ଅନେନୈତତ୍ ପଦାର୍ଥାନାଂ ଵସ୍ତୁତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ । ଶୁକ୍ଲାଦିଗୁଣଵତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଦୀପେନେଵ ଵାସସାମ୍
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ସତ୍ୟତା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ—ଯେପରି ଏକ ଦୀପର ଆଲୋକରେ କପଡ଼ାର ଧଳା ଇତ୍ୟାଦି ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଆଲୋକରେ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଖୋଲାସା ହୁଏ।
ଅସାଵ୍ ଏଵ ହି ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଜାଗ୍ରତାମ୍ । ସର୍ଵାନୁଭଵିତା ଭୂମାଵ୍ ଆତ୍ମା ମକୁରଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁଠି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଆଇନା ପରି ରହିଛି ।
ଅସ୍ଯ ତସ୍ଯାଵିକଲ୍ପସ୍ଯ ଚିଦ୍ଦୀପସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ । ଉଷ୍ଣୋ ଽର୍କଶ୍ ଶିଶିରଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଘନୋ ଽଦ୍ରିର୍ ଵିଦ୍ରୁତଂ ପଯଃ
ଏହି ଅଭିନ୍ନ ଚେତନାର ଦୀପର ପ୍ରଭାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଷ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶୀତଳ, ମେଘ ଘନ, ପାହାଡ଼ ଦୃଢ଼, ଓ ଜଳ ପ୍ରବାହି ।
ସାତତ୍ଯେନାନୁଭୂତାନାଂ ପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଅନେନ ତତ୍ । ପଦାର୍ଥତ୍ଵମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରତାପେନେଵ ତପ୍ତତା
ଏହି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସଦା ଅନୁଭବ ହେଉଥିବା ବସ୍ତୁମାନେ, ତାଙ୍କର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଣାଂ କାରଣାନାଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ଏତତ୍ କାରଣମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତତ୍ କାରଣଂ ନାସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ଆତ୍ମା ପ୍ରଧାନ କାରଣ; ଏହାର କିଛି କାରଣ ନାହିଁ ।
ଅକାରଣାଦ୍ ଅକରଣାତ୍ ସର୍ଵକାରଣକାରଣାତ୍ । ଏତସ୍ମାଜ୍ ଜଗଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନମ୍ ଇଦଂ ଶୈତ୍ଯଂ ହିମାଦ୍ ଇଵ
ଯେଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ କାରଣ, ସେଠାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଯେପରି ହିମରୁ ଶୀତଳତା ହୁଏ।
ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯାଦିନାମଭିର୍ ଵର୍ଜିତାତ୍ମନେ । ସତେ ସକୃଦ୍ଵିଭାତାଯ ମହ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମୈ ନମୋ ନମଃ
ଯିଏ 'ଚେତନା', 'ବସ୍ତୁ', 'ଦେଖୁଥିବା', 'ଦେଖାଯାଉଥିବା' ଇତ୍ୟାଦି ନାମରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ ଏକଥର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ସତ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଏତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ନିର୍ଵିକଲ୍ପଚିଦାତ୍ମନି । ଗୁଣଭୂତାନି ଭୂତେଶେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚ ଵିଶନ୍ତି ଚ
ଏହି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଚେତନାରେ, ଯାହା ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ସହିତ, ହେ ପ୍ରାଣୀନାଥ, ରହନ୍ତି ଏବଂ ଏହାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯତ୍ କିଲାନେନ କଲିତଂ ଚେତନେନାନ୍ତର୍ ଆତ୍ମନା । ତତ୍ ତଦ୍ ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ନେତରତ୍ ସଦ୍ ଅପି ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଭିତର ଚେତନା ଯେଉଁଠି ଯାହାକୁ ଭାବିଥାଏ, ସେଇ ସବୁଠି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଯଦିଓ ଅଛି, ତଥାପି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଚ୍ ଚିତା କଲିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତଦ୍ ଆପ୍ନୋତି ନିଜଂ ପଦମ୍ । ଯଚ୍ ଚିତା କଲିତଂ ନେହ ତତ୍ ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଆଗତମ୍
ଚେତନା ଯାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେହି ସବୁ ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯାହାକୁ ଚେତନା ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଏ।
ଇମା ଘଟପଟାକାରପଦାର୍ଥଶତପଙ୍କ୍ତଯଃ । ଜାଗତ୍ଯୋ ଵିପୁଲାଦର୍ଶେ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯୋମନି ବିମ୍ବିତାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଅନେକ ବସ୍ତୁର ଶତାଧିକ ପଙ୍କ୍ତି, ବିଶାଳ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ ଆକାଶରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛି।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଗଲିତଚେତସାମ୍ । ଏତତ୍ ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ପରଂ ଵ୍ଯୋମେତି ତନ୍ମଯୈଃ
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେହି ପରମ ଆକାଶକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ମୂଳ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଏତଦ୍ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧିମତି କ୍ଷଯି କ୍ଷଯିଣି ଜାଗତେ । ପଦାର୍ଥେ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚାପି ପ୍ରତିବିମ୍ବାର୍କଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ପୁରୁଣାରେ ପୁରୁଣା, ନଶ୍ୱରରେ ନଶ୍ୱର, ଏବଂ ସଂସାରୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ଇଯମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଂ ଯାତି ନାନାତା ଦୃଶ୍ଯମଞ୍ଜରୀ । ଆଚାରଚଞ୍ଚରୀକାଢ୍ଯା ଏତସ୍ମାଦ୍ କାରଣଦ୍ରୁମାଦ୍
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟମାଳା, ଆଚାରର ମଧୁମାକି ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଏହି କାରଣର ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅସ୍ମାଦ୍ ଇଯମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ ସଂସାରରଚନା ଚଲା । ଵିଚିତ୍ରତରୁଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯା ଶୈଲାଦ୍ ଇଵ ଵନାଵଲୀ
ଏହିଠାରୁ ସଂସାରର ଚଞ୍ଚଳ ଗଠନ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଝାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଭରିତ, ପାହାଡ଼ରୁ ବନର ମାଳା ଯେପରି ଫାଇଲିଯାଏ, ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅଵିଭିନ୍ନୋ ଽସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଵର୍ତିନାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତୃଣାନ୍ତାନାଂ ଚିଦାତ୍ମା ସମ୍ପ୍ରକାଶକଃ
ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅଂଶଭେଦ ନାହିଁ; ସେଇ ଚେତନା ସମସ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତସ୍ ସର୍ଵଗାକୃତିଃ । ଚରାଚରାଣାମ୍ ଭୂତାନାମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଵାନୁଭଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି 'ମୁଁ' ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଭିତରେ ନିଜ ଅନୁଭବ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମମେମାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ । ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାଵିହୀନାନି ଶରୀରାଣି ବହୂନି ଚ
ଏହି ଜଗତରେ ମୋ, ତୁମ୍ଭ, ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ ଦେହ ଅଛି, ଯାହାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଏକାତ୍ମା ସ୍ଵାନୁଭୂତିଵଶାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵଦୃଗ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ସହସ୍ରକରଲୋଚନଃ
ଏହି 'ମୁଁ' ହେଉଛି ସେଇ ଏକ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ନିଜ ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖେ, ଦେଖୁଛି, ଓ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଆତ୍ମାର ହଜାର ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଆକାଶେ ସୂର୍ଯଦେହେନ ଚାରୁଣା । ଵିହରାମୀତରେଣାପି ଵାଯୁଦେହେନ ଵାହିନା
ଏହି 'ମୁଁ' ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ନେଇ ଖେଳେ, କିମ୍ବା ପବନର ଦେହ ନେଇ ଚଳିଥାଏ।
ମମୈତଦ୍ ଵପୁର୍ ଆନୀଲଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସୀମାନ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତି ଵଲ୍ଗତି
ମୋର ଏହି ବାୟୁମୟ ଦେହ, ଯାହା ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ଶିଖର ଏହି ଜଗତରେ ଚମକୁଛି।
ଅହମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ପଦ୍ମାସନଗତସ୍ ସଦା । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିସ୍ଥଃ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମ୍ ଆଗତଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସଦା ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଛି, ଚିନ୍ତା-ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅଛି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
ଅହଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଯାକୃତ୍ଯା ଗୌରୀଵକ୍ତ୍ରାବ୍ଜଷଟ୍ପଦଃ । ସର୍ଗାନ୍ତେ ସଂହରାମୀଦଂ କୂର୍ମୋ ଽଙ୍ଗପଟଲଂ ଯଥା
ମୁଁ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରି, ଗୌରୀଙ୍କ ମୁଖର ପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଭଳି ରହିଛି; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ, କୁମ୍ଭୀର ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯାଏ ପରି, ଏହି ସଂସାରକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ଗୁଟେଇ ନେଉଛି।
ଅହମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରେଣ ରୂପେଣ ତ୍ରିଲୋକୀମଠିକାମ୍ ଇମାମ୍ । ପାଲଯାମି କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତାଂ ମଠିକାମ୍ ଇଵ ତାପସଃ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପେ, ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଯଥାଯଥି ଦେଖାଶୁଣା କରେ, ଯେପରି ଏକ ତାପସୀ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖେ।
ଅହଂ ତୃଣଲତାଗୁଲ୍ମଜାଲଂ ରସତଯା ସ୍ଥିତଃ । ଉତ୍ଥାପଯାମି ଚିଦ୍ଭୂମେଃ କୂପାଦ୍ ଉରୁଲତାମ୍ ଇଵ
ମୁଁ ତୃଣ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ିର ମଧ୍ୟରେ ସାର ଭାବେ ଅଛି; ଚେତନା ଭୂମିର ଗଭୀର କୁଆଁରୁ ଲତା ଉଠାଯିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ତୁଳେ।
ସ୍ଵଲୀଲାର୍ଥମ୍ ଇଦଂ ଚାରୁ ଜଗଦାଡମ୍ବରଂ ତତମ୍ । ମଯାଭିଜାତବାଲେନ ପଙ୍କକ୍ରୀଡନକଂ ଯଥା
ମୋର ଖେଳ ପାଇଁ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ସଂସାର ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ମାଟିରେ ଖେଳେ।
ମଯୀଦମ୍ ଅର୍ପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ସତ୍ତାଂ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି । ମତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଏତଚ୍ ଚ ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵ ନ କିଞ୍ଚନ
ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ମୋତେ ଉପସର୍ଜିତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୋତେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ସବୁ କିଛି ଯଦି ମୋଠାରୁ ଅଲଗା ରହିଥାଏ, ସେଥିରେ କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ।
ମଯି ସ୍ଫାରେ ଚିଦାଦର୍ଶେ ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଯଦ୍ ଆଗତମ୍ । ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନେତରତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମତ୍ତୋ ଽନ୍ଯନ୍ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୋତେ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଚେତନା ଆଇନାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଠାରେ କେବଳ ସେଇ ଅଛି; ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଏଠାରେ ନାହିଁ।
କୁସୁମେଷ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଆମୋଦଃ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରେଷ୍ଵ୍ ଅହଂ ଛଵିଃ । ଛଵିଷ୍ଵ୍ ଅହଂ ରୂପକଲା ରୂପେଷ୍ଵ୍ ଅନୁଭଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଫୁଲରେ ମୁଁ ସୁଗନ୍ଧ, ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ମୁଁ ଚମକ, ଚମକରେ ମୁଁ ରୂପର କଳା, ଏବଂ ରୂପରେ ମୁଁ ଅନୁଭୂତି।
ଯଦ୍ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପରହିତଂ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅହଂ ପରମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସବୁ ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ; ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚେତନା ମୁଁ ନିଜେ।