ଵର୍ଷାଣି କତିଚିତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗ୍ରାମଟିକାମ୍ ଇମାମ୍ । କିଂ ନାମ ପ୍ରାପଦ୍ ଉଚିତଂ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ କିଲ
ଏହି ସଂସାର ଗ୍ରାମକୁ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ମିଳିଲାପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କଣ ସତ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ କିଛି ଲାଭ କରିପାରିଲେ?
ଅନାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଶମାନନ୍ଦଂ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଶତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ସମାସ୍ଵାଦଯତା ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ଵାଦିତଂ ଭଵେତ୍
ଶାନ୍ତିର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ଏଠି ଶତଶଃ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ଉପଭୋଗ ହୋଇନାହିଁ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନେଦଂ ପରମାମୃତମ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଃ ପ୍ରପୂର୍ଣେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ମିଳେନାହିଁ, ତାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମନରେ ପରମ ଅମୃତ ମିଳିଯାଏ, ସେଠି ସବୁକିଛି ଏକାଥିରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ।
ତ୍ଯକ୍ତାମିତପଦୋ ମୂର୍ଖୋ ମିତମ୍ ଏତି ନ ପଣ୍ଡିତଃ । ଉଷ୍ଟ୍ରୋ ହି ତ୍ଯକ୍ତସୁଲତଃ କଣ୍ଟକଂ ଯାତି ନେତରଃ
ଏକ ମୂର୍ଖ ଠିକ୍ ପଥକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, କଦାପି ମଧ୍ୟମ ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନକୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; ଯେପରି ଉଠ ନିଜ ସହଜ ରାସ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ି, କଣ୍ଟକ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଇମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦଗ୍ଧରାଜ୍ଯେ ରମେତ କଃ । କସ୍ ତ୍ଯକ୍ତେକ୍ଷୁରସଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କଟୁନିମ୍ବପଯଃ ପିବେତ୍
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ଜଳିଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟରେ କିଏ ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବ? ଯେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚେନା ରସକୁ ଛାଡ଼ି, କଡୁଆ ନିମ୍ବ ରସ ପିଏନାହିଁ।
ମୂର୍ଖା ଏଵ ହି ତେ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁର୍ ମେ ପିତାମହାଃ । ଇମାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯେ ରତା ରାଜ୍ଯସଙ୍କଟେ
ମୋର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ ଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ରାଜ୍ୟର କଷ୍ଟରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
କ୍ଵ ଫୁଲ୍ଲା ନନ୍ଦନସ୍ଥଲ୍ଯଃ କ୍ଵ ଦଗ୍ଧା ମରୁଭୂମଯଃ । କ୍ଵେମା ବୋଧଦୃଶଶ୍ ଶାନ୍ତାଃ କ୍ଵ ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧଯଃ
ଫୁଲିଥିବା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ଏବଂ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ମରୁଭୂମି କେଉଁଠି? ଏହି ଶାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି, ଏବଂ ଭୋଗରେ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି?
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଦ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ । ସର୍ଵଂ ଚାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ତତ୍ କସ୍ମାନ୍ ନାନୁଭୂଯତେ
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ରାଜ୍ୟ ଭଳି କିଛି ଇଚ୍ଛା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କିଛି ମନର ସ୍ୱରୂପରେ ଅଛି। ତେବେ, ଏହା କାହିଁକି ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ?
ଚିତା ସର୍ଵସ୍ଥଯା ସ୍ଵଚ୍ଛସମଯା ନିର୍ଵିକାରଯା । ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତସ୍ ସାଧୁ ଲଭ୍ଯତେ
ଯେ ଚେତନା ସବୁଠି, ସର୍ବଦା, ନିର୍ମଳ, ଅବିକାରୀ ଓ ସମୟରେ ଅତୀତ, ସେଇ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ସବୁଠି, ସବୁବେଳେ, ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ।
ଭାନଵୀ ତୈଜସୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅମୃତସ୍ରୁତିର୍ ଐନ୍ଦଵୀ । ବ୍ରାହ୍ମୀ ମହତ୍ତା ମହତୀ ଶାକ୍ରୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜତା
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅମୃତ ଝରଣା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ମହତ୍ତ୍ୱ, ମହିମା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତିନି ଜଗତ୍ର ରାଜ୍ୟତ୍ୱ—
ପରମା ପୂର୍ଣତା ଶାର୍ଵୀ ଜଯଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ । ମାନସୀ ଶୀଘ୍ରଗମିତା ବଲଵତ୍ତା ତୁ ଵାଯଵୀ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ମନର ଶକ୍ତି, ତ୍ୱରିତ ଗତି, ଓ ବାୟୁର ଶକ୍ତି—
ଆଗ୍ନେଯୀ ଦାହକଲନା ପାଯସୀ ରସନିର୍ଵୃତିଃ । ମୌନୀ ମହାତପସ୍ସିଦ୍ଧିର୍ ଵିଦ୍ଯା ବାର୍ହସ୍ପତୀ ତଥା
ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ପୋଡ଼ିବାର କ୍ଷମତା, ଦୁଧର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ରୁଚିର ଆନନ୍ଦ; ନିରବତା ମାନେ ମହାତପସ୍ୟାର ସାଧନା, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ପତି ସମାନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ।
ଵୈମାନିକୀ ଵ୍ଯୋମଗତା ସ୍ଥିରତାପି ଚ ପାର୍ଵତୀ । ଗମ୍ଭୀରତାଥ ସାମୁଦ୍ରୀ ମୈରଵୀ ଚ ମହୋନ୍ନତିଃ
ଆକାଶୀୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ, ପାହାଡ଼ୀ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଦୃଢତା; ସାଗରୀୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଗଭୀରତା, ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ହେଉଛି ଉଚ୍ଚତା।
ସମଶ୍ରୀସ୍ ସୌଗତୀ ସୋମ୍ଯା ମାଦନୀ ମଦଲୋଲତା । ମାଧଵୀ ପୁଷ୍ପମଯତା ଶାରଦୀ ଘନସସ୍ଯତା
ସମୃଦ୍ଧି ଅର୍ଥାତ ସମ ଭାଗ୍ୟ, ବୌଦ୍ଧ ଅର୍ଥାତ କୋମଳତା; ମଦ ଅର୍ଥାତ ଉତ୍କଳାନ୍ତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ବସନ୍ତ ଅର୍ଥାତ ପୁଷ୍ପର ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶରତ ଅର୍ଥାତ ପକା ଧାନର ପ୍ରଚୁରତା।
ଯାକ୍ଷୀ ଚ ମାଯାମଯତା ନାଭସୀ ନିଷ୍କଲଙ୍କତା । ଶୀତତାପି ଚ ତୌଷାରୀ ନୈଦାଘୀ ତାପତପ୍ତତା
ଯକ୍ଷୀ ଅର୍ଥାତ ମାୟାର ଭ୍ରମ, ଆକାଶୀ ଅର୍ଥାତ ନିର୍ମଳତା; ଶୀତ ଅର୍ଥାତ ଠଣ୍ଡା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅର୍ଥାତ ତିବ୍ର ତାପ।
ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ଯାସ୍ ତଥା ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାତ୍ମିକାଃ । ନାନାକାରଵିକାରୋତ୍ଥାସ୍ ତ୍ରିକାଲୋଦରସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତିନି ସମୟର ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵିଚିତ୍ରାଶ୍ ଶକ୍ତଯସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛସମଯା ନିର୍ଵିକାରଯା । ଚିତା କ୍ରିଯନ୍ତେ ପରଯା କଲାକଲନମୁକ୍ତଯା
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅପରିମିତ କଳା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ହିସାବ ଛାଡ଼ି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଵିକଲ୍ପହୀନା ଚିତ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥଶତଦୃଷ୍ଟିଷୁ । ସମମ୍ ଏଵାଭିପତତି ପ୍ରଭା ପ୍ରାଭାକରୀ ଯଥା
ଯେପରି ଧୂପର ଆଲୋକ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉପରେ ସମାନ ଭାବରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ଚେତନା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ସମଭାବରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵାଶାକୋଶଵିଶ୍ରାନ୍ତାଂ ପଦାର୍ଥପଟଲୀଂ ମହୀ । କାଲତ୍ରଯେହାକଲିତାଂ ଯଥାନୁଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍
ସମସ୍ତ ଆଶାର ଭଣ୍ଡାରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ଏହି ଦଳ, ତିନି ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଏହାକୁ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ତଥା ସମସ୍ତସଂସାରବୃହଦ୍ଦୃଶ୍ଯଦଶାଶ୍ରିଯମ୍ । କାଲତ୍ରଯସ୍ଥାମ୍ ଅମଲା ଚିଚ୍ ଚିନୋତି ତତାତ୍ମିକା
ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶାଳ ସଂସାର ଦୃଶ୍ୟର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ ଏବଂ ତିନି କାଳରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହେ, ସେଇ ସମସ୍ତ କୁ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ତୁଲ୍ଯକାଲପରାମୃଷ୍ଟତ୍ରିକାଲକଲନାଶତା । ଅନନ୍ତାନୁଭଵାଭୋଗା ପରିପୂର୍ଣୈଵ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍
ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଯାହା ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତିନି କାଳର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସମୟର ହିସାବକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ।
ପରାମୃଷ୍ଟତ୍ରିକାଲାଯା ଦୃଷ୍ଟାନନ୍ତଦୃଶଶ୍ ଚିତଃ । ସମତାପରପର୍ଯାଯା ପୂର୍ଣତୈଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ତିନି କାଳର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଦୂରେ ରହି ଅସଂଖ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସମତା ନାମକ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ତୁଲ୍ଯକାଲାଵବୁଦ୍ଧେନ ମୃଦୁନା କଟୁନା ଚ ଚିତ୍ । ସମେନ ସମତାମ୍ ଏତି ମଧୁନିଷ୍ଠାନୁଭୂତିଵତ୍
ସମସ୍ତ କାଳରେ ସମଭାବରେ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଚେତନା, ସେ ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠୋର ଯେହେଉଁଥିବି, ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ମଧୁର ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭଳି।
ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍କଲ୍ପକଲଯା ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ଚିଦଵସ୍ଥଯା । ସର୍ଵଭାଵାନୁଗତଯା ସତ୍ତାଦ୍ଵୈତୈକରୂପଯା
ଚିନ୍ତାର ଖେଳକୁ ଛାଡ଼ି, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ତାର ରୂପ, ସେଠାରେ ସମତା ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ।
ଵିଚିତ୍ରାପି ପଦାର୍ଥଶ୍ରୀର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵଲିତାନ୍ତରା । ତୁଲ୍ଯକାଲାନୁଭଵନାତ୍ ସାମ୍ଯେନୈଵାନୁଭୂଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ଶୋଭା ଏକାଉଠି ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟ ସମୟରେ ସମ ଦୃଷ୍ଟି ରହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଭାଵେନ ଭାଵମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭାଵସ୍ ତ୍ଯଜତି ଦୁଃଖିତାମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭାଵମ୍ ଅଭାଵେନ ଭାଵସ୍ ତ୍ଯଜତି ତୁଷ୍ଟତାମ୍
ଏକ ଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏକ ଭାବକୁ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟ ଭାବ ସନ୍ତୋଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
କାଲତ୍ରଯମ୍ ଉପେକ୍ଷିତ୍ର୍ଯା ହୀନାଯାଶ୍ ଚେତ୍ଯବନ୍ଧନୈଃ । ଚିତଶ୍ ଚେତ୍ଯମ୍ ଉପେକ୍ଷିତ୍ର୍ଯାସ୍ ସମତୈଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
ତିନି ସମୟକୁ ଅନଦେଖା କଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାର ବନ୍ଧନ କମିଗଲେ, ଚିତ୍ତରେ ପଦାର୍ଥକୁ ଅନଦେଖା କରିଲେ କେବଳ ସମତା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଯାତି ଵାଚାମ୍ ଅଗମ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅସତ୍ତାମ୍ ଇଵ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ନୈରାତ୍ମ୍ଯସିଦ୍ଧାନ୍ତଦଶାମ୍ ଉପଯାତେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଏହା କଥାର ସୀମାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ଏହା ନିଜକୁ ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ନିଜତା ନାହିଁ' ବୋଲି ଧାରଣା ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚାଖିଲଂ ଚ ଵା । ପରମୋପଶମେ ଲୀନା ମୋକ୍ଷନାମ୍ନା ପରୋଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ହୁଏ, କିମ୍ବା କିଛି ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ହୁଏ; ଶାନ୍ତିର ଶିରୋପରି ଏହା ଲୀନ ହେଲେ, ଏହାକୁ 'ମୋକ୍ଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପକଲିତା ତ୍ଵ୍ ଏଷା ମନ୍ଦାଭାସତଯା ଜଗତ୍ । ନ ସମ୍ଯକ୍ ପଶ୍ଯତୀଦଂ ଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଟିଃ ପଟଲିନୀ ଯଥା
ଏହି ସଂସାର କେବଳ କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ମାତ୍ର ଏକ ମିଛ ଛବି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ମନ ଭ୍ରମାଣ୍ଡରେ ଢାକାଯିବାରୁ, ଏହି ଚେତନା ଏହାକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଢାକାଯିବାରୁ ଠିକ୍ଭଳି ଦେଖିପାରେନାହିଁ।