ଅଯଂ ନାମାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃ କୁତୋ ନିରଵଲମ୍ବନା । ଅପର୍ଯନ୍ତାକୃତେର୍ ଏଷା କିଲାସୀତ୍ ସ୍ଵଲ୍ପତା ମମ
ମୋ ଭିତରେ ‘ମୁଁ ଏହି ନାମ ଧାରଣ କରୁଛି’ ବୋଧ କିପରି ହେବ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ? ମୋର ଅନନ୍ତ ଆକୃତି ଥିଲେ, ଏହି କଥିତ ସଂକୋଚ କେବଳ ଭ୍ରମ ଥିଲା।
ଭଵାନ୍ ଅଯମ୍ ଅହଂ ଚାଯମ୍ ଇତି ମିଥ୍ଯୈଵ ଵିଭ୍ରମଃ । କୋ ଦେହଃ କୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦେହୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅପାରଵପୁଷଶ୍ ଚିତଃ
ଏହି ସଂସାର, ଏହି ମୁଁ — ଏଭଳି ଭାବନା କେବଳ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର। ଅସୀମ ଚେତନା ପାଇଁ କେଉଁ ଦେହ କିମ୍ବା ଦେହ ନଥିବା କଥା ରହିଛି?
ଵରାକାଃ ପେଲଵଧିଯୋ ବଭୂଵୁର୍ ମେ ପିତାମହାଃ । ଯେ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରେମିରେ ଽର୍ଥଵିଭୂତିଷୁ
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯାଁଙ୍କର ମନ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା, ସେମାନେ ଦୟନୀୟ। ସେମାନେ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଧନ-ସଂପଦର ଆଶାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
କ୍ଵେଯଂ କିଲ ମହାଦୃଷ୍ଟିର୍ ଭରିତା ବ୍ରହ୍ମବୃଂହିତା । କ୍ଵ ସରୀସୃପଭୀମାଭୀ ରତୀ ରାଜ୍ଯଵିଭୂତିଭିଃ
ଏହି ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ଏଠାରେ କେଉଁଠି? ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ-ସୁଖରେ ମୋହ, ଯାହା ଭୟଭୀତ ସାପର ମନୋଭାବ ପରି, ତାହା କେଉଁଠି?
ଅନନ୍ତାନନ୍ତସମ୍ଭୋଗା ପରୋପଶମଶାଲିନୀ । ଶୁଦ୍ଧେଯଂ ଚିନ୍ମଯୀ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଜଯତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଦୃଷ୍ଟିଷୁ
ଏହି ଶୁଦ୍ଧ, ଚେତନାମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଅନେକ ଭୋଗରେ ଅନନ୍ତ ଓ ପରମ ଶାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରସ୍ଥାଯ ଚେତ୍ଯମୁକ୍ତଚିଦାତ୍ମନେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଚେତନରୂପାଯ ମହ୍ଯମ୍ ଏଵ ନମୋ ନମଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ ଯିଏ, ମୋର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନ ରୂପ ଯିଏ, ସେଇ ମୋ ନିଜ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଜଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ଜୀର୍ଣସଂସାରସଂସୃତିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଯାତ୍ମାଯଂ ଜୀଵାମି ଚ ଜଯାମି ଚ
ମୁଁ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି; ନୂତନ ଜୀବନ ପାଇଛି; ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ସଂସାର ଚକ୍ର ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଅଛି ଏବଂ ବିଜୟୀ ହେଉଛି।
ଇଦମ୍ ଉତ୍ତମସାମ୍ରାଜ୍ଯଂ ବୋଧଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ନ ରମେ ଽହମ୍ ଅରମ୍ଯାସୁ ରାଜ୍ଯଦୁଃଖଵିଭୂତିଷୁ
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଦେଇ, ମୁଁ ରାଜସିକ ଶ୍ରୀ ଓ ଦୁଃଖରେ କେବେ ମଧୁରତା ଅନୁଭବ କରେନି।
ଦାରୁଵାରିଦୃଷନ୍ମାତ୍ରେ ଲୁଲୁଭେ ଯୋ ଧରାତଲେ । ଧିଗ୍ ଵରାକମ୍ ଅନାତ୍ମଜ୍ଞଂ ତଂ ପିତାମହକୀଟକମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେବଳ କାଠ ଓ ପାଣିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ପାଇଁ ଲୋଭ କରୁଥିବା, ନିଜକୁ ଚିନିପାରିନଥିବା, ପିତାମହଙ୍କ କାଠର କୀଟ ପରି ଦୟନୀୟ ଅଜ୍ଞାନୀକୁ ଲଜ୍ଜା।
ଅଵିଦ୍ଯୈକାତ୍ମଭିର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ ଅଵିଦ୍ଯାମଯମ୍ ଆଜ୍ଯପମ୍ । ଅଜ୍ଞେନ ସନ୍ତର୍ପଯତା କିଂ ନାମ ଗୁରୁଣା କୃତମ୍
ଅଜ୍ଞାନରେ ଗଠିତ ପଦାର୍ଥ ନେଇ, ଅଜ୍ଞାନର ଆହୁତି ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଉଛି, ସେଠି ଗୁରୁ ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ଗୁରୁ କଣ ସତ୍ୟରେ କିଛି କରିପାରିଲେ?
ଵର୍ଷାଣି କତିଚିତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗ୍ରାମଟିକାମ୍ ଇମାମ୍ । କିଂ ନାମ ପ୍ରାପଦ୍ ଉଚିତଂ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ କିଲ
ଏହି ସଂସାର ଗ୍ରାମକୁ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ମିଳିଲାପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କଣ ସତ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ କିଛି ଲାଭ କରିପାରିଲେ?
ଅନାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଶମାନନ୍ଦଂ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଶତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ସମାସ୍ଵାଦଯତା ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ଵାଦିତଂ ଭଵେତ୍
ଶାନ୍ତିର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ଏଠି ଶତଶଃ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ଉପଭୋଗ ହୋଇନାହିଁ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନେଦଂ ପରମାମୃତମ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଃ ପ୍ରପୂର୍ଣେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ମିଳେନାହିଁ, ତାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମନରେ ପରମ ଅମୃତ ମିଳିଯାଏ, ସେଠି ସବୁକିଛି ଏକାଥିରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ।
ତ୍ଯକ୍ତାମିତପଦୋ ମୂର୍ଖୋ ମିତମ୍ ଏତି ନ ପଣ୍ଡିତଃ । ଉଷ୍ଟ୍ରୋ ହି ତ୍ଯକ୍ତସୁଲତଃ କଣ୍ଟକଂ ଯାତି ନେତରଃ
ଏକ ମୂର୍ଖ ଠିକ୍ ପଥକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, କଦାପି ମଧ୍ୟମ ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନକୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; ଯେପରି ଉଠ ନିଜ ସହଜ ରାସ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ି, କଣ୍ଟକ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଇମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦଗ୍ଧରାଜ୍ଯେ ରମେତ କଃ । କସ୍ ତ୍ଯକ୍ତେକ୍ଷୁରସଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କଟୁନିମ୍ବପଯଃ ପିବେତ୍
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ଜଳିଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟରେ କିଏ ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବ? ଯେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚେନା ରସକୁ ଛାଡ଼ି, କଡୁଆ ନିମ୍ବ ରସ ପିଏନାହିଁ।
ମୂର୍ଖା ଏଵ ହି ତେ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁର୍ ମେ ପିତାମହାଃ । ଇମାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯେ ରତା ରାଜ୍ଯସଙ୍କଟେ
ମୋର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ ଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ରାଜ୍ୟର କଷ୍ଟରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
କ୍ଵ ଫୁଲ୍ଲା ନନ୍ଦନସ୍ଥଲ୍ଯଃ କ୍ଵ ଦଗ୍ଧା ମରୁଭୂମଯଃ । କ୍ଵେମା ବୋଧଦୃଶଶ୍ ଶାନ୍ତାଃ କ୍ଵ ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧଯଃ
ଫୁଲିଥିବା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ଏବଂ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ମରୁଭୂମି କେଉଁଠି? ଏହି ଶାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି, ଏବଂ ଭୋଗରେ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି?
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଦ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ । ସର୍ଵଂ ଚାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ତତ୍ କସ୍ମାନ୍ ନାନୁଭୂଯତେ
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ରାଜ୍ୟ ଭଳି କିଛି ଇଚ୍ଛା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କିଛି ମନର ସ୍ୱରୂପରେ ଅଛି। ତେବେ, ଏହା କାହିଁକି ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ?
ଚିତା ସର୍ଵସ୍ଥଯା ସ୍ଵଚ୍ଛସମଯା ନିର୍ଵିକାରଯା । ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତସ୍ ସାଧୁ ଲଭ୍ଯତେ
ଯେ ଚେତନା ସବୁଠି, ସର୍ବଦା, ନିର୍ମଳ, ଅବିକାରୀ ଓ ସମୟରେ ଅତୀତ, ସେଇ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ସବୁଠି, ସବୁବେଳେ, ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ।
ଭାନଵୀ ତୈଜସୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅମୃତସ୍ରୁତିର୍ ଐନ୍ଦଵୀ । ବ୍ରାହ୍ମୀ ମହତ୍ତା ମହତୀ ଶାକ୍ରୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜତା
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅମୃତ ଝରଣା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ମହତ୍ତ୍ୱ, ମହିମା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତିନି ଜଗତ୍ର ରାଜ୍ୟତ୍ୱ—
ପରମା ପୂର୍ଣତା ଶାର୍ଵୀ ଜଯଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ । ମାନସୀ ଶୀଘ୍ରଗମିତା ବଲଵତ୍ତା ତୁ ଵାଯଵୀ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ମନର ଶକ୍ତି, ତ୍ୱରିତ ଗତି, ଓ ବାୟୁର ଶକ୍ତି—
ଆଗ୍ନେଯୀ ଦାହକଲନା ପାଯସୀ ରସନିର୍ଵୃତିଃ । ମୌନୀ ମହାତପସ୍ସିଦ୍ଧିର୍ ଵିଦ୍ଯା ବାର୍ହସ୍ପତୀ ତଥା
ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ପୋଡ଼ିବାର କ୍ଷମତା, ଦୁଧର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ରୁଚିର ଆନନ୍ଦ; ନିରବତା ମାନେ ମହାତପସ୍ୟାର ସାଧନା, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ପତି ସମାନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ।
ଵୈମାନିକୀ ଵ୍ଯୋମଗତା ସ୍ଥିରତାପି ଚ ପାର୍ଵତୀ । ଗମ୍ଭୀରତାଥ ସାମୁଦ୍ରୀ ମୈରଵୀ ଚ ମହୋନ୍ନତିଃ
ଆକାଶୀୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ, ପାହାଡ଼ୀ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଦୃଢତା; ସାଗରୀୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଗଭୀରତା, ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ହେଉଛି ଉଚ୍ଚତା।
ସମଶ୍ରୀସ୍ ସୌଗତୀ ସୋମ୍ଯା ମାଦନୀ ମଦଲୋଲତା । ମାଧଵୀ ପୁଷ୍ପମଯତା ଶାରଦୀ ଘନସସ୍ଯତା
ସମୃଦ୍ଧି ଅର୍ଥାତ ସମ ଭାଗ୍ୟ, ବୌଦ୍ଧ ଅର୍ଥାତ କୋମଳତା; ମଦ ଅର୍ଥାତ ଉତ୍କଳାନ୍ତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ବସନ୍ତ ଅର୍ଥାତ ପୁଷ୍ପର ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶରତ ଅର୍ଥାତ ପକା ଧାନର ପ୍ରଚୁରତା।
ଯାକ୍ଷୀ ଚ ମାଯାମଯତା ନାଭସୀ ନିଷ୍କଲଙ୍କତା । ଶୀତତାପି ଚ ତୌଷାରୀ ନୈଦାଘୀ ତାପତପ୍ତତା
ଯକ୍ଷୀ ଅର୍ଥାତ ମାୟାର ଭ୍ରମ, ଆକାଶୀ ଅର୍ଥାତ ନିର୍ମଳତା; ଶୀତ ଅର୍ଥାତ ଠଣ୍ଡା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅର୍ଥାତ ତିବ୍ର ତାପ।
ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ଯାସ୍ ତଥା ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାତ୍ମିକାଃ । ନାନାକାରଵିକାରୋତ୍ଥାସ୍ ତ୍ରିକାଲୋଦରସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତିନି ସମୟର ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵିଚିତ୍ରାଶ୍ ଶକ୍ତଯସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛସମଯା ନିର୍ଵିକାରଯା । ଚିତା କ୍ରିଯନ୍ତେ ପରଯା କଲାକଲନମୁକ୍ତଯା
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅପରିମିତ କଳା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ହିସାବ ଛାଡ଼ି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଵିକଲ୍ପହୀନା ଚିତ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥଶତଦୃଷ୍ଟିଷୁ । ସମମ୍ ଏଵାଭିପତତି ପ୍ରଭା ପ୍ରାଭାକରୀ ଯଥା
ଯେପରି ଧୂପର ଆଲୋକ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉପରେ ସମାନ ଭାବରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ଚେତନା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ସମଭାବରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵାଶାକୋଶଵିଶ୍ରାନ୍ତାଂ ପଦାର୍ଥପଟଲୀଂ ମହୀ । କାଲତ୍ରଯେହାକଲିତାଂ ଯଥାନୁଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍
ସମସ୍ତ ଆଶାର ଭଣ୍ଡାରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ଏହି ଦଳ, ତିନି ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଏହାକୁ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ତଥା ସମସ୍ତସଂସାରବୃହଦ୍ଦୃଶ୍ଯଦଶାଶ୍ରିଯମ୍ । କାଲତ୍ରଯସ୍ଥାମ୍ ଅମଲା ଚିଚ୍ ଚିନୋତି ତତାତ୍ମିକା
ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶାଳ ସଂସାର ଦୃଶ୍ୟର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ ଏବଂ ତିନି କାଳରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହେ, ସେଇ ସମସ୍ତ କୁ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।