ତୁଲ୍ଯକାଲପରାମୃଷ୍ଟତ୍ରିକାଲକଲନାଶତା । ଅନନ୍ତାନୁଭଵାଭୋଗା ପରିପୂର୍ଣୈଵ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍
ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଯାହା ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତିନି କାଳର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସମୟର ହିସାବକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ।
ପରାମୃଷ୍ଟତ୍ରିକାଲାଯା ଦୃଷ୍ଟାନନ୍ତଦୃଶଶ୍ ଚିତଃ । ସମତାପରପର୍ଯାଯା ପୂର୍ଣତୈଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ତିନି କାଳର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଦୂରେ ରହି ଅସଂଖ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସମତା ନାମକ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ତୁଲ୍ଯକାଲାଵବୁଦ୍ଧେନ ମୃଦୁନା କଟୁନା ଚ ଚିତ୍ । ସମେନ ସମତାମ୍ ଏତି ମଧୁନିଷ୍ଠାନୁଭୂତିଵତ୍
ସମସ୍ତ କାଳରେ ସମଭାବରେ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଚେତନା, ସେ ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠୋର ଯେହେଉଁଥିବି, ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ମଧୁର ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭଳି।
ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍କଲ୍ପକଲଯା ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ଚିଦଵସ୍ଥଯା । ସର୍ଵଭାଵାନୁଗତଯା ସତ୍ତାଦ୍ଵୈତୈକରୂପଯା
ଚିନ୍ତାର ଖେଳକୁ ଛାଡ଼ି, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ତାର ରୂପ, ସେଠାରେ ସମତା ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ।
ଵିଚିତ୍ରାପି ପଦାର୍ଥଶ୍ରୀର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵଲିତାନ୍ତରା । ତୁଲ୍ଯକାଲାନୁଭଵନାତ୍ ସାମ୍ଯେନୈଵାନୁଭୂଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ଶୋଭା ଏକାଉଠି ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟ ସମୟରେ ସମ ଦୃଷ୍ଟି ରହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଭାଵେନ ଭାଵମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭାଵସ୍ ତ୍ଯଜତି ଦୁଃଖିତାମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭାଵମ୍ ଅଭାଵେନ ଭାଵସ୍ ତ୍ଯଜତି ତୁଷ୍ଟତାମ୍
ଏକ ଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏକ ଭାବକୁ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ସନ୍ତୋଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
କାଲତ୍ରଯମ୍ ଉପେକ୍ଷିତ୍ର୍ଯା ହୀନାଯାଶ୍ ଚେତ୍ଯବନ୍ଧନୈଃ । ଚିତଶ୍ ଚେତ୍ଯମ୍ ଉପେକ୍ଷିତ୍ର୍ଯାସ୍ ସମତୈଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
ତିନି ସମୟକୁ ଅନଦେଖା କଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାର ବନ୍ଧନ କମିଗଲେ, ଚିତ୍ତରେ ପଦାର୍ଥକୁ ଅନଦେଖା କରିଲେ କେବଳ ସମତା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଯାତି ଵାଚାମ୍ ଅଗମ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅସତ୍ତାମ୍ ଇଵ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ନୈରାତ୍ମ୍ଯସିଦ୍ଧାନ୍ତଦଶାମ୍ ଉପଯାତେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଏହା କଥାର ସୀମାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ଏହା ନିଜକୁ ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ନିଜତା ନାହିଁ' ବୋଲି ଧାରଣା ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚାଖିଲଂ ଚ ଵା । ପରମୋପଶମେ ଲୀନା ମୋକ୍ଷନାମ୍ନା ପରୋଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ହୁଏ, କିମ୍ବା କିଛି ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ହୁଏ; ଶାନ୍ତିର ଶିରୋପରି ଏହା ଲୀନ ହେଲେ, ଏହାକୁ 'ମୋକ୍ଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପକଲିତା ତ୍ଵ୍ ଏଷା ମନ୍ଦାଭାସତଯା ଜଗତ୍ । ନ ସମ୍ଯକ୍ ପଶ୍ଯତୀଦଂ ଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଟିଃ ପଟଲିନୀ ଯଥା
ଏହି ସଂସାର କେବଳ କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ମାତ୍ର ଏକ ମିଛ ଛବି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ମନ ଭ୍ରମାଣ୍ଡରେ ଢାକାଯିବାରୁ, ଏହି ଚେତନା ଏହାକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଢାକାଯିବାରୁ ଠିକ୍ଭଳି ଦେଖିପାରେନାହିଁ।
ଈହାନୀହାମଯୈର୍ ଅନ୍ତର୍ ଯା ଚିଦ୍ ଆଵଲିତା ମଲୈଃ । ସା ହି ନୋତ୍ପତିତୁଂ ଶକ୍ତା ପାଶବଦ୍ଧେଵ ପକ୍ଷିଣୀ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାର ମଳରେ ଭିତରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ଚେତନା ସତ୍ୟରେ ଉଠିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ଦୌଳିରେ ବାନ୍ଧାଯିବାରୁ ଉଡ଼ିପାରେନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପକଲନେନୈଵ ଯେ କେଚନ ଜନା ଇମେ । ପତିତା ମୋହଜାଲେଷୁ ଵିନେତ୍ରା ଇଵ ପକ୍ଷିଣଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକେ ନିଜର କଳ୍ପନାର ଜାଲରେ ପଡ଼ି, ମନର ଭ୍ରମାଣ୍ଡରେ ଆଟକିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝାଲରେ ଧରାଯାଆନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପଜାଲଵଲିତୈର୍ ଵିଷଯାଵଟପାତିଭିଃ । ପଦଵୀ ଗତବାଧେଯଂ ନ ଦୃଷ୍ଟା ମତ୍ପିତାମହୈଃ
କଳ୍ପନାର ଜାଲ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ପାହାଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପଥ ଅଟକିଯାଇଛି, ଏହାକୁ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ।
ଦିନୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ସ୍ଫୁରିତ୍ଵା ଧରଣୀତଲେ । ଵରାକାସ୍ ତେନ ତେ ନଷ୍ଟା ମଷକାଃ କୁହରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରହି, ସେମାନେ ଏହି ଭ୍ରମରେ ହେଲାଣି, ଯେପରି ଗୁହାରେ ମାଛିମାନେ ହେଲାଣ୍ତି।
ଅଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ ଯଦି ତେ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଭୋଗଦୁଃଖାର୍ଥିନସ୍ ତତଃ । ଭାଵାଭାଵାନ୍ଧକୂପେଷୁ ନାପତିଷ୍ଯନ୍ ହତାଶଯାଃ
ଯଦି ସେଇ ଭୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନେ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଭାବ ଓ ଅଭାବର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡ଼ିନଥାନ୍ତେ।
ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହେନ ଜନ୍ତଵଃ । ଧରାଵିଵରମଗ୍ନାନାଂ କୀଟାନାଂ ସମତାଂ ଗତାଃ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାଟିର ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୋକାମାନଙ୍କ ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଈହିତାନୀହିତାକାରା କଲନାମୃଗତୃଷ୍ଣିକା । ସତ୍ଯାଵବୋଧମେଘେନ ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତା ସ ଜୀଵତି
ଯାହାଙ୍କର ମନର କଳ୍ପନା—କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅକରାଯାଇଥିବା କାମ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାର ମୃଗମରୀଚିକା—ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ମେଘରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠି ସେ ଏଠିକି ସତ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
କୁତଃ କିଲାସ୍ଯାଶ୍ ଶୁଦ୍ଧାଯା ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନାମଲାକୃତେଃ । ଚନ୍ଦ୍ରିକାଯା ରୁଚଃ କୋଷ୍ଣାଃ କଲଙ୍କକଲନାଶ୍ ଚିତଃ
ଏହି ପବିତ୍ର, ଅଟୁଟ, ନିର୍ମଳ ଆଲୋକରେ—ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ପରି—କେମିତି କୌଣସି ଦାଗ କିମ୍ବା ତାପ ଭାବିତ ହୋଇପାରିବ? କେବଳ ଚିନ୍ତାର ମାନସିକ ଦାଗ ଅଟୁଟ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଛୁଇଁପାରିନାହିଁ।
ଆତ୍ମନେ ଽସ୍ତୁ ନମୋ ମହ୍ଯମ୍ ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଚିଦାତ୍ମନେ । ଲୋକାଲୋକମଣେ ଦେଵ ଚିରେଣାଧିଗତୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅହୋ
ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ, ଅଟୁଟ ଚେତନାର ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଣି, ଅନେକ ଦିନ ପରେ ତୁମକୁ ପାଇଲି—ଏ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ପରାମୃଷ୍ଟୋ ଽସି ଲବ୍ଧୋ ଽସି ପ୍ରୋଦିତୋ ଽସି ଚିରାଯ ଚ । ଉଦ୍ଧୃତୋ ଽସି ଵିକଲ୍ପେଭ୍ଯୋ ଯୋ ଽସି ସୋ ଽସି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଛୁଇଁ ଦେଖାଯାଇଛ, ମିଳିଛ, ଖୋଜାଯାଇଛ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ। ତୁମେ ଯେମିତି ଅଛ, ସେମିତି ଅଛ। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ମହ୍ଯଂ ତୁଭ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ମହ୍ଯଂ ଶିଵାତ୍ମନେ । ନମୋ ଦେଵାତିଦେଵାଯ ପରାଯ ପରମାତ୍ମନେ
ମୋତେ ଏବଂ ତୁମକୁ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ଏବଂ ମୋତେ, ଶୁଭ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନେଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।
ଗତଘନମ୍ ଇଵ ପୂର୍ଣମ୍ ଇନ୍ଦୁବିମ୍ବଂ ଗତକଲନାଵରଣଂ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ରୂପମ୍ । ସ୍ଵଵପୁଷି ମୁଦିତଂ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵସଂସ୍ଥଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଉଦିତଂ ସ୍ଵରସଂ ସ୍ଵଯଂ ନମାମି
ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ମେଘ ନାହିଁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଜ ରୂପରେ ଅନାବୃତ, ନିଜ ଦେହରେ ଆନନ୍ଦିତ, ନିଜେ ନିଜେ ଥିବା, ନିଜେ ଉଦିତ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଥିବା ସେଠାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଆକାରିତାକାରୋ ଵିକାରପରିଵର୍ଜିତଃ । ଆତ୍ମୈଵାଯଂ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତୀଗତମ୍
'ଓଁ' ଶବ୍ଦର ଆକାର ଯାହା, ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ଆତ୍ମା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ।
ମେଦୋଽସ୍ଥିମାଂସମଜ୍ଜାସୃଗତୀତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ଚେତନଃ । ଅନ୍ତରସ୍ଥୋ ଽପି ସୂର୍ଯାଦୀନ୍ ପ୍ରକାଶଯତି ଦୀପକଃ
ଏହି ଚେତନା, ମେଦ, ହାଡ଼, ମାଂସ ଓ ମଜ୍ଜାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଭିତରେ ଅଛି; ଏହି ଦୀପ ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଉଷ୍ଣୀକରୋତି ଦହନଂ ରସଯତ୍ଯ୍ ଅମୃତୋ ରସଂ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାନୁଭଵାନ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୋଗାନ୍ ଇଵ ମହୀପତିଃ
ଏହି ଚେତନା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଉଷ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ, ଅମୃତ ଭଳି ରସକୁ ଉପଭୋଗ କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁଭବ ଭୋଗକୁ ରାଜା ଭଳି ଉପଭୋଗ କରେ।
ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଅପି ହି ନାସୀନୋ ଗଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଗଚ୍ଛତି । ଶାନ୍ତୋ ଽପି ଵ୍ଯଵହାରସ୍ଥଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅପି ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଏହା ଦଢ଼ି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ି ରହୁନାହିଁ, ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ବସୁନାହିଁ, ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲୁନାହିଁ। ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲାଗେନାହିଁ।
ପୂର୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯ ତଥେଦାନୀମ୍ ଇହାମୁତ୍ରୋଭଯତ୍ର ଚ । ପିହିତୋ ଽପିହିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ସମସ୍ ସର୍ଵାସୁ ଵୃତ୍ତିଷୁ
ପୂର୍ବରୁ, ଏବେ, ପରେ; ଏଠି, ସେଠି, ଦୁଇଠି; ଲୁଚିଥିଲେ କିମ୍ବା ଖୋଲା ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ସମାନ ଅଟୁଟ ରହେ।
ଉଦ୍ଭଵନ୍ଯଗ୍ଭଵାଭାଵଭାଵନାଭିର୍ ଇତସ୍ ତତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦିତୃଣପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗଦ୍ ଆଵର୍ତଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଉତ୍ପତ୍ତି, ଲୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଚେତନା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ରହିଛି।
ନିତ୍ଯସ୍ପନ୍ଦମଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅପି ଦେଵାତ୍ ସଦାଗତେଃ । ସ୍ଥାଣୋର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅକ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଆକାଶାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲେପକଃ
ଏହି ଚେତନା ସଦା ଚଳିତ, ତଥାପି ସଦା ଅଚଳ; ସଦା କିଛି କାମ କରୁନଥିବା, ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ଅଲିପ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ।
ମନାଂସି କ୍ଷୋଭଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ପଲ୍ଲଵାନ୍ ଇଵ ମାରୁତଃ । ଵାହଯତ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷପଙ୍କ୍ତିଂ ଵା ସ୍ଵାଶ୍ଵାଲୀମ୍ ଇଵ ସାରଥିଃ
ଏହି ଚେତନା ପବନ ଯେପରି ଗଛପତ୍ରକୁ ହଲାଇ ଦିଏ, ସେପରି ମନକୁ ଉତ୍କଳିତ କରେ; ଏବଂ ରଥି ଯେପରି ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଲାଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ଚଲାଇଥାଏ।