କେଵଲଂ ମାର୍ଜନାମାତ୍ରଂ ମନାଗ୍ ଏଵୋପଯୁଜ୍ଯତେ । ସ୍ଵଭାଵଵିମଲେ ନିତ୍ଯଂ ସୁବୁଦ୍ଧିମକୁରେ ତଵ
ତୁମର ମନ ଯେପରି ଏକ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିର ଅଦ୍ଭୁତ ଆଇନା, ସେଥିପାଇଁ କେବଳ ହଳକା ଶୁଧ୍ଧିକରଣ ଦରକାର।
ଭଗଵଦ୍ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶୁକସ୍ଯେଵ ମତିସ୍ ତଵ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମ୍ ଏଵାନ୍ତର୍ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯାପ୍ଯ୍ ଅପେକ୍ଷତେ
ଭଗବତ୍ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କର ମନ ଯେପରି, ସେପରି ତୁମର ମନ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବା ସବୁକିଛି ପରେ ମଧ୍ୟ ମାନସିକ ଶାନ୍ତିକୁ ଖୋଜେ।
ଭଗଵଦ୍ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶୁକସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ କଥମ୍ । ଧିଯାପ୍ଯ୍ ଆଦୌ ନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଚ ଧିଯା ପୁନଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କର ମନ ଆରମ୍ଭରେ କାହିଁକି ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ପରେ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଲା?
ଆତ୍ମୋଦନ୍ତସମଂ ରାମ ଵର୍ଣ୍ଯମାନମ୍ ଇମଂ ମଯା । ଶୃଣୁ ଵ୍ଯାସାତ୍ମଜୋଦନ୍ତଂ ଜନ୍ମନାମ୍ ଅନ୍ତକାରଣମ୍
ହେ ରାମ, ମୋର ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ତିମ ଘଟଣା ସହ ସମାନ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଏବଂ ଜନ୍ମର ଶେଷ ହେବାର କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଯୋ ଽଯମ୍ ଅଞ୍ଜନଵର୍ଣାଭୋ ନିଵିଷ୍ଟୋ ହେମଵିଷ୍ଟରେ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଵ ପିତୁର୍ ଵ୍ଯାସୋ ଭଗଵାନ୍ ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିଃ
ତୁମର ବାପାଙ୍କ ପାଖରେ ଯିଏ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଅଞ୍ଜନ ରଙ୍ଗ ପରି କଳା, ସୁନାର ଆସନ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେହି ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଅସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଇନ୍ଦୁଵଦନସ୍ ତନଯୋ ନଯକୋଵିଦଃ । ଶୁକୋ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞୋ ମୂର୍ତ୍ଯେଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ମୁହଁ ଚାନ୍ଦ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନାମ ଶୁକ, ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପ।
ପ୍ରଵିଚାରଯତୋ ଲୋକଯାତ୍ରାମ୍ ଅଲମ୍ ଇମାଂ ହୃଦି । ତଵେଵ କିଲ ତସ୍ଯାପି ଵିଵେକ ଉଦଭୂଦ୍ ଭୃଶମ୍
ସେ ମନରେ ଏହି ସଂସାରର ଚଳାଚଳକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ବେଳେ, ତୁମେ ଯେପରି ଭାବୁଛ, ସେପରି ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଭଲ ଭେଦବୁଧି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।
ତେନାସୌ ସ୍ଵଵିଵେକେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ମହାମତେ । ଵିଚାର୍ଯ ସୁଚିରଂ ଚାରୁ ଯତ୍ ସତ୍ଯଂ ତଦ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍
ସେ ନିଜ ବୁଧିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ଯାହା ସତ୍ୟ, ତାହାକୁ ପାଇଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ପରେ ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅଵିଶ୍ରାନ୍ତମନାସ୍ ତତଃ । ନେଦଂ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଵିଶ୍ଵାସଂ ନାସାଵ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଉପାଯଯୌ
ସେ ନିଜେ ଅନ୍ତିମ ସତ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଥକିଲା ନାହିଁ। ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
କେଵଲଂ ଵିରରାମାସ୍ଯ ଚେତୋ ଵିଗତଚାପଲମ୍ । ଭୋଗେଭ୍ଯୋ ଭୂରିଭଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଧରାଦ୍ଭ୍ଯ ଇଵ ଚାତକଃ
ତାଙ୍କର ମନ କେବଳ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଚଞ୍ଚଳତା ହରାଇଗଲା। ଅନେକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖରୁ ତାଙ୍କର ମନ ପଛୁଆଇଗଲା, ଯେପରି ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ପୃଥିବୀରୁ ଦୂରେ ରହେ।
ଏକଦା ସୋ ଽମଲପ୍ରଜ୍ଞୋ ମେରାଵ୍ ଏକାନ୍ତସଂସ୍ଥିତମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପିତରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ମୁନିମ୍
ଏକଦିନ ସେ ପବିତ୍ର ମନବଳିଏ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଏକାକି ବସିଥିବାବେଳେ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କର ବାପା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସଂସାରାଡମ୍ବରମ୍ ଇଦଂ କଥମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ମୁନେ । କଥଂ ଚ ପ୍ରଶମଂ ଯାତି କିଯତ୍ କସ୍ଯ କଦେତି ଚ
ହେ ମୁନି, ଏହି ସଂସାରର ଆଡମ୍ବର କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏହା କିପରି ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ, କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କାହା ପାଇଁ ଏବଂ କେବେ?
ଇତି ପୃଷ୍ଟେନ ମୁନିନା ଵ୍ଯାସେନାଖିଲମ୍ ଆତ୍ମଜେ । ଯଥାଵଦ୍ ଅମଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଦିତାତ୍ମନା
ଏଭଳି ପୁଅ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠିକି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦେଲେ।
ଅଜ୍ଞାସିଷଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥ ତତ୍ପିତୁଃ । ସ ଶୁକଶ୍ ଶୁଦ୍ଧଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନ ଵାକ୍ଯଂ ବହ୍ଵ୍ ଅମନ୍ଯତ
ମୁଁ ଏହି କଥା ପূର୍ବରୁ ମୋ ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଶୁକ ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେଇ କଥାକୁ ବେଶି କିମ୍ବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନେଲେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସୋ ଽପି ଭଗଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପୁତ୍ରାଭିପ୍ରାଯମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁତ୍ରଂ ନାହଂ ଜାନାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ବ୍ୟାସ ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପୁଅର ମନସ୍କାମନା ବୁଝି, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ ନାହିଁ।'
ଜନକୋ ନାମ ଭୂପାଲୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଵସୁଧାତଲେ । ଯଥାଵଦ୍ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଵେଦ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପୃଥିବୀରେ ଜନକ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏହି ବିଷୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିବ।
ପିତ୍ରେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଶ୍ ଶୁକଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ସୁମେରୋର୍ ଵସୁଧାତଲମ୍ । ଵିଦେହନଗରୀଂ ପ୍ରାପ ଜନକେନାଭିପାଲିତାମ୍
ପିତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ ଶୁମେରୁ ପର୍ବତରୁ ବିଦେହ ନଗରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହାକୁ ରାଜା ଜନକ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଆଵେଦିତୋ ଽସୌ ଯାଷ୍ଟୀକୈର୍ ଜନକାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଦ୍ଵାରି ଵ୍ଯାସସୁତୋ ରାଜଞ୍ ଶୁକୋ ଽତ୍ର ସ୍ଥିତଵାନ୍ ଇତି
ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ହେ ରାଜା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।'
ଜିଜ୍ଞାସାର୍ଥଂ ଶୁକସ୍ଯାସାଵ୍ ଆସ୍ତାମ୍ ଏଵେତ୍ଯ୍ ଅଵଜ୍ଞଯା । ଉକ୍ତ୍ଵା ବଭୂଵ ଜନକସ୍ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସପ୍ତଦିନାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଶୁକଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଜନକ ଅବହେଳାଭାବରେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦିଅ,' ଏବଂ ସାତିଦିନ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵେଶଯାମ୍ ଆସ ଜନକଶ୍ ଶୁକମ୍ ଅଙ୍ଗନମ୍ । ତତ୍ରାହାନି ସ ସପ୍ତୈଵ ତଥୈଵାଵସଦ୍ ଉନ୍ମନାଃ
ତାପରେ ଜନକ ଶୁକଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗନାକୁ ଆଣିଲେ, ସେଠାରେ ଶୁକ ଆଉ ସାତିଦିନ ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରଵେଶଯାମ୍ ଆସ ଜନକୋ ଽନ୍ତଃପୁରଂ ଶୁକମ୍ । ରାଜା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତାଵଦ୍ ଇତି ସପ୍ତଦିନାନି ତମ୍
ତାପରେ ଜନକ ଶୁକଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଶୁକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ତତ୍ରୋନ୍ମଦାଭିଃ କାନ୍ତାଭିର୍ ଭୋଜନୈର୍ ଭୋଗସଞ୍ଚଯୈଃ । ଜନକୋ ଲାଲଯାମ୍ ଆସ ଶୁକଂ ଶଶିସମାନନମ୍
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୃଦୁମୁଖ ଶୁକଙ୍କୁ ଜନକ ରମଣୀମାନେ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗବିଲାସ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ତେ ଭୋଗାସ୍ ତାନି ଦୁଃଖାନି ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରସ୍ଯ ତନ୍ ମନଃ । ନ ଜହ୍ରୁର୍ ମନ୍ଦପଵନୋ ବଦ୍ଧପୀଠମ୍ ଯଥାଚଲମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କ ମନକୁ ଦୁଃଖ ପରି ଲାଗିଲା; ଯେପରି ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼କୁ ହଳୁକା ପବନ ହଲାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତାଙ୍କୁ କିଛି ହଳାଇପାରିଲା ନାହିଁ।
କେଵଲଂ ସଶମସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛୋ ମୌନୀ ମୁଦିତମାନସଃ । ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଅତ୍ର ସ ଶୁକସ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଇଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଶୁକ ସେଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିରବ ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହେ।
ପରିଜ୍ଞାତସ୍ଵଭାଵଂ ତଂ ଶୁକଂ ସ ଜନକୋ ନୃପଃ । ଆନୀଯ ମୁଦିତାତ୍ମାନମ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ନନାମ ହ
ଜନକ ରାଜା ଶୁକଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ଶୁକଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ନିଶ୍ଶେଷିତଜଗତ୍କାର୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତାଖିଲମନୋରଥ । କିମ୍ ଈପ୍ସିତଂ ତଵେତ୍ଯ୍ ଆଶୁ କୃତସ୍ଵାଗତମ୍ ଆହ ତମ୍
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ଜନକ ତୁରନ୍ତ ଶୁକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରି, ପଚାରିଲେ — 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ସଂସାରାଡମ୍ବରମ୍ ଇଦଂ କଥମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ଗୁରୋ । କଥଂ ପ୍ରଶମମ୍ ଆଯାତି ଯଥାଵତ୍ କଥଯାଶୁ ମେ
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଏହି ସଂସାରର ଆଡମ୍ବର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତି କିପରି ଆସେ? ଦୟାକରି ସଫା ଭାବରେ ଏହିକଥା ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।
ଜନକେନେତି ପୃଷ୍ଟେନ ଶୁକସ୍ଯ କଥିତଂ ତଥା । ତଦ୍ ଏଵ ଯତ୍ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ପିତ୍ରା ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଶୁକ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଯେପରି ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେଠିକି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ମଯା ପୂର୍ଵମ୍ ଏତଜ୍ ଜ୍ଞାତଂ ଵିଵେକତଃ । ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ପୃଷ୍ଟେନ ପିତ୍ରା ମେ ସମୁଦାହୃତମ୍
ମୁଁ ନିଜେ ଏହି କଥାକୁ ଆଗରୁ ମୋର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଥିଲି। ପରେ ମୋ ପିତା ଏହି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ଏତିକି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲି।
ଭଵତାପ୍ଯ୍ ଏଷ ଏଵାର୍ଥଃ କଥିତୋ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵର । ଏଷ ଏଵ ଚ ଵାକ୍ଯାର୍ଥଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଏକାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅର୍ଥଟି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।