗ୍ରଗଃ
ବିଚାର ନ କରିବାରୁ, ଏହି ଚେତନା ହୃଦୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣା ପଡେନାହିଁ; ଯେପରି ଆଗରେ ଦଉଁଥିବା ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ନପାରିବା।
ଵିଚାରଣାତ୍ ପରିଜ୍ଞାତେ ଏତସ୍ମିନ୍ ପରମେଶ୍ଵରେ । ଅଭ୍ଯୁଦେତି ପରାନନ୍ଦୋ ଲବ୍ଧେ ପ୍ରିଯଜନେ ଯଥା
ବିଚାର କରି ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ମିଳିବା ପରି ପରମ ଆନନ୍ଦ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ପରେ ବନ୍ଧାଵ୍ ଉଦ୍ଦାମାନନ୍ଦଦାଯିନି । ଆଯାନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟଯସ୍ ତାସ୍ ତା ଯାଭିର୍ ବନ୍ଧୋ ଵିଲୀଯତେ
ଏହି ପରମ ବନ୍ଧୁ, ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଦେଖିଲେ ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ଆସିଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ଗଳିଯାଏ।
ତ୍ରୁଟ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵତଃ ପାଶାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ସର୍ଵଶତ୍ରଵଃ । ନ କୃନ୍ତନ୍ତି ମନାଂସ୍ଯ୍ ଆଶା ଗୃହାଣୀଵ ଦୁରାଖଵଃ
ସମସ୍ତ ଆଁଶ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଶେଷ ହୁଏ; ଆଶାମାନେ ମନକୁ କେବେ କଟିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ଭଲ ନଥିବା ଘର ଭିତରେ ଧରିପାରେନାହିଁ।