ତତ ଏନଂ ମହାଦେଵଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁନଃ । ପୂଜଯା ବାହ୍ଯସମ୍ଭୋଗମହତ୍ଯା ବହୁରତ୍ନଯା
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୁନି ପୂଜା କରିବି, ବାହ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା, ବହୁ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସମ୍ଭାରଭରଭାରିଣା । ମନସା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ମାଧଵଂ କମଲାଧଵମ୍
‘ମୁଁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ’ ଭାବି, ସେ ମନରେ ଭାରି ଦାନ-ଦେବା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମାଧବଙ୍କୁ, କମଳାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲା।
ରତ୍ନାର୍ଘପାତ୍ରପଟଲୈଶ୍ ଚନ୍ଦନାଦିଵିଲେପନୈଃ । ଧୂପୈର୍ ଦୀପୈର୍ ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ ଚ ନାନାଵିଭଵଭୂଷଣୈଃ
ମଣିରେ ଭରିଥିବା ଅର୍ପଣ ପାତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେପ, ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶ୍ରୀମୟ ଗହନା ସହିତ—
ମନ୍ଦାରମାଲାଵଲନୈର୍ ହେମାବ୍ଜପଟଲୋତ୍କରୈଃ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଚ୍ଛୈ ରତ୍ନସ୍ତବକମଣ୍ଡଲୈଃ
ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମାଳା, ସୁନା ର କମଳ ଗୁଛ, କଳ୍ପତରୁ ଲତାର ଉଚ୍ଚ ଗୁଛ, ମଣିରେ ଭରିଥିବା ସ୍ତମ୍ଭର ଚକ୍ର ସହିତ—
ପଲ୍ଲଵୈର୍ ଦେଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ନାନାକୁସୁମଦାମଭିଃ । କିଙ୍କିରାତୈର୍ ବୁକୈଃ କୁନ୍ଦୈଶ୍ ଚଣ୍ପକୈର୍ ଅସିତୋତ୍ପଲୈଃ
ଦେବତା ଗଛର ପତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ମାଳା, କିଙ୍କିରାଟ, ବୁକ, କୁନ୍ଦ, ଚମ୍ପକ ଓ କଳା ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ସହିତ—
କଲ୍ହାରୈଃ କୁମୁଦୈଃ କାଶୈଃ ଖର୍ଜୂରୈଶ୍ ଚୂତକିଂଶୁକୈଃ । ଅଶୋକୈର୍ ମଦନୈର୍ ବିଲ୍ଵୈଃ କର୍ଣିକାରୈଃ କିରାତକୈଃ
କଲହାର, କୁମୁଦ, କାଶ, ଖଜୁରି, ଆମ୍ବ, କିଂଶୁକ, ଅଶୋକ, ମଦନ, ବେଲ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିରାତକ ଗଛରେ ଏହି ଉପବନ ଶୋଭିତ ହେଉଛି।
କଦମ୍ବୈଃ କୁକୁରୈର୍ ନୀପୈସ୍ ସିନ୍ଧୁଵାରୈସ୍ ସଯୂଥିକୈଃ । ପାରିଭଦ୍ରୈର୍ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଭିର୍ ଵିଦୁଲୈଃ କୁଯ୍ଯକୋତ୍କରୈଃ
କଦମ୍ବ, କୁକୁର, ନୀପ, ସିନ୍ଧୁବାର, ଯୁଥିକା, ପାରିଭଦ୍ର, ଗୁଗୁଳୁ, ବିଦୁଳ ଓ ବହୁ କୁୟ୍ୟକ ଗଛରେ ଉପବନ ର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁପଟଲୈଃ ପାଟୈଃ ପାଟଲୈର୍ ଧାତୁପାଟଲୈଃ । ଆମ୍ରୈର୍ ଆମ୍ରାତକୈର୍ ଭଵ୍ଯୈର୍ ହରୀତକଵିଭୀତକୈଃ
ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ପଟଳ, ପାଟ, ପାଟଳ, ଧାତୁପାଟଳ, ଆମ୍ବ, ଆମ୍ରାତକ, ମନୋହର ହରୀତକି ଓ ବିଭୀତକ ଗଛରେ ଉପବନ ଅତି ରୂପବନ୍ତ ହୋଇଛି।
ସାଲତାଲତମାଲାନାଂ ଲତାକୁସୁମପଲ୍ଲଵୈଃ । କୋମଲୈଃ କଲିକାଜାଲୈସ୍ ସହକାରୈସ୍ ସକୁଙ୍କୁମୈଃ
ସାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛର ଲତା, ଫୁଲ ଓ କିଶଳୟ, ନରମ କଳି ଓ ସହକାର ଓ କୁଙ୍କୁମ ଗଛର ମୂଖଳା ଏହି ଉପବନକୁ ଅତି ମନୋହର କରିଛି।
କେତକୈସ୍ ସପ୍ତପର୍ଣୈଶ୍ ଚ ତଥେରାମଞ୍ଜରୀଗଣୈଃ । ଵିଚିତ୍ରପାଲୀଵତଜୈର୍ ନାନାଟଙ୍କତରୂଦ୍ଭଵୈଃ
କେତକୀ, ସପ୍ତପର୍ଣୀ ଓ ଏରାମଞ୍ଜରୀର ଗୁଛ, ବିଭିନ୍ନ ପାଳୀବଟ ଓ ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ ଗଛରେ ଏଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଛି।
ମନୋହରାରୁକୋଦ୍ଭୂତୈର୍ ମାଲତୀମାଧଵୀଗଣୈଃ । ନଵଶେଫାଲିକାଜାଲୈସ୍ ସୁଵର୍ଣସୁମନୋହରୈଃ
ମନୋହର ଅରୁକ ଗଛ, ମାଲତୀ ଓ ମାଧବୀର ଗୁଛ, ନବୀନ ଶେଫାଳିକା ଫୁଲ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଫୁଲ ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ ଭୋଜ୍ଯୈସ୍ ତଥା ପାନୈର୍ ଲେହ୍ଯୈଃ ପେଯୈଶ୍ ଚ ପିଚ୍ଛିଲୈଃ । ରସୈଃ ଫଲୈଃ ପଲ୍ଲଵୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାସ୍ଵାଦଜାତିଭିଃ
ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଭୋଜ୍ୟ, ପିଇବା ପାଇଁ ପାନ, ଚାଟିବା ଓ ଚୁଷିବା ପାଇଁ ଲେହ୍ୟ, ମସୂର ଖାଦ୍ୟ, ରସ, ଫଳ ଓ ପତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏଠି ଅଛି।
ଅଂଶୁକୈଶ୍ ଶଯନୈର୍ ଯାନୈର୍ ମହାର୍ହୈର୍ ହେମଵିଷ୍ଟରୈଃ । ଗେଯୈର୍ ନୃତ୍ତୈର୍ ଵାଦନୈଶ୍ ଚ ମହାର୍ହଲଲନାଗଣୈଃ
ବସ୍ତ୍ର, ଶୟନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ଯାନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଳାକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଦ୍ୟ ଏଠି ରହିଛି।
ଉଦ୍ଯାନୋପଵନାଭୋଗସମଗ୍ରଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯସମ୍ମାନୈସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାର୍ପଣୈର୍ ଅପି
ବଗିଚା ଓ ଉଦ୍ୟାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦାନ, ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ନିଜକୁ ଦେଇ ମଧ୍ୟ—
ହରିଂ ପରମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଜଗଦ୍ଵିଭଵଭଵ୍ଯଯା । ମନସା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଽନ୍ତଃପୁରେ ପତିମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଭବ୍ୟତାରେ ଭରିଥିବା ମନରେ, ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ଅଥ ଦେଵଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ ବାହ୍ଯାର୍ଥୈଃ ପରିପୂର୍ଣଯା । ପୂଜଯା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଦାନଵେଶୋ ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାହାପରେ, ଦେବମନ୍ଦିରରେ, ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପୂଜା ସହିତ, ଦାନବର ମହାପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ବହିର୍ଦୃଶ୍ଯେନ ତେନୈଵ କ୍ରମେଣ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟିମାନ୍ ଦାନଵୋ ଽଭଵତ୍
ସେହି ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଉପଚାରରେ, ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୁନି ପୁନି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦାନବ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତତସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ତଥୈଵ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପୂର୍ଣଯା
ସେ ସମୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରତିଦିନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ଭାବରେ ଚାଲି ରହିଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ସର୍ଵ ଏଵାଭଵନ୍ ଭଵ୍ଯା ରାଜା ହ୍ଯ୍ ଆଚାରକାରଣମ୍
ତାପରେ ସେହି ସହରରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ହେଇଗଲେ; କାରଣ ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ଜଗାମ ଵାର୍ତ୍ତା ଗଗନଂ ଦେଵଲୋକମ୍ ଅଥୋ ହରିମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦ୍ଵେଷଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭକ୍ତା ଦୈତ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତା ଇତି
ଏହି ଖବର ଆକାଶ, ଦେବଲୋକ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା—‘ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଘୃଣା ଛାଡି ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଛନ୍ତି।’
ଦେଵା ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଗୃହୀତା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଭକ୍ତିର୍ ଦୈତ୍ଯୈଃ କିମ୍ ଇତି ରାଘଵ
ଦେବମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମଣ୍ଡଳୀ—ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ‘ରାଘବ, କିପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି?’
କ୍ଷୀରୋଦେ ଭୋଗିଭୋଗସ୍ଥଂ ଵିବୁଧା ଵିସ୍ମଯାକୁଲାଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ହରିମ୍ ଆହଵଶାଲିନଂ
ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିତ ହୋଇ, ଆକାଶକୁ ଛାଡି ଦୁଧର ସାଗରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ହରି ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଭୋଗି ସର୍ପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରୈତଂ ଦୈତ୍ଯଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅସ୍ଯ ତେ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ ଚୈନମ୍ ଆସୀନମ୍ ଅପୂର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଵିସ୍ମଯାତ୍
ସେଠି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦାନବମାନଙ୍କର କଥା କହିଲେ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିମ୍ ଏତଦ୍ ଭଗଵନ୍ ଦୈତ୍ଯା ଵିରୁଦ୍ଧା ଯେ ସଦୈଵ ତେ । ତେ ହି ତ୍ଵନ୍ମଯତାଂ ଯାତା ମାଯେଯମ୍ ଇତି ଭାଵ୍ଯତେ
ଭଗବନ୍, ସେମାନେ କିଏ, ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କର ବିପକ୍ଷ ଥିଲେ? ଦେଖିବାକୁ ଲାଗୁଛି, ସେମାନେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି—ଏହା କି ଆପଣଙ୍କର ମାୟା?
କ୍ଵ କିଲାତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ଦାନଵା ଦଲିତାଦ୍ରଯଃ । କ୍ଵ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯମହାଜନ୍ମଲଭ୍ଯା ଭକ୍ତିର୍ ଜନାର୍ଦନେ
ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ପାଇଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ?
ପ୍ରାକୃତୋ ଗୁଣଵାଞ୍ ଜାତ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷା ଭଗଵନ୍ କଥା । ଅକାଲପୁଷ୍ପମାଲେଵ ସୁଖାଯୋଦ୍ଵେଜନାଯ ଚ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଥା — ସାଧାରଣ ଜଣେ ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା — ଅସମୟରେ ଫୁଟିଥିବା ଫୁଲ ପରି ଲାଗେ; ଏହା ମନକୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ, ତଥାପି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଅସ୍ବସ୍ଥତା ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
ନୋପପନ୍ନଂ ହି ଯଦ୍ ଯତ୍ର ତତ୍ର ତନ୍ ନ ଵିରାଜତେ । ମଧ୍ଯେ କାଚକଲାପସ୍ଯ ମହାମୂଲ୍ଯୋ ମଣିର୍ ଯଥା
ଯେଉଁ କିଛି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ, ସେଉଁଥିରେ ଏହା ଚମକେ ନାହିଁ; ଏହା ଏହିପରି — ଗ୍ଲାସ ମଣିର ଗୁଛ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯୋ ଯୋ ଯାଦୃଗ୍ଗୁଣୋ ଜନ୍ତୁସ୍ ସ ତାମ୍ ଏଵୈତି ସଂସ୍ଥିତିମ୍ । ସଦୃଶେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜେଷୁ ଶ୍ଵା ନ ମନ୍ଯେ ରମତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁ ଗୁଣରେ ଥାଏ, ସେ ଏହି ଗୁଣକୁ ଅନୁଯାୟୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏକାକାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, କୁକୁର କେବେ ଅନ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ତଥା ଦୁଃଖଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗେ ମଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯୋ ଵଜ୍ରସୂଚଯଃ । ଵୈସାଦୃଶ୍ଯେନ ସମ୍ବଦ୍ଧା ଯଥୈତା ଵସ୍ତୁଦୃଷ୍ଟଯଃ
ବଜ୍ର ହୁଇଁ ସୁଇ ଦେହରେ ଲାଗିଲେ ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇନଥାଏ, ଯେତେ ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିବା ଜିନିଷ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ର କ୍ରମସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଉପପନ୍ନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ରାଜତେ ତତ୍ର ଜଲେ ଽମ୍ଭୋଜଂ ନ ତୁ ସ୍ଥଲେ
ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଜିନିଷ ତାର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ, ଯଥାଯଥ, ଦୋଷହୀନ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଠି ସେ ଜିନିଷ ଜଗମଗାଏ—ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଥିବା ପରି, ଭୂମିରେ ନୁହେଁ।