ଆପ୍ଯା ରସମଯୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅଣ୍ଵୋଘଵିଵୃତୋଦଯା । ସା ଯଥା ଦାରୁକୁଡ୍ଯେଷୁ ତଥାହଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ
ଯେପରି ଲକଡ଼ା ଭିତରେ ରସରୂପ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେଇପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମୋଟା ସବୁ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ଶକ୍ତି ବ୍ୟାପିଛି।
ପରମାଂ ତାମ୍ ଅହଂ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନ୍ତରଵର୍ତିତାମ୍ । ଉପେତ୍ଯ ସଂଵିଦ୍ଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ ପ୍ରତନୋମି ସ୍ଵଯେଚ୍ଛଯା
ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚେତନାର ବିଭିନ୍ନତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଘୃତଂ ଯଥାନ୍ତଃ ପଯସି ରସଶକ୍ତିର୍ ଯଥା ଜଲେ । ଚିଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ତଥାନ୍ତର୍ ଅହମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଦୁଧ ଭିତରେ ଘୃତ ଓ ପାଣିରେ ରସ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଇପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଚେତନା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଇଦଂ ଜଗତ୍ ତ୍ରିକାଲସ୍ଥଂ ଚିତି ମଯ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚେତ୍ଯୋପଚାରରହିତଂ ଵସ୍ତୁଜାତମ୍ ଇଵାଵନୌ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତିନି କାଳରେ ମୋର ଚେତନାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ ଅଛି, ଏହାରେ 'ବସ୍ତୁ' ଭାବର କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଏକ ଭୂମିରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟର ଦଳା ଭଳି।
ଭରିତାଶେଷଦିକ୍କୁକ୍ଷିସ୍ ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍କୋଚଵିଭ୍ରମଃ । ସର୍ଵସ୍ଥସ୍ ସର୍ଵଧର୍ତା ଚ ଵିରାଟ୍ ସମ୍ରାଡ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ
ମୋର ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଦିଶା ଭରି ଅଛି, ସମସ୍ତ ସୀମା ଓ ଭ୍ରମକୁ ଛାଡି ଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଅଛି, ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରୁଛି, ମୁଁ ବିଶାଳ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା ଭଳି ଅଛି।
ଅପୂର୍ଵମ୍ ଅନିବଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅଶସ୍ତ୍ରଦଲିତାମରମ୍ । ଅପ୍ରାର୍ଥିତଂ ମେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ତତମ୍
ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନିର୍ବନ୍ଧ, ନିର୍ନିୟମ, ଅଜୟ, ଅନାଗ୍ରହିତ ଜଗତର ଶାସନ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା ବିନା ମିଳିଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି।
ଅହୋ ନୁ ଵିତତାତ୍ମାସ୍ମି ନ ମାମ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନାତ୍ମନି । କଲ୍ପାନ୍ତପଵନୋଚ୍ଛୂନ ଏକାର୍ଣଵ ଇଵାର୍ଣଵେ
ବେଶ୍ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା ଆତ୍ମା ଭଳି ଅଛି; ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଆତ୍ମା ଛଡା 'ମୁଁ' ଭାବର କିଛି ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ କାଳର ପବନ ଶେଷରେ ଏକା ମହାସାଗର ଅଛି।
ନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନ୍ତମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଽନ୍ତସ୍ ସ୍ଵୋଦିତେ ସ୍ଵଯମ୍ । କ୍ଷୀରଵାରିନିଧୌ ପଙ୍ଗୁସ୍ ସରୀସୃପ ଇଵ ସ୍ଫୁରନ୍
ମୁଁ ମୋ ମନରେ କୌଣସି ସୀମା ଦେଖିପାରୁନି, ମୋ ଭିତର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଆପଣେ ଆଲୋକିତ। ମୁଁ ଏମିତି ହେଉଛି, ଯେପରି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ ଅସାହାୟ ସରିସୃପ ହଲେ ଭିତରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଉଛି।
ସ୍ଵଲ୍ପେଯଂ ମଠିକା ବ୍ରାହ୍ମୀ ଜଗନ୍ନାମ୍ନୀ ସୁସଙ୍କଟା । ଗଜୋ ବିଲ୍ଵ ଇଵାସ୍ଯାଂ ମେ ନ ମାତି ଵିପୁଲଂ ଵପୁଃ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ନାମକ ଛୋଟ ଝୁପଡି, ଯାହାକୁ ଜଗତ୍ କୁହାଯାଏ, ବହୁତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ମୋ ବିଶାଳ ଦେହ ଏମିତି ଅଟକିଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ବେଲ ଫଳ ଭିତରେ ଫିଟ୍ ହେଉନଥାଏ।
ଵିରିଞ୍ଚସଦନାତ୍ ପାରେ ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଆହରତ୍ ପଦମ୍ । ପ୍ରସରତ୍ଯ୍ ଏଵ ମେ ରୂପମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହ ପାରେ, ସତ୍ୟର ସର୍ବାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ରୂପ ଏପରି ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି ଯେ, ଏଯାଁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ଏଯାଁ ଅବସାନ ନାହିଁ।
ଅଯଂ ନାମାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃ କୁତୋ ନିରଵଲମ୍ବନା । ଅପର୍ଯନ୍ତାକୃତେର୍ ଏଷା କିଲାସୀତ୍ ସ୍ଵଲ୍ପତା ମମ
ମୋ ଭିତରେ ‘ମୁଁ ଏହି ନାମ ଧାରଣ କରୁଛି’ ବୋଧ କିପରି ହେବ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ? ମୋର ଅନନ୍ତ ଆକୃତି ଥିଲେ, ଏହି କଥିତ ସଂକୋଚ କେବଳ ଭ୍ରମ ଥିଲା।
ଭଵାନ୍ ଅଯମ୍ ଅହଂ ଚାଯମ୍ ଇତି ମିଥ୍ଯୈଵ ଵିଭ୍ରମଃ । କୋ ଦେହଃ କୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦେହୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅପାରଵପୁଷଶ୍ ଚିତଃ
ଏହି ସଂସାର, ଏହି ମୁଁ — ଏଭଳି ଭାବନା କେବଳ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର। ଅସୀମ ଚେତନା ପାଇଁ କେଉଁ ଦେହ କିମ୍ବା ଦେହ ନଥିବା କଥା ରହିଛି?
ଵରାକାଃ ପେଲଵଧିଯୋ ବଭୂଵୁର୍ ମେ ପିତାମହାଃ । ଯେ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରେମିରେ ଽର୍ଥଵିଭୂତିଷୁ
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯାଁଙ୍କର ମନ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା, ସେମାନେ ଦୟନୀୟ। ସେମାନେ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଧନ-ସଂପଦର ଆଶାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
କ୍ଵେଯଂ କିଲ ମହାଦୃଷ୍ଟିର୍ ଭରିତା ବ୍ରହ୍ମବୃଂହିତା । କ୍ଵ ସରୀସୃପଭୀମାଭୀ ରତୀ ରାଜ୍ଯଵିଭୂତିଭିଃ
ଏହି ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ଏଠାରେ କେଉଁଠି? ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ-ସୁଖରେ ମୋହ, ଯାହା ଭୟଭୀତ ସାପର ମନୋଭାବ ପରି, ତାହା କେଉଁଠି?
ଅନନ୍ତାନନ୍ତସମ୍ଭୋଗା ପରୋପଶମଶାଲିନୀ । ଶୁଦ୍ଧେଯଂ ଚିନ୍ମଯୀ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଜଯତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଦୃଷ୍ଟିଷୁ
ଏହି ଶୁଦ୍ଧ, ଚେତନାମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଅନେକ ଭୋଗରେ ଅନନ୍ତ ଓ ପରମ ଶାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରସ୍ଥାଯ ଚେତ୍ଯମୁକ୍ତଚିଦାତ୍ମନେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଚେତନରୂପାଯ ମହ୍ଯମ୍ ଏଵ ନମୋ ନମଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ ଯିଏ, ମୋର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନ ରୂପ ଯିଏ, ସେଇ ମୋ ନିଜ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଜଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ଜୀର୍ଣସଂସାରସଂସୃତିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଯାତ୍ମାଯଂ ଜୀଵାମି ଚ ଜଯାମି ଚ
ମୁଁ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି; ନୂତନ ଜୀବନ ପାଇଛି; ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ସଂସାର ଚକ୍ର ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଅଛି ଏବଂ ବିଜୟୀ ହେଉଛି।
ଇଦମ୍ ଉତ୍ତମସାମ୍ରାଜ୍ଯଂ ବୋଧଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ନ ରମେ ଽହମ୍ ଅରମ୍ଯାସୁ ରାଜ୍ଯଦୁଃଖଵିଭୂତିଷୁ
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଦେଇ, ମୁଁ ରାଜସିକ ଶ୍ରୀ ଓ ଦୁଃଖରେ କେବେ ମଧୁରତା ଅନୁଭବ କରେନି।
ଦାରୁଵାରିଦୃଷନ୍ମାତ୍ରେ ଲୁଲୁଭେ ଯୋ ଧରାତଲେ । ଧିଗ୍ ଵରାକମ୍ ଅନାତ୍ମଜ୍ଞଂ ତଂ ପିତାମହକୀଟକମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେବଳ କାଠ ଓ ପାଣିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ପାଇଁ ଲୋଭ କରୁଥିବା, ନିଜକୁ ଚିନିପାରିନଥିବା, ପିତାମହଙ୍କ କାଠର କୀଟ ପରି ଦୟନୀୟ ଅଜ୍ଞାନୀକୁ ଲଜ୍ଜା।
ଅଵିଦ୍ଯୈକାତ୍ମଭିର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ ଅଵିଦ୍ଯାମଯମ୍ ଆଜ୍ଯପମ୍ । ଅଜ୍ଞେନ ସନ୍ତର୍ପଯତା କିଂ ନାମ ଗୁରୁଣା କୃତମ୍
ଅଜ୍ଞାନରେ ଗଠିତ ପଦାର୍ଥ ନେଇ, ଅଜ୍ଞାନର ଆହୁତି ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଉଛି, ସେଠି ଗୁରୁ ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ଗୁରୁ କଣ ସତ୍ୟରେ କିଛି କରିପାରିଲେ?
ଵର୍ଷାଣି କତିଚିତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗ୍ରାମଟିକାମ୍ ଇମାମ୍ । କିଂ ନାମ ପ୍ରାପଦ୍ ଉଚିତଂ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ କିଲ
ଏହି ସଂସାର ଗ୍ରାମକୁ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ମିଳିଲାପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କଣ ସତ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ କିଛି ଲାଭ କରିପାରିଲେ?
ଅନାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଶମାନନ୍ଦଂ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଶତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ସମାସ୍ଵାଦଯତା ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ଵାଦିତଂ ଭଵେତ୍
ଶାନ୍ତିର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ଏଠି ଶତଶଃ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ଉପଭୋଗ ହୋଇନାହିଁ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନେଦଂ ପରମାମୃତମ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଃ ପ୍ରପୂର୍ଣେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ମିଳେନାହିଁ, ତାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମନରେ ପରମ ଅମୃତ ମିଳିଯାଏ, ସେଠି ସବୁକିଛି ଏକାଥିରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ।
ତ୍ଯକ୍ତାମିତପଦୋ ମୂର୍ଖୋ ମିତମ୍ ଏତି ନ ପଣ୍ଡିତଃ । ଉଷ୍ଟ୍ରୋ ହି ତ୍ଯକ୍ତସୁଲତଃ କଣ୍ଟକଂ ଯାତି ନେତରଃ
ଏକ ମୂର୍ଖ ଠିକ୍ ପଥକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, କଦାପି ମଧ୍ୟମ ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନକୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; ଯେପରି ଉଠ ନିଜ ସହଜ ରାସ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ି, କଣ୍ଟକ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଇମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦଗ୍ଧରାଜ୍ଯେ ରମେତ କଃ । କସ୍ ତ୍ଯକ୍ତେକ୍ଷୁରସଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କଟୁନିମ୍ବପଯଃ ପିବେତ୍
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ଜଳିଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟରେ କିଏ ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବ? ଯେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚେନା ରସକୁ ଛାଡ଼ି, କଡୁଆ ନିମ୍ବ ରସ ପିଏନାହିଁ।
ମୂର୍ଖା ଏଵ ହି ତେ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁର୍ ମେ ପିତାମହାଃ । ଇମାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯେ ରତା ରାଜ୍ଯସଙ୍କଟେ
ମୋର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ ଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ରାଜ୍ୟର କଷ୍ଟରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
କ୍ଵ ଫୁଲ୍ଲା ନନ୍ଦନସ୍ଥଲ୍ଯଃ କ୍ଵ ଦଗ୍ଧା ମରୁଭୂମଯଃ । କ୍ଵେମା ବୋଧଦୃଶଶ୍ ଶାନ୍ତାଃ କ୍ଵ ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧଯଃ
ଫୁଲିଥିବା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ଏବଂ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ମରୁଭୂମି କେଉଁଠି? ଏହି ଶାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି, ଏବଂ ଭୋଗରେ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି?
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଦ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ । ସର୍ଵଂ ଚାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ତତ୍ କସ୍ମାନ୍ ନାନୁଭୂଯତେ
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ରାଜ୍ୟ ଭଳି କିଛି ଇଚ୍ଛା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କିଛି ମନର ସ୍ୱରୂପରେ ଅଛି। ତେବେ, ଏହା କାହିଁକି ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ?
ଚିତା ସର୍ଵସ୍ଥଯା ସ୍ଵଚ୍ଛସମଯା ନିର୍ଵିକାରଯା । ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତସ୍ ସାଧୁ ଲଭ୍ଯତେ
ଯେ ଚେତନା ସବୁଠି, ସର୍ବଦା, ନିର୍ମଳ, ଅବିକାରୀ ଓ ସମୟରେ ଅତୀତ, ସେଇ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ସବୁଠି, ସବୁବେଳେ, ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ।
ଭାନଵୀ ତୈଜସୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅମୃତସ୍ରୁତିର୍ ଐନ୍ଦଵୀ । ବ୍ରାହ୍ମୀ ମହତ୍ତା ମହତୀ ଶାକ୍ରୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜତା
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅମୃତ ଝରଣା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ମହତ୍ତ୍ୱ, ମହିମା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତିନି ଜଗତ୍ର ରାଜ୍ୟତ୍ୱ—