ଇମା ଘଟପଟାକାରପଦାର୍ଥଶତପଙ୍କ୍ତଯଃ । ଜାଗତ୍ଯୋ ଵିପୁଲାଦର୍ଶେ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯୋମନି ବିମ୍ବିତାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଅନେକ ବସ୍ତୁର ଶତାଧିକ ପଙ୍କ୍ତି, ବିଶାଳ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ ଆକାଶରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛି।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଗଲିତଚେତସାମ୍ । ଏତତ୍ ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ପରଂ ଵ୍ଯୋମେତି ତନ୍ମଯୈଃ
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେହି ପରମ ଆକାଶକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ମୂଳ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଏତଦ୍ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧିମତି କ୍ଷଯି କ୍ଷଯିଣି ଜାଗତେ । ପଦାର୍ଥେ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚାପି ପ୍ରତିବିମ୍ବାର୍କଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ପୁରୁଣାରେ ପୁରୁଣା, ନଶ୍ୱରରେ ନଶ୍ୱର, ଏବଂ ସଂସାରୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ଇଯମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଂ ଯାତି ନାନାତା ଦୃଶ୍ଯମଞ୍ଜରୀ । ଆଚାରଚଞ୍ଚରୀକାଢ୍ଯା ଏତସ୍ମାଦ୍ କାରଣଦ୍ରୁମାଦ୍
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟମାଳା, ଆଚାରର ମଧୁମାକି ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଏହି କାରଣର ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅସ୍ମାଦ୍ ଇଯମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ ସଂସାରରଚନା ଚଲା । ଵିଚିତ୍ରତରୁଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯା ଶୈଲାଦ୍ ଇଵ ଵନାଵଲୀ
ଏହିଠାରୁ ସଂସାରର ଚଞ୍ଚଳ ଗଠନ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଝାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଭରିତ, ପାହାଡ଼ରୁ ବନର ମାଳା ଯେପରି ଫାଇଲିଯାଏ, ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅଵିଭିନ୍ନୋ ଽସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଵର୍ତିନାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତୃଣାନ୍ତାନାଂ ଚିଦାତ୍ମା ସମ୍ପ୍ରକାଶକଃ
ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅଂଶଭେଦ ନାହିଁ; ସେଇ ଚେତନା ସମସ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତସ୍ ସର୍ଵଗାକୃତିଃ । ଚରାଚରାଣାମ୍ ଭୂତାନାମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଵାନୁଭଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି 'ମୁଁ' ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଭିତରେ ନିଜ ଅନୁଭବ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମମେମାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ । ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାଵିହୀନାନି ଶରୀରାଣି ବହୂନି ଚ
ଏହି ଜଗତରେ ମୋ, ତୁମ୍ଭ, ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ ଦେହ ଅଛି, ଯାହାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଏକାତ୍ମା ସ୍ଵାନୁଭୂତିଵଶାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵଦୃଗ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ସହସ୍ରକରଲୋଚନଃ
ଏହି 'ମୁଁ' ହେଉଛି ସେଇ ଏକ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ନିଜ ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖେ, ଦେଖୁଛି, ଓ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଆତ୍ମାର ହଜାର ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଆକାଶେ ସୂର୍ଯଦେହେନ ଚାରୁଣା । ଵିହରାମୀତରେଣାପି ଵାଯୁଦେହେନ ଵାହିନା
ଏହି 'ମୁଁ' ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ନେଇ ଖେଳେ, କିମ୍ବା ପବନର ଦେହ ନେଇ ଚଳିଥାଏ।
ମମୈତଦ୍ ଵପୁର୍ ଆନୀଲଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସୀମାନ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତି ଵଲ୍ଗତି
ମୋର ଏହି ବାୟୁମୟ ଦେହ, ଯାହା ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ଶିଖର ଏହି ଜଗତରେ ଚମକୁଛି।
ଅହମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ପଦ୍ମାସନଗତସ୍ ସଦା । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିସ୍ଥଃ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମ୍ ଆଗତଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସଦା ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଛି, ଚିନ୍ତା-ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅଛି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
ଅହଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଯାକୃତ୍ଯା ଗୌରୀଵକ୍ତ୍ରାବ୍ଜଷଟ୍ପଦଃ । ସର୍ଗାନ୍ତେ ସଂହରାମୀଦଂ କୂର୍ମୋ ଽଙ୍ଗପଟଲଂ ଯଥା
ମୁଁ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରି, ଗୌରୀଙ୍କ ମୁଖର ପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଭଳି ରହିଛି; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ, କୁମ୍ଭୀର ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯାଏ ପରି, ଏହି ସଂସାରକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ଗୁଟେଇ ନେଉଛି।
ଅହମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରେଣ ରୂପେଣ ତ୍ରିଲୋକୀମଠିକାମ୍ ଇମାମ୍ । ପାଲଯାମି କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତାଂ ମଠିକାମ୍ ଇଵ ତାପସଃ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପେ, ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଯଥାଯଥି ଦେଖାଶୁଣା କରେ, ଯେପରି ଏକ ତାପସୀ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖେ।
ଅହଂ ତୃଣଲତାଗୁଲ୍ମଜାଲଂ ରସତଯା ସ୍ଥିତଃ । ଉତ୍ଥାପଯାମି ଚିଦ୍ଭୂମେଃ କୂପାଦ୍ ଉରୁଲତାମ୍ ଇଵ
ମୁଁ ତୃଣ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ିର ମଧ୍ୟରେ ସାର ଭାବେ ଅଛି; ଚେତନା ଭୂମିର ଗଭୀର କୁଆଁରୁ ଲତା ଉଠାଯିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ତୁଳେ।
ସ୍ଵଲୀଲାର୍ଥମ୍ ଇଦଂ ଚାରୁ ଜଗଦାଡମ୍ବରଂ ତତମ୍ । ମଯାଭିଜାତବାଲେନ ପଙ୍କକ୍ରୀଡନକଂ ଯଥା
ମୋର ଖେଳ ପାଇଁ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ସଂସାର ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ମାଟିରେ ଖେଳେ।
ମଯୀଦମ୍ ଅର୍ପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ସତ୍ତାଂ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି । ମତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଏତଚ୍ ଚ ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵ ନ କିଞ୍ଚନ
ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ମୋତେ ଉପସର୍ଜିତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୋତେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ସବୁ କିଛି ଯଦି ମୋଠାରୁ ଅଲଗା ରହିଥାଏ, ସେଥିରେ କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ।
ମଯି ସ୍ଫାରେ ଚିଦାଦର୍ଶେ ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଯଦ୍ ଆଗତମ୍ । ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନେତରତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମତ୍ତୋ ଽନ୍ଯନ୍ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୋତେ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଚେତନା ଆଇନାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଠାରେ କେବଳ ସେଇ ଅଛି; ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଏଠାରେ ନାହିଁ।
କୁସୁମେଷ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଆମୋଦଃ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରେଷ୍ଵ୍ ଅହଂ ଛଵିଃ । ଛଵିଷ୍ଵ୍ ଅହଂ ରୂପକଲା ରୂପେଷ୍ଵ୍ ଅନୁଭଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଫୁଲରେ ମୁଁ ସୁଗନ୍ଧ, ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ମୁଁ ଚମକ, ଚମକରେ ମୁଁ ରୂପର କଳା, ଏବଂ ରୂପରେ ମୁଁ ଅନୁଭୂତି।
ଯଦ୍ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପରହିତଂ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅହଂ ପରମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସବୁ ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ; ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚେତନା ମୁଁ ନିଜେ।
ଆପ୍ଯା ରସମଯୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅଣ୍ଵୋଘଵିଵୃତୋଦଯା । ସା ଯଥା ଦାରୁକୁଡ୍ଯେଷୁ ତଥାହଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ
ଯେପରି ଲକଡ଼ା ଭିତରେ ରସରୂପ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେଇପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମୋଟା ସବୁ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ଶକ୍ତି ବ୍ୟାପିଛି।
ପରମାଂ ତାମ୍ ଅହଂ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନ୍ତରଵର୍ତିତାମ୍ । ଉପେତ୍ଯ ସଂଵିଦ୍ଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ ପ୍ରତନୋମି ସ୍ଵଯେଚ୍ଛଯା
ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚେତନାର ବିଭିନ୍ନତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଘୃତଂ ଯଥାନ୍ତଃ ପଯସି ରସଶକ୍ତିର୍ ଯଥା ଜଲେ । ଚିଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ତଥାନ୍ତର୍ ଅହମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଦୁଧ ଭିତରେ ଘୃତ ଓ ପାଣିରେ ରସ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଇପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଚେତନା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଇଦଂ ଜଗତ୍ ତ୍ରିକାଲସ୍ଥଂ ଚିତି ମଯ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚେତ୍ଯୋପଚାରରହିତଂ ଵସ୍ତୁଜାତମ୍ ଇଵାଵନୌ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତିନି କାଳରେ ମୋର ଚେତନାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ ଅଛି, ଏହାରେ 'ବସ୍ତୁ' ଭାବର କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଏକ ଭୂମିରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟର ଦଳା ଭଳି।
ଭରିତାଶେଷଦିକ୍କୁକ୍ଷିସ୍ ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍କୋଚଵିଭ୍ରମଃ । ସର୍ଵସ୍ଥସ୍ ସର୍ଵଧର୍ତା ଚ ଵିରାଟ୍ ସମ୍ରାଡ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ
ମୋର ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଦିଶା ଭରି ଅଛି, ସମସ୍ତ ସୀମା ଓ ଭ୍ରମକୁ ଛାଡି ଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଅଛି, ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରୁଛି, ମୁଁ ବିଶାଳ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା ଭଳି ଅଛି।
ଅପୂର୍ଵମ୍ ଅନିବଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅଶସ୍ତ୍ରଦଲିତାମରମ୍ । ଅପ୍ରାର୍ଥିତଂ ମେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ତତମ୍
ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନିର୍ବନ୍ଧ, ନିର୍ନିୟମ, ଅଜୟ, ଅନାଗ୍ରହିତ ଜଗତର ଶାସନ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା ବିନା ମିଳିଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି।
ଅହୋ ନୁ ଵିତତାତ୍ମାସ୍ମି ନ ମାମ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନାତ୍ମନି । କଲ୍ପାନ୍ତପଵନୋଚ୍ଛୂନ ଏକାର୍ଣଵ ଇଵାର୍ଣଵେ
ବେଶ୍ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା ଆତ୍ମା ଭଳି ଅଛି; ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଆତ୍ମା ଛଡା 'ମୁଁ' ଭାବର କିଛି ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ କାଳର ପବନ ଶେଷରେ ଏକା ମହାସାଗର ଅଛି।
ନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନ୍ତମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଽନ୍ତସ୍ ସ୍ଵୋଦିତେ ସ୍ଵଯମ୍ । କ୍ଷୀରଵାରିନିଧୌ ପଙ୍ଗୁସ୍ ସରୀସୃପ ଇଵ ସ୍ଫୁରନ୍
ମୁଁ ମୋ ମନରେ କୌଣସି ସୀମା ଦେଖିପାରୁନି, ମୋ ଭିତର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଆପଣେ ଆଲୋକିତ। ମୁଁ ଏମିତି ହେଉଛି, ଯେପରି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ ଅସାହାୟ ସରିସୃପ ହଲେ ଭିତରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଉଛି।
ସ୍ଵଲ୍ପେଯଂ ମଠିକା ବ୍ରାହ୍ମୀ ଜଗନ୍ନାମ୍ନୀ ସୁସଙ୍କଟା । ଗଜୋ ବିଲ୍ଵ ଇଵାସ୍ଯାଂ ମେ ନ ମାତି ଵିପୁଲଂ ଵପୁଃ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ନାମକ ଛୋଟ ଝୁପଡି, ଯାହାକୁ ଜଗତ୍ କୁହାଯାଏ, ବହୁତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ମୋ ବିଶାଳ ଦେହ ଏମିତି ଅଟକିଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ବେଲ ଫଳ ଭିତରେ ଫିଟ୍ ହେଉନଥାଏ।
ଵିରିଞ୍ଚସଦନାତ୍ ପାରେ ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଆହରତ୍ ପଦମ୍ । ପ୍ରସରତ୍ଯ୍ ଏଵ ମେ ରୂପମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହ ପାରେ, ସତ୍ୟର ସର୍ବାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ରୂପ ଏପରି ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି ଯେ, ଏଯାଁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ଏଯାଁ ଅବସାନ ନାହିଁ।