ମନୋହରାରୁକୋଦ୍ଭୂତୈର୍ ମାଲତୀମାଧଵୀଗଣୈଃ । ନଵଶେଫାଲିକାଜାଲୈସ୍ ସୁଵର୍ଣସୁମନୋହରୈଃ
ମନୋହର ଅରୁକ ଗଛ, ମାଲତୀ ଓ ମାଧବୀର ଗୁଛ, ନବୀନ ଶେଫାଳିକା ଫୁଲ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଫୁଲ ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ ଭୋଜ୍ଯୈସ୍ ତଥା ପାନୈର୍ ଲେହ୍ଯୈଃ ପେଯୈଶ୍ ଚ ପିଚ୍ଛିଲୈଃ । ରସୈଃ ଫଲୈଃ ପଲ୍ଲଵୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାସ୍ଵାଦଜାତିଭିଃ
ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଭୋଜ୍ୟ, ପିଇବା ପାଇଁ ପାନ, ଚାଟିବା ଓ ଚୁଷିବା ପାଇଁ ଲେହ୍ୟ, ମସୂର ଖାଦ୍ୟ, ରସ, ଫଳ ଓ ପତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏଠି ଅଛି।
ଅଂଶୁକୈଶ୍ ଶଯନୈର୍ ଯାନୈର୍ ମହାର୍ହୈର୍ ହେମଵିଷ୍ଟରୈଃ । ଗେଯୈର୍ ନୃତ୍ତୈର୍ ଵାଦନୈଶ୍ ଚ ମହାର୍ହଲଲନାଗଣୈଃ
ବସ୍ତ୍ର, ଶୟନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ଯାନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଳାକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଦ୍ୟ ଏଠି ରହିଛି।
ଉଦ୍ଯାନୋପଵନାଭୋଗସମଗ୍ରଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯସମ୍ମାନୈସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାର୍ପଣୈର୍ ଅପି
ବଗିଚା ଓ ଉଦ୍ୟାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦାନ, ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ନିଜକୁ ଦେଇ ମଧ୍ୟ—
ହରିଂ ପରମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଜଗଦ୍ଵିଭଵଭଵ୍ଯଯା । ମନସା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଽନ୍ତଃପୁରେ ପତିମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଭବ୍ୟତାରେ ଭରିଥିବା ମନରେ, ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ଅଥ ଦେଵଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ ବାହ୍ଯାର୍ଥୈଃ ପରିପୂର୍ଣଯା । ପୂଜଯା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଦାନଵେଶୋ ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାହାପରେ, ଦେବମନ୍ଦିରରେ, ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପୂଜା ସହିତ, ଦାନବର ମହାପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ବହିର୍ଦୃଶ୍ଯେନ ତେନୈଵ କ୍ରମେଣ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟିମାନ୍ ଦାନଵୋ ଽଭଵତ୍
ସେହି ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଉପଚାରରେ, ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୁନି ପୁନି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦାନବ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତତସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ତଥୈଵ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପୂର୍ଣଯା
ସେ ସମୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରତିଦିନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ଭାବରେ ଚାଲି ରହିଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ସର୍ଵ ଏଵାଭଵନ୍ ଭଵ୍ଯା ରାଜା ହ୍ଯ୍ ଆଚାରକାରଣମ୍
ତାପରେ ସେହି ସହରରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ହେଇଗଲେ; କାରଣ ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ଜଗାମ ଵାର୍ତ୍ତା ଗଗନଂ ଦେଵଲୋକମ୍ ଅଥୋ ହରିମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦ୍ଵେଷଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭକ୍ତା ଦୈତ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତା ଇତି
ଏହି ଖବର ଆକାଶ, ଦେବଲୋକ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା—‘ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଘୃଣା ଛାଡି ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଛନ୍ତି।’
ଦେଵା ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଗୃହୀତା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଭକ୍ତିର୍ ଦୈତ୍ଯୈଃ କିମ୍ ଇତି ରାଘଵ
ଦେବମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମଣ୍ଡଳୀ—ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ‘ରାଘବ, କିପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି?’
କ୍ଷୀରୋଦେ ଭୋଗିଭୋଗସ୍ଥଂ ଵିବୁଧା ଵିସ୍ମଯାକୁଲାଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ହରିମ୍ ଆହଵଶାଲିନଂ
ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିତ ହୋଇ, ଆକାଶକୁ ଛାଡି ଦୁଧର ସାଗରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ହରି ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଭୋଗି ସର୍ପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରୈତଂ ଦୈତ୍ଯଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅସ୍ଯ ତେ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ ଚୈନମ୍ ଆସୀନମ୍ ଅପୂର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଵିସ୍ମଯାତ୍
ସେଠି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦାନବମାନଙ୍କର କଥା କହିଲେ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିମ୍ ଏତଦ୍ ଭଗଵନ୍ ଦୈତ୍ଯା ଵିରୁଦ୍ଧା ଯେ ସଦୈଵ ତେ । ତେ ହି ତ୍ଵନ୍ମଯତାଂ ଯାତା ମାଯେଯମ୍ ଇତି ଭାଵ୍ଯତେ
ଭଗବନ୍, ସେମାନେ କିଏ, ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କର ବିପକ୍ଷ ଥିଲେ? ଦେଖିବାକୁ ଲାଗୁଛି, ସେମାନେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି—ଏହା କି ଆପଣଙ୍କର ମାୟା?
କ୍ଵ କିଲାତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ଦାନଵା ଦଲିତାଦ୍ରଯଃ । କ୍ଵ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯମହାଜନ୍ମଲଭ୍ଯା ଭକ୍ତିର୍ ଜନାର୍ଦନେ
ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ପାଇଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ?
ପ୍ରାକୃତୋ ଗୁଣଵାଞ୍ ଜାତ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷା ଭଗଵନ୍ କଥା । ଅକାଲପୁଷ୍ପମାଲେଵ ସୁଖାଯୋଦ୍ଵେଜନାଯ ଚ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଥା — ସାଧାରଣ ଜଣେ ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା — ଅସମୟରେ ଫୁଟିଥିବା ଫୁଲ ପରି ଲାଗେ; ଏହା ମନକୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ, ତଥାପି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଅସ୍ବସ୍ଥତା ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
ନୋପପନ୍ନଂ ହି ଯଦ୍ ଯତ୍ର ତତ୍ର ତନ୍ ନ ଵିରାଜତେ । ମଧ୍ଯେ କାଚକଲାପସ୍ଯ ମହାମୂଲ୍ଯୋ ମଣିର୍ ଯଥା
ଯେଉଁ କିଛି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ, ସେଉଁଥିରେ ଏହା ଚମକେ ନାହିଁ; ଏହା ଏହିପରି — ଗ୍ଲାସ ମଣିର ଗୁଛ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯୋ ଯୋ ଯାଦୃଗ୍ଗୁଣୋ ଜନ୍ତୁସ୍ ସ ତାମ୍ ଏଵୈତି ସଂସ୍ଥିତିମ୍ । ସଦୃଶେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜେଷୁ ଶ୍ଵା ନ ମନ୍ଯେ ରମତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁ ଗୁଣରେ ଥାଏ, ସେ ଏହି ଗୁଣକୁ ଅନୁଯାୟୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏକାକାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, କୁକୁର କେବେ ଅନ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ତଥା ଦୁଃଖଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗେ ମଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯୋ ଵଜ୍ରସୂଚଯଃ । ଵୈସାଦୃଶ୍ଯେନ ସମ୍ବଦ୍ଧା ଯଥୈତା ଵସ୍ତୁଦୃଷ୍ଟଯଃ
ବଜ୍ର ହୁଇଁ ସୁଇ ଦେହରେ ଲାଗିଲେ ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇନଥାଏ, ଯେତେ ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିବା ଜିନିଷ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ର କ୍ରମସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଉପପନ୍ନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ରାଜତେ ତତ୍ର ଜଲେ ଽମ୍ଭୋଜଂ ନ ତୁ ସ୍ଥଲେ
ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଜିନିଷ ତାର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ, ଯଥାଯଥ, ଦୋଷହୀନ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଠି ସେ ଜିନିଷ ଜଗମଗାଏ—ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଥିବା ପରି, ଭୂମିରେ ନୁହେଁ।
କ୍ଵାଧମଃ ପ୍ରାକୃତାରମ୍ଭୋ ହୀନକର୍ମରତିସ୍ ସଦା । ଵରାକୋ ଦାନଵସ୍ ତୁଚ୍ଛଜାତିର୍ ଭକ୍ତିଃ କ୍ଵ ଵୈଷ୍ଣଵୀ
ଅପମାନଜନକ, ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ସଦା ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ରହିଥାଏ, ଦୁଃଖୀ ଦାନବ ନିର୍ମାନ୍ୟ ଜନ୍ମର, ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି—ଏଠି ଏଉଁ ଦୁଇଟିରେ କେତେ ତାଲମେଳ ଅଛି?
କମଲିନୀ ପରୁଷୋଷରଭୂଗତା ସୁଖଯତୀହ ଯଥା ନ ଦୁରାଶ୍ରଯା । ଦନୁସୁତୋ ଽପି ହି ମାଧଵଭକ୍ତିମାନ୍ ଇତି କଥା ନ ତଥେଶ ସୁଖାଯ ନଃ
ଯେପରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର ବାୟୁ ପଦ୍ମରେ ବହିଲେ ତାହାକୁ ସୁଖ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଦାନବପୁତ୍ର ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଅଟୁଟ ଥିବା କଥା ଆମ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇନଥାଏ, ହେ ଈଶ୍ୱର।
ଗର୍ଜନ୍ତମ୍ ଅତିସଂରବ୍ଧଂ ସୁରଲୋକମ୍ ଅଥାରିହା । ଉଵାଚ ମାଧଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶିଖିଵୃନ୍ଦମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ମାଧବ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଶିଖାମୃଗ ଦଳକୁ ଡାକିଥାଏ।
ଵିବୁଧା ମା ଵିଷଣ୍ଣାସ୍ ସ୍ଥ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଭକ୍ତିମାନ୍ ଇତି । ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଂ ଜନ୍ମ ତସ୍ଯେଦଂ ମୋକ୍ଷାର୍ହୋ ଽସାଵ୍ ଅରିନ୍ଦମଃ
ଓ ଦେବଗଣ, ଦୁଃଖିତ ହେବେନି; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭକ୍ତିଶୀଳ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତିର ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଇତ ଉତ୍ତରମ୍ ଏତେନ ଗର୍ଭତା ଦନୁସୂନୁନା । ନ କର୍ତଵ୍ଯା ପ୍ରଦଗ୍ଧେନ ବୀଜେନେଵାଙ୍କୁରକ୍ରିଯା
ଏଠୁ ପରେ, ଏହି ଦାନବପୁତ୍ର ଗର୍ଭରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ବଂଶ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ମାଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁର ଦେଇପାରେନି।
ଗୁଣଵାନ୍ ନିର୍ଗୁଣୋ ଜାତ ଇତ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥକ୍ରମଂ ଵିଦୁଃ । ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଵାଞ୍ ଜାତ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁସ୍ ସିଦ୍ଧିଦଂ କ୍ରମମ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି — ଗୁଣହୀନ ଥିବାରୁ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ଦୁଃଖର କ୍ରମ; କିନ୍ତୁ ଗୁଣହୀନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଗୁଣ ଆସିଲେ, ସେହି କ୍ରମ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ଆତ୍ମୀଯାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଭୁଵନାନ୍ଯ୍ ଅମରୋତ୍ତମାଃ । ପ୍ରଯାତ ନାସୁଖାଯୈଷା ପ୍ରାହ୍ଲାଦୀ ଗୁଣିତେହ ଵଃ
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମରଗଣ, ତୁମର ଜଗତଗୁଡିକ ବହୁବିଧ; ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତୁମର ଅସୁଖ ପାଇଁ ଆସିନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିବୁଧାଂସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୀରୋଦାର୍ଣଵଵୀଚିଷୁ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଯଯୌ ଦେଵସ୍ ତଟତାପିଞ୍ଛଗୁଚ୍ଛଵତ୍
ଏପରି କହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଦେବତା ଗୋଟିଏ ପିକ ପାଖ ଗୁଛ ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ସୋ ଽପି ସମ୍ପୂଜିତହରିସ୍ ସୁରୌଘୋ ଽଵ୍ରଜଦ୍ ଅମ୍ବରମ୍ । ପୁନର୍ ମନ୍ଦରନିର୍ଧୂତାତ୍ କଣଜାଲମ୍ ଇଵାର୍ଣଵାତ୍
ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଦେବମାନେ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ମଥିଲେ ଉଠୁଥିବା ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ଭଳି ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପ୍ରତି ଗୀର୍ଵାଣାସ୍ ତତସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧତ୍ଵମ୍ ଆଯଯୁଃ । ମହାନ୍ତୋ ଯତ୍ର ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନାସ୍ ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାସଵନ୍ ମନଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପ୍ରତି ନିମ୍ନତା ଭାବ ଆଣିଲେ; ଯେଉଁଠି ବଡ଼ମାନେ ଭୟଭିତ ନୁହନ୍ତି, ସେଠି ମନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିପାରେ ।