କୋ ମାମ୍ ଏତି ଵିରୁଦ୍ଧାତ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦହନକ୍ଷମମ୍ । ସ୍ଵନାଶାଯ ମରୁତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧଂ କଲ୍ପାଗ୍ନିଂ ଶଲଭୋ ଯଥା
କିଏ ମୋତେ ବିପକ୍ଷ ହୋଇ, ଏମିତି ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ମୋତେ ନିକଟିଏବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ? ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଶେଷ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ପୋକା ଭଳି, ନିଜ ନାଶକୁ ସ୍ୱୟଂ ଆଣିଥିବା।
ଇମେ ତେ ତୈଜସୀଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ମମାଗ୍ରସ୍ଥାସ୍ ସୁରାସୁରାଃ । ନ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ସଂସୋଦ୍ଃଉଂ ଚକ୍ଷୁର୍ମନ୍ଦାଃ ପ୍ରଭାମ୍ ଇଵ
ଏହି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ତେଜସ୍ୱୀ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସହିପାରିନାହାନ୍ତି; ଦୁର୍ବଳ ଚକ୍ଷୁ ଯେପରି ଆଲୋକର ଚମକକୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ଇମେ ମାମ୍ ଈଶ୍ଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିହରାଦଯଃ । ସ୍ତୁଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତଯା ଵାଚା ବହୁଵକ୍ତ୍ରସମୁତ୍ଥଯା
ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ହରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅନେକ ମୁଖରୁ ଉପଜିଥିବା ଅନନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ, ମୋତେ ଈଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଵିଜୃମ୍ଭିତୈଶ୍ଵର୍ଯୋ ଜାତୋ ଽହମ୍ ଅଜିତାକୃତିଃ । ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵପଦାତୀତୋ ମହିମ୍ନା ପରମେଣ ହି
ମୁଁ ଏହି ପ୍ରକଟ ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋର ଆକୃତିକୁ କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିପରୀତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଛି, ଏହା ସବୁ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ହେବା।
ତ୍ରିଭୁଵନଭଵନୋଦରୈକମୂର୍ତି ପ୍ରସଭଵିଭିନ୍ନସମସ୍ତଦୁଷ୍ଟସତ୍ତ୍ଵମ୍ । ଘନଗିରିତୃଣକାନନାନ୍ତରସ୍ଥଂ ସକଲଭଯାପହରଂ ଵପୁଃ ପ୍ରଣୌମି
ମୁଁ ସେହି ଦେହକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଜଗତର ଘର ଭିତରେ ଏକମାତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ; ଘନ ପାହାଡ଼, ତୃଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏହି ଦେହ ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ କୃତ୍ଵା ନାରାଯଣୀଂ ତନୁମ୍ । ପୁନସ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ପୂଜାର୍ଥମ୍ ଅସୁରଦ୍ଵିଷଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସେ ପୁନି ଅସୁରଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜା ପାଇଁ ଚିନ୍ତନ କରିଲେ।
ଵପୁଷୋ ଵୈଷ୍ଣଵାଦ୍ ଅସ୍ମାନ୍ ମରୁନ୍ମୂର୍ତିଃ ପରାପରଃ । ଅଯଂ ପ୍ରାଣପ୍ରଵାହେଣ ବହିର୍ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽପରଃ
ଆମ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହରୁ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ, ବାୟୁ ଆକୃତିର ଏହି ଅନ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରାଣର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଵୈନତେଯସମାରୂଢସ୍ ସ୍ଫୁଟଶକ୍ତିଚତୁଷ୍ଟଯଃ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଶ୍ ଶ୍ଯାମଲାଙ୍ଗଶ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଚାରିଟି ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା, ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା, କଳା ଶରୀର ଓ ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ପ୍ରଭୁ—
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କନଯନଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ କାନ୍ତନନ୍ଦକନନ୍ଦନଃ । ପଦ୍ମପାଣିର୍ ଵିଶାଲାକ୍ଷଶ୍ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆଖି, ଶ୍ରୀମୟ, ନନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, ବଡ଼ ଆଖି, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଧରିଥିବା, ଭାସ୍କର୍ୟ ରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—
ତଦ୍ ଏନଂ ପୂଜଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ପରିଵାରସମନ୍ଵିତମ୍ । ସପର୍ଯଯା ମନୋମଯ୍ଯା ସର୍ଵସମ୍ଭାରରମ୍ଯଯା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ ଶୀଘ୍ର ପୂଜା କରେ, ମନରେ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଉପକରଣରେ ମନୋହର ଭାବରେ—
ତତ ଏନଂ ମହାଦେଵଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁନଃ । ପୂଜଯା ବାହ୍ଯସମ୍ଭୋଗମହତ୍ଯା ବହୁରତ୍ନଯା
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୁନି ପୂଜା କରିବି, ବାହ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା, ବହୁ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସମ୍ଭାରଭରଭାରିଣା । ମନସା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ମାଧଵଂ କମଲାଧଵମ୍
‘ମୁଁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ’ ଭାବି, ସେ ମନରେ ଭାରି ଦାନ-ଦେବା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମାଧବଙ୍କୁ, କମଳାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲା।
ରତ୍ନାର୍ଘପାତ୍ରପଟଲୈଶ୍ ଚନ୍ଦନାଦିଵିଲେପନୈଃ । ଧୂପୈର୍ ଦୀପୈର୍ ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ ଚ ନାନାଵିଭଵଭୂଷଣୈଃ
ମଣିରେ ଭରିଥିବା ଅର୍ପଣ ପାତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେପ, ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶ୍ରୀମୟ ଗହନା ସହିତ—
ମନ୍ଦାରମାଲାଵଲନୈର୍ ହେମାବ୍ଜପଟଲୋତ୍କରୈଃ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଚ୍ଛୈ ରତ୍ନସ୍ତବକମଣ୍ଡଲୈଃ
ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମାଳା, ସୁନା ର କମଳ ଗୁଛ, କଳ୍ପତରୁ ଲତାର ଉଚ୍ଚ ଗୁଛ, ମଣିରେ ଭରିଥିବା ସ୍ତମ୍ଭର ଚକ୍ର ସହିତ—
ପଲ୍ଲଵୈର୍ ଦେଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ନାନାକୁସୁମଦାମଭିଃ । କିଙ୍କିରାତୈର୍ ବୁକୈଃ କୁନ୍ଦୈଶ୍ ଚଣ୍ପକୈର୍ ଅସିତୋତ୍ପଲୈଃ
ଦେବତା ଗଛର ପତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ମାଳା, କିଙ୍କିରାଟ, ବୁକ, କୁନ୍ଦ, ଚମ୍ପକ ଓ କଳା ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ସହିତ—
କଲ୍ହାରୈଃ କୁମୁଦୈଃ କାଶୈଃ ଖର୍ଜୂରୈଶ୍ ଚୂତକିଂଶୁକୈଃ । ଅଶୋକୈର୍ ମଦନୈର୍ ବିଲ୍ଵୈଃ କର୍ଣିକାରୈଃ କିରାତକୈଃ
କଲହାର, କୁମୁଦ, କାଶ, ଖଜୁରି, ଆମ୍ବ, କିଂଶୁକ, ଅଶୋକ, ମଦନ, ବେଲ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିରାତକ ଗଛରେ ଏହି ଉପବନ ଶୋଭିତ ହେଉଛି।
କଦମ୍ବୈଃ କୁକୁରୈର୍ ନୀପୈସ୍ ସିନ୍ଧୁଵାରୈସ୍ ସଯୂଥିକୈଃ । ପାରିଭଦ୍ରୈର୍ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଭିର୍ ଵିଦୁଲୈଃ କୁଯ୍ଯକୋତ୍କରୈଃ
କଦମ୍ବ, କୁକୁର, ନୀପ, ସିନ୍ଧୁବାର, ଯୁଥିକା, ପାରିଭଦ୍ର, ଗୁଗୁଳୁ, ବିଦୁଳ ଓ ବହୁ କୁୟ୍ୟକ ଗଛରେ ଉପବନ ର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁପଟଲୈଃ ପାଟୈଃ ପାଟଲୈର୍ ଧାତୁପାଟଲୈଃ । ଆମ୍ରୈର୍ ଆମ୍ରାତକୈର୍ ଭଵ୍ଯୈର୍ ହରୀତକଵିଭୀତକୈଃ
ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ପଟଳ, ପାଟ, ପାଟଳ, ଧାତୁପାଟଳ, ଆମ୍ବ, ଆମ୍ରାତକ, ମନୋହର ହରୀତକି ଓ ବିଭୀତକ ଗଛରେ ଉପବନ ଅତି ରୂପବନ୍ତ ହୋଇଛି।
ସାଲତାଲତମାଲାନାଂ ଲତାକୁସୁମପଲ୍ଲଵୈଃ । କୋମଲୈଃ କଲିକାଜାଲୈସ୍ ସହକାରୈସ୍ ସକୁଙ୍କୁମୈଃ
ସାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛର ଲତା, ଫୁଲ ଓ କିଶଳୟ, ନରମ କଳି ଓ ସହକାର ଓ କୁଙ୍କୁମ ଗଛର ମୂଖଳା ଏହି ଉପବନକୁ ଅତି ମନୋହର କରିଛି।
କେତକୈସ୍ ସପ୍ତପର୍ଣୈଶ୍ ଚ ତଥେରାମଞ୍ଜରୀଗଣୈଃ । ଵିଚିତ୍ରପାଲୀଵତଜୈର୍ ନାନାଟଙ୍କତରୂଦ୍ଭଵୈଃ
କେତକୀ, ସପ୍ତପର୍ଣୀ ଓ ଏରାମଞ୍ଜରୀର ଗୁଛ, ବିଭିନ୍ନ ପାଳୀବଟ ଓ ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ ଗଛରେ ଏଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଛି।
ମନୋହରାରୁକୋଦ୍ଭୂତୈର୍ ମାଲତୀମାଧଵୀଗଣୈଃ । ନଵଶେଫାଲିକାଜାଲୈସ୍ ସୁଵର୍ଣସୁମନୋହରୈଃ
ମନୋହର ଅରୁକ ଗଛ, ମାଲତୀ ଓ ମାଧବୀର ଗୁଛ, ନବୀନ ଶେଫାଳିକା ଫୁଲ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଫୁଲ ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ ଭୋଜ୍ଯୈସ୍ ତଥା ପାନୈର୍ ଲେହ୍ଯୈଃ ପେଯୈଶ୍ ଚ ପିଚ୍ଛିଲୈଃ । ରସୈଃ ଫଲୈଃ ପଲ୍ଲଵୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାସ୍ଵାଦଜାତିଭିଃ
ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଭୋଜ୍ୟ, ପିଇବା ପାଇଁ ପାନ, ଚାଟିବା ଓ ଚୁଷିବା ପାଇଁ ଲେହ୍ୟ, ମସୂର ଖାଦ୍ୟ, ରସ, ଫଳ ଓ ପତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏଠି ଅଛି।
ଅଂଶୁକୈଶ୍ ଶଯନୈର୍ ଯାନୈର୍ ମହାର୍ହୈର୍ ହେମଵିଷ୍ଟରୈଃ । ଗେଯୈର୍ ନୃତ୍ତୈର୍ ଵାଦନୈଶ୍ ଚ ମହାର୍ହଲଲନାଗଣୈଃ
ବସ୍ତ୍ର, ଶୟନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ଯାନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଳାକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଦ୍ୟ ଏଠି ରହିଛି।
ଉଦ୍ଯାନୋପଵନାଭୋଗସମଗ୍ରଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯସମ୍ମାନୈସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାର୍ପଣୈର୍ ଅପି
ବଗିଚା ଓ ଉଦ୍ୟାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦାନ, ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ନିଜକୁ ଦେଇ ମଧ୍ୟ—
ହରିଂ ପରମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଜଗଦ୍ଵିଭଵଭଵ୍ଯଯା । ମନସା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଽନ୍ତଃପୁରେ ପତିମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଭବ୍ୟତାରେ ଭରିଥିବା ମନରେ, ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ଅଥ ଦେଵଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ ବାହ୍ଯାର୍ଥୈଃ ପରିପୂର୍ଣଯା । ପୂଜଯା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଦାନଵେଶୋ ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାହାପରେ, ଦେବମନ୍ଦିରରେ, ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପୂଜା ସହିତ, ଦାନବର ମହାପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ବହିର୍ଦୃଶ୍ଯେନ ତେନୈଵ କ୍ରମେଣ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟିମାନ୍ ଦାନଵୋ ଽଭଵତ୍
ସେହି ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଉପଚାରରେ, ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୁନି ପୁନି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦାନବ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତତସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ତଥୈଵ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପୂର୍ଣଯା
ସେ ସମୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରତିଦିନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ଭାବରେ ଚାଲି ରହିଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ସର୍ଵ ଏଵାଭଵନ୍ ଭଵ୍ଯା ରାଜା ହ୍ଯ୍ ଆଚାରକାରଣମ୍
ତାପରେ ସେହି ସହରରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ହେଇଗଲେ; କାରଣ ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ଜଗାମ ଵାର୍ତ୍ତା ଗଗନଂ ଦେଵଲୋକମ୍ ଅଥୋ ହରିମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦ୍ଵେଷଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭକ୍ତା ଦୈତ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତା ଇତି
ଏହି ଖବର ଆକାଶ, ଦେବଲୋକ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା—‘ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଘୃଣା ଛାଡି ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଛନ୍ତି।’