ତ୍ଵଚା କ୍ଷଣଵିନାଶିନ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଅପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯଥା । ଚିତ୍ପ୍ରସାଦୋପଲବ୍ଧାତ୍ମ ସ୍ପର୍ଶନଂ ନାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଚେତନମ୍
ମୁଁ ସେଇ ସ୍ପର୍ଶ ନୁହେଁ, ଯାହା ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, କେବେ ନୁହେଁ । ମୁଁ ସେଇ ଅନୁଭୂତି ଯାହା ଚେତନାର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ମୁଁ ଜଡ଼ ନୁହେଁ ।
ଲବ୍ଧାତ୍ମା ଜିହ୍ଵଯା ତୁଚ୍ଛୋ ଲୋଲଯା ଲୋଲସତ୍ତଯା । ସ୍ଵଲ୍ପସ୍ପନ୍ଦୋ ଦ୍ରଵ୍ଯନିଷ୍ଠୋ ରସୋ ନାହମ୍ ଅଚେତନଃ
ମୁଁ ସେଇ ରସ ନୁହେଁ, ଯାହା ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଯାହା ତୁଚ୍ଛ ଓ ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ମୁଁ ଅଚେତନ ନୁହେଁ ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନଯୋର୍ ଲୀନଂ କ୍ଷଯି କ୍ଷଣଵିନାଶିନୋଃ । କେଵଲେ ଦ୍ରଷ୍ଟରି କ୍ଷୀଣଂ ରୂପଂ ନାହମ୍ ଅଚେତନମ୍
ମୁଁ ସେଇ ରୂପ ନୁହେଁ, ଯାହା ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୁଇଟି ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାରେ ଲୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସାକ୍ଷୀ ମନେ ରୂପ ଶେଷ ହୁଏ । ମୁଁ ଜଡ଼ ନୁହେଁ ।
ନାସଯାତ୍ଯନ୍ତଜଡଯା କ୍ଷଯିଣ୍ଯା ପରିକଲ୍ପିତଃ । ପେଲଵୋ ଽନିଯତାଧାରୋ ଗନ୍ଧୋ ନାହମ୍ ଅଚେତନଃ
ମୁଁ ଗନ୍ଧ ନୁହେଁ, ଯାହାକି ସର୍ବଦା ଅଚେତନ ଓ ନଶ୍ୱର ନାକ ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ, ଯାହା ଦୁର୍ବଳ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଆଧାର ନାହିଁ। ମୁଁ ଅଚେତନ ନୁହେଁ।
ନିର୍ମମୋ ଽମନନଶ୍ ଶାନ୍ତୋ ଗତପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଭ୍ରମଃ । ଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଚେତନ ଏଵାହଂ କଲାକଲନଵର୍ଜିତଃ
ମୋର କିଛି ମମତା ନାହିଁ, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଭ୍ରମ ଶେଷ, ମୁଁ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର, ସମସ୍ତ ଭେଦ ଓ ଭାବନା ରହିତ।
ଚେତ୍ଯଵର୍ଜିତଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅହମ୍ ଏଷୋ ଽଵଭାସକଃ । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଵ୍ଯାପୀ ନିଷ୍କଲାମଲସନ୍ମଯଃ
ମୁଁ କେବଳ ଚେତନା, ଆଲୋକ ଦେଇଥିବା, ଜଣାପଡୁଥିବା ବସ୍ତୁ ରହିତ, ବାହାର ଓ ଭିତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପି, ଅଖଣ୍ଡ, ନିର୍ମଳ ଓ ସତ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଆ ଇଦାନୀଂ ସ୍ମୃତଂ ସତ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ତଦ୍ ଅଖିଲଂ ମଯା । ନିର୍ଵିକଲ୍ପଚିଦାଭାସ ଏଷ ଆତ୍ମାସ୍ମି ସର୍ଵଗଃ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛି—ମୁଁ ଏହି ଆତ୍ମା, ନିର୍ଭେଦ ଚେତନାର ପ୍ରକାଶ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି।
ଅନେନ ଚେତନେନେମେ ସର୍ଵେ ଘଟପଟାଦଯଃ । ସୂର୍ଯାନ୍ତା ଅଵଭାସନ୍ତେ ଦୀପେନୋତ୍ତମତେଜସା
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଦେଖାଯାଏ।
ଅନେନୈତାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀହ ଵିଚିତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତଯଃ । ତେଜସାନ୍ତଃ ପ୍ରକାଶେନ ଯଥାଗ୍ନିକଣପଙ୍କ୍ତଯଃ
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ତାର ତାର ଚିଙ୍ଗାରି ଉଠେ।
ଅନେନୈତାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ମନୋମନନଶକ୍ତଯଃ । ସର୍ଵଗେନ ନିଦାଘେନ ଯଥା ମରୁମରୀଚଯଃ
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ମନ ଓ ଚିନ୍ତାର ଶକ୍ତିମାନେ ଭିତରେ ଉପଜିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତୀବ୍ର ରୂଦ୍ରତାରେ ମରୁଭୂମିରେ ମୃଗମରୀଚିକା ଦେଖାଯାଏ।
ଅନେନୈତତ୍ ପଦାର୍ଥାନାଂ ଵସ୍ତୁତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ । ଶୁକ୍ଲାଦିଗୁଣଵତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଦୀପେନେଵ ଵାସସାମ୍
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ସତ୍ୟତା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ—ଯେପରି ଏକ ଦୀପର ଆଲୋକରେ କପଡ଼ାର ଧଳା ଇତ୍ୟାଦି ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଆଲୋକରେ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଖୋଲାସା ହୁଏ।
ଅସାଵ୍ ଏଵ ହି ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଜାଗ୍ରତାମ୍ । ସର୍ଵାନୁଭଵିତା ଭୂମାଵ୍ ଆତ୍ମା ମକୁରଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁଠି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଆଇନା ପରି ରହିଛି ।
ଅସ୍ଯ ତସ୍ଯାଵିକଲ୍ପସ୍ଯ ଚିଦ୍ଦୀପସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ । ଉଷ୍ଣୋ ଽର୍କଶ୍ ଶିଶିରଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଘନୋ ଽଦ୍ରିର୍ ଵିଦ୍ରୁତଂ ପଯଃ
ଏହି ଅଭିନ୍ନ ଚେତନାର ଦୀପର ପ୍ରଭାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଷ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶୀତଳ, ମେଘ ଘନ, ପାହାଡ଼ ଦୃଢ଼, ଓ ଜଳ ପ୍ରବାହି ।
ସାତତ୍ଯେନାନୁଭୂତାନାଂ ପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଅନେନ ତତ୍ । ପଦାର୍ଥତ୍ଵମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରତାପେନେଵ ତପ୍ତତା
ଏହି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସଦା ଅନୁଭବ ହେଉଥିବା ବସ୍ତୁମାନେ, ତାଙ୍କର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଣାଂ କାରଣାନାଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ଏତତ୍ କାରଣମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତତ୍ କାରଣଂ ନାସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ଆତ୍ମା ପ୍ରଧାନ କାରଣ; ଏହାର କିଛି କାରଣ ନାହିଁ ।
ଅକାରଣାଦ୍ ଅକରଣାତ୍ ସର୍ଵକାରଣକାରଣାତ୍ । ଏତସ୍ମାଜ୍ ଜଗଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନମ୍ ଇଦଂ ଶୈତ୍ଯଂ ହିମାଦ୍ ଇଵ
ଯେଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ କାରଣ, ସେଠାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଯେପରି ହିମରୁ ଶୀତଳତା ହୁଏ।
ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯାଦିନାମଭିର୍ ଵର୍ଜିତାତ୍ମନେ । ସତେ ସକୃଦ୍ଵିଭାତାଯ ମହ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମୈ ନମୋ ନମଃ
ଯିଏ 'ଚେତନା', 'ବସ୍ତୁ', 'ଦେଖୁଥିବା', 'ଦେଖାଯାଉଥିବା' ଇତ୍ୟାଦି ନାମରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ ଏକଥର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ସତ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଏତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ନିର୍ଵିକଲ୍ପଚିଦାତ୍ମନି । ଗୁଣଭୂତାନି ଭୂତେଶେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚ ଵିଶନ୍ତି ଚ
ଏହି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଚେତନାରେ, ଯାହା ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ସହିତ, ହେ ପ୍ରାଣୀନାଥ, ରହନ୍ତି ଏବଂ ଏହାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯତ୍ କିଲାନେନ କଲିତଂ ଚେତନେନାନ୍ତର୍ ଆତ୍ମନା । ତତ୍ ତଦ୍ ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ନେତରତ୍ ସଦ୍ ଅପି ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଭିତର ଚେତନା ଯେଉଁଠି ଯାହାକୁ ଭାବିଥାଏ, ସେଇ ସବୁଠି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଯଦିଓ ଅଛି, ତଥାପି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଚ୍ ଚିତା କଲିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତଦ୍ ଆପ୍ନୋତି ନିଜଂ ପଦମ୍ । ଯଚ୍ ଚିତା କଲିତଂ ନେହ ତତ୍ ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଆଗତମ୍
ଚେତନା ଯାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେହି ସବୁ ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯାହାକୁ ଚେତନା ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଏ।
ଇମା ଘଟପଟାକାରପଦାର୍ଥଶତପଙ୍କ୍ତଯଃ । ଜାଗତ୍ଯୋ ଵିପୁଲାଦର୍ଶେ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯୋମନି ବିମ୍ବିତାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଅନେକ ବସ୍ତୁର ଶତାଧିକ ପଙ୍କ୍ତି, ବିଶାଳ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ ଆକାଶରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛି।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଗଲିତଚେତସାମ୍ । ଏତତ୍ ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ପରଂ ଵ୍ଯୋମେତି ତନ୍ମଯୈଃ
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେହି ପରମ ଆକାଶକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ମୂଳ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଏତଦ୍ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧିମତି କ୍ଷଯି କ୍ଷଯିଣି ଜାଗତେ । ପଦାର୍ଥେ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚାପି ପ୍ରତିବିମ୍ବାର୍କଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ପୁରୁଣାରେ ପୁରୁଣା, ନଶ୍ୱରରେ ନଶ୍ୱର, ଏବଂ ସଂସାରୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ଇଯମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଂ ଯାତି ନାନାତା ଦୃଶ୍ଯମଞ୍ଜରୀ । ଆଚାରଚଞ୍ଚରୀକାଢ୍ଯା ଏତସ୍ମାଦ୍ କାରଣଦ୍ରୁମାଦ୍
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟମାଳା, ଆଚାରର ମଧୁମାକି ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଏହି କାରଣର ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅସ୍ମାଦ୍ ଇଯମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ ସଂସାରରଚନା ଚଲା । ଵିଚିତ୍ରତରୁଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯା ଶୈଲାଦ୍ ଇଵ ଵନାଵଲୀ
ଏହିଠାରୁ ସଂସାରର ଚଞ୍ଚଳ ଗଠନ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଝାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଭରିତ, ପାହାଡ଼ରୁ ବନର ମାଳା ଯେପରି ଫାଇଲିଯାଏ, ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅଵିଭିନ୍ନୋ ଽସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଵର୍ତିନାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତୃଣାନ୍ତାନାଂ ଚିଦାତ୍ମା ସମ୍ପ୍ରକାଶକଃ
ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅଂଶଭେଦ ନାହିଁ; ସେଇ ଚେତନା ସମସ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତସ୍ ସର୍ଵଗାକୃତିଃ । ଚରାଚରାଣାମ୍ ଭୂତାନାମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଵାନୁଭଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି 'ମୁଁ' ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଭିତରେ ନିଜ ଅନୁଭବ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମମେମାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ । ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାଵିହୀନାନି ଶରୀରାଣି ବହୂନି ଚ
ଏହି ଜଗତରେ ମୋ, ତୁମ୍ଭ, ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ ଦେହ ଅଛି, ଯାହାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଏକାତ୍ମା ସ୍ଵାନୁଭୂତିଵଶାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵଦୃଗ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ସହସ୍ରକରଲୋଚନଃ
ଏହି 'ମୁଁ' ହେଉଛି ସେଇ ଏକ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ନିଜ ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖେ, ଦେଖୁଛି, ଓ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଆତ୍ମାର ହଜାର ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି।
ଏଷୋ ଽସାଵ୍ ଅହମ୍ ଆକାଶେ ସୂର୍ଯଦେହେନ ଚାରୁଣା । ଵିହରାମୀତରେଣାପି ଵାଯୁଦେହେନ ଵାହିନା
ଏହି 'ମୁଁ' ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ନେଇ ଖେଳେ, କିମ୍ବା ପବନର ଦେହ ନେଇ ଚଳିଥାଏ।