ଏକଦା ସୋ ଽମଲପ୍ରଜ୍ଞୋ ମେରାଵ୍ ଏକାନ୍ତସଂସ୍ଥିତମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପିତରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ମୁନିମ୍
ଏକଦିନ ସେ ପବିତ୍ର ମନବଳିଏ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଏକାକି ବସିଥିବାବେଳେ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କର ବାପା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସଂସାରାଡମ୍ବରମ୍ ଇଦଂ କଥମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ମୁନେ । କଥଂ ଚ ପ୍ରଶମଂ ଯାତି କିଯତ୍ କସ୍ଯ କଦେତି ଚ
ହେ ମୁନି, ଏହି ସଂସାରର ଆଡମ୍ବର କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏହା କିପରି ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ, କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କାହା ପାଇଁ ଏବଂ କେବେ?
ଇତି ପୃଷ୍ଟେନ ମୁନିନା ଵ୍ଯାସେନାଖିଲମ୍ ଆତ୍ମଜେ । ଯଥାଵଦ୍ ଅମଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଦିତାତ୍ମନା
ଏଭଳି ପୁଅ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠିକି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦେଲେ।
ଅଜ୍ଞାସିଷଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥ ତତ୍ପିତୁଃ । ସ ଶୁକଶ୍ ଶୁଦ୍ଧଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନ ଵାକ୍ଯଂ ବହ୍ଵ୍ ଅମନ୍ଯତ
ମୁଁ ଏହି କଥା ପূର୍ବରୁ ମୋ ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଶୁକ ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେଇ କଥାକୁ ବେଶି କିମ୍ବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନେଲେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସୋ ଽପି ଭଗଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପୁତ୍ରାଭିପ୍ରାଯମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁତ୍ରଂ ନାହଂ ଜାନାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ବ୍ୟାସ ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପୁଅର ମନସ୍କାମନା ବୁଝି, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ ନାହିଁ।'
ଜନକୋ ନାମ ଭୂପାଲୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଵସୁଧାତଲେ । ଯଥାଵଦ୍ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଵେଦ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପୃଥିବୀରେ ଜନକ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏହି ବିଷୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିବ।
ପିତ୍ରେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଶ୍ ଶୁକଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ସୁମେରୋର୍ ଵସୁଧାତଲମ୍ । ଵିଦେହନଗରୀଂ ପ୍ରାପ ଜନକେନାଭିପାଲିତାମ୍
ପିତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ ଶୁମେରୁ ପର୍ବତରୁ ବିଦେହ ନଗରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହାକୁ ରାଜା ଜନକ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଆଵେଦିତୋ ଽସୌ ଯାଷ୍ଟୀକୈର୍ ଜନକାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଦ୍ଵାରି ଵ୍ଯାସସୁତୋ ରାଜଞ୍ ଶୁକୋ ଽତ୍ର ସ୍ଥିତଵାନ୍ ଇତି
ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ହେ ରାଜା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।'
ଜିଜ୍ଞାସାର୍ଥଂ ଶୁକସ୍ଯାସାଵ୍ ଆସ୍ତାମ୍ ଏଵେତ୍ଯ୍ ଅଵଜ୍ଞଯା । ଉକ୍ତ୍ଵା ବଭୂଵ ଜନକସ୍ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସପ୍ତଦିନାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଶୁକଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଜନକ ଅବହେଳାଭାବରେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦିଅ,' ଏବଂ ସାତିଦିନ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵେଶଯାମ୍ ଆସ ଜନକଶ୍ ଶୁକମ୍ ଅଙ୍ଗନମ୍ । ତତ୍ରାହାନି ସ ସପ୍ତୈଵ ତଥୈଵାଵସଦ୍ ଉନ୍ମନାଃ
ତାପରେ ଜନକ ଶୁକଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗନାକୁ ଆଣିଲେ, ସେଠାରେ ଶୁକ ଆଉ ସାତିଦିନ ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରଵେଶଯାମ୍ ଆସ ଜନକୋ ଽନ୍ତଃପୁରଂ ଶୁକମ୍ । ରାଜା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତାଵଦ୍ ଇତି ସପ୍ତଦିନାନି ତମ୍
ତାପରେ ଜନକ ଶୁକଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଶୁକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ତତ୍ରୋନ୍ମଦାଭିଃ କାନ୍ତାଭିର୍ ଭୋଜନୈର୍ ଭୋଗସଞ୍ଚଯୈଃ । ଜନକୋ ଲାଲଯାମ୍ ଆସ ଶୁକଂ ଶଶିସମାନନମ୍
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୃଦୁମୁଖ ଶୁକଙ୍କୁ ଜନକ ରମଣୀମାନେ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗବିଲାସ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ତେ ଭୋଗାସ୍ ତାନି ଦୁଃଖାନି ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରସ୍ଯ ତନ୍ ମନଃ । ନ ଜହ୍ରୁର୍ ମନ୍ଦପଵନୋ ବଦ୍ଧପୀଠମ୍ ଯଥାଚଲମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କ ମନକୁ ଦୁଃଖ ପରି ଲାଗିଲା; ଯେପରି ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼କୁ ହଳୁକା ପବନ ହଲାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତାଙ୍କୁ କିଛି ହଳାଇପାରିଲା ନାହିଁ।
କେଵଲଂ ସଶମସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛୋ ମୌନୀ ମୁଦିତମାନସଃ । ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଅତ୍ର ସ ଶୁକସ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଇଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଶୁକ ସେଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିରବ ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହେ।
ପରିଜ୍ଞାତସ୍ଵଭାଵଂ ତଂ ଶୁକଂ ସ ଜନକୋ ନୃପଃ । ଆନୀଯ ମୁଦିତାତ୍ମାନମ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ନନାମ ହ
ଜନକ ରାଜା ଶୁକଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ଶୁକଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ନିଶ୍ଶେଷିତଜଗତ୍କାର୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତାଖିଲମନୋରଥ । କିମ୍ ଈପ୍ସିତଂ ତଵେତ୍ଯ୍ ଆଶୁ କୃତସ୍ଵାଗତମ୍ ଆହ ତମ୍
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ଜନକ ତୁରନ୍ତ ଶୁକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରି, ପଚାରିଲେ — 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ସଂସାରାଡମ୍ବରମ୍ ଇଦଂ କଥମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ଗୁରୋ । କଥଂ ପ୍ରଶମମ୍ ଆଯାତି ଯଥାଵତ୍ କଥଯାଶୁ ମେ
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଏହି ସଂସାରର ଆଡମ୍ବର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତି କିପରି ଆସେ? ଦୟାକରି ସଫା ଭାବରେ ଏହିକଥା ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।
ଜନକେନେତି ପୃଷ୍ଟେନ ଶୁକସ୍ଯ କଥିତଂ ତଥା । ତଦ୍ ଏଵ ଯତ୍ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ପିତ୍ରା ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଶୁକ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଯେପରି ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେଠିକି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ମଯା ପୂର୍ଵମ୍ ଏତଜ୍ ଜ୍ଞାତଂ ଵିଵେକତଃ । ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ପୃଷ୍ଟେନ ପିତ୍ରା ମେ ସମୁଦାହୃତମ୍
ମୁଁ ନିଜେ ଏହି କଥାକୁ ଆଗରୁ ମୋର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଥିଲି। ପରେ ମୋ ପିତା ଏହି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ଏତିକି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲି।
ଭଵତାପ୍ଯ୍ ଏଷ ଏଵାର୍ଥଃ କଥିତୋ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵର । ଏଷ ଏଵ ଚ ଵାକ୍ଯାର୍ଥଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଏକାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅର୍ଥଟି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥାଯଂ ସ୍ଵଵିକଲ୍ପୋତ୍ଥସ୍ ସ୍ଵଵିକଲ୍ପପରିକ୍ଷଯାତ୍ । କ୍ଷୀଯତେ ଦଗ୍ଧସଂସାରୋ ନିସ୍ସାର ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେପରି ଏହି ସଂସାର ନିଜର କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ କଳ୍ପନା ଶେଷ ହେଲେ ସଂସାର ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ ଯେ ଦଗ୍ଧ ସଂସାର ଅର୍ଥହୀନ।
ତତ୍ କିମ୍ ଏତନ୍ ମହାବାହୋ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ମମାମଲମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶ୍ରାମମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଚେତୋ ମା ଭ୍ରମତାଜ୍ ଜଗତ୍
ତେଣୁ, ହେ ମହାବାହୁ, ମୋତେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ମଳ କଥା କହ। ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଣିଲେ ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଏ—ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରୁନାହିଁ।
ନାତଃ ପରତରଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନିଶ୍ଚଯୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅପରୋ ମୁନେ । ସ୍ଵଯମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ଵଯା ଜ୍ଞାତଂ ଗୁରୁତଶ୍ ଚ ପୁନଶ୍ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତତା ନାହିଁ, ମୁନି। ତୁମେ ଏହି କଥାକୁ ନିଜେ ଜାଣିଛ, ଏବଂ ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ପୁନି ସୁଣିଛ।
ଅଵ୍ଯୁଚ୍ଛିନ୍ନଶ୍ ଚିଦାତ୍ମୈକଃ ପୁମାନ୍ ଅସ୍ତୀହ ନେତରତ୍ । ସ ସଙ୍କଲ୍ପଵଶାଦ୍ ବଦ୍ଧୋ ନିସ୍ସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଚ ମୁଚ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଅଖଣ୍ଡ ଚେତନା ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ସେ ଚିନ୍ତାର ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧିଯାଏ, ଏବଂ ଚିନ୍ତା ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଯେନ ତ୍ଵ୍ ଏତତ୍ ସ୍ଫୁଟଂ ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭୋଗେଭ୍ଯୋ ଵିରତିର୍ ଜାତା ଦୃଶ୍ଯାଦ୍ ଵା ସକଲାଦ୍ ଇହ
ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ୍ରୁ ବିରକ୍ତି ହୋଇଯାଏ।
ତଵ ଚାଲଂ ମହାଵୀର ମତିର୍ ଵିରତିମ୍ ଆଗତା । ଭୋଗେଭ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘରୋଗେଭ୍ଯଃ କିମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ଏବଂ ମହାବୀର, ତୁମ ମନ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ଦୀର୍ଘରୋଗରୁ ବିରକ୍ତି ଆଣିଛି। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ତୁମେ କଣ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ନ ତଥା ପୂର୍ଣତା ଜାତା ସର୍ଵଜ୍ଞାନମହାନିଧେଃ । ତିଷ୍ଠତସ୍ ତପସି ସ୍ଫାରେ ପିତୁସ୍ ତଵ ଯଥା ତଵ
ତୁମ ପିତା ଯେତେବେଳେ ଅପାର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ହେବା ସତ୍ୱେ, ତଥାପି ତୁମେ ଯେପରି ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଇଛ, ସେ ଏପରି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଇନାହାନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସାଦ୍ ଅଧିକ ଏଵାହଂ ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯୋ ଽପି ତତ୍ସୁତଃ । ଭୋଗେଚ୍ଛାତାନଵେନେହ ମତ୍ତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯଧିକୋ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ପୁଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ୟାସଠାରୁ ଅଧିକ ଅଛି। ତଥାପି, ତୁମର ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା ଅତି କମ୍ ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଭଵତା ପୂର୍ଣଚେତସା । ନ ଦୃଶ୍ଯେ ପତସି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମୁକ୍ତସ୍ ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଉତ୍ସୃଜ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତବ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ପାଇଛ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତରେ ପଡ଼ୁନାହାଁ, ମୁକ୍ତ ହେଉଛ। ଭ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟସ୍ ସ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଜନକେନ ମହାତ୍ମନା । ଵିଶଶ୍ରାମ ଶୁକସ୍ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଵଚ୍ଛେ ପରମଵସ୍ତୁନି
ଏପରି ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ପାଇ, ଶୁକ ନିର୍ବିକାର ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।