ଅଥ ଦୁଃଖପରୀତାତ୍ମା ହରିଣା ହତଦାନଵେ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ମୌନୀ ପାତାଲକୋଟରେ
ଏହିପରେ, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେ ନିରବ ହୋଇ, ପାତାଳର ଗୁହାରେ ବସି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କୋ ଽନ୍ଵ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଉପାଯସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଯ ଏଵେହାସୁରାଙ୍କୁରଃ । ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୋ ଜାଯତେ ତଂ ତଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଶାଖାମୃଗୋ ହରିଃ
ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ କେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି? ଯେଉଁଠି ଦାନବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହେବା ସହିତ, ସେଇ ଶାଖା ଖାଇଥିବା ସିଂହ ପକେଇଦିଏ।
ନ କଦାଚନ ପାତାଲେ ଦୈତ୍ଯା ଦୋର୍ଦଣ୍ଡଶାଲିନଃ । ସ୍ଥିରା ବଭୂଵୁର୍ ଉଦ୍ଭିନ୍ନାଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ହିମାଚଲେ
ପାତାଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକିପାରିନାହାନ୍ତି—ଯେପରି ହିମ ପଡିଥିବା ପାହାଡ଼ରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଟିକିପାରେନି।
ଉତ୍ପତ୍ଯୋତ୍ପତ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି ଭାସୁରାକାରଘର୍ଘରାଃ । କ୍ଷଣପ୍ରସ୍ଫୁରିତାରମ୍ଭାସ୍ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ଵାରିଧେଃ
ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆକାରଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପରେ ଏକ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଶବ୍ଦ କରି କରି ପୁନି ପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ନାଶ ପାଉଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ କଷ୍ଟଂ ସମଗ୍ରାଲୋକହାରିଣଃ । ରିପଵଃ ପ୍ରୌଢିମ୍ ଆଯାତା ଅପୂର୍ଵତିମିରଭ୍ରମାଃ
ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଶତ୍ରୁମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଆଲୋକକୁ ଛିନିନେଇ ଅପୂର୍ବ ଅନ୍ଧକାରର ମେଘ ଆଣିଛନ୍ତି।
ତମଃପ୍ରପୂର୍ଣହୃଦଯାସ୍ ସଙ୍କୁଚତ୍ପତ୍ତ୍ରସମ୍ପଦଃ । ସୁହୃଦଃ ଖେଦମ୍ ଆଯାତା ନିଶୀଵ କମଲାକରାଃ
ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ରାତିରେ ପତ୍ର ମୁଡ଼ି ରହୁଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀ ଭଳି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ତାତସ୍ଯ ମଲିନଵ୍ଯୂହପାଦପୀଠାପମାର୍ଜକୈଃ । ସୁରୈର୍ ଵିଷଯ ଆକ୍ରାନ୍ତୋ ମୃଗୈର୍ ଇଵ ମହାଵନମ୍
ବିକୃତିର ମଳକୁ ପୋଛିଦେଉଥିବା ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରାଜ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅଜାନ୍ତୁ ଜନ୍ତୁମାନେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦଖଳ କରନ୍ତି।
ନିରୁଦ୍ଯମା ଗତଶ୍ରୀକା ଦୀନାଃ ପ୍ରକଟିତାଶଯାଃ । ବାନ୍ଧଵା ନ ଵିରାଜନ୍ତେ ପଦ୍ମାଃ ପ୍ଲୁଷ୍ଟଦଲା ଇଵ
ଉଦ୍ୟମ ଓ ଭାଗ୍ୟ ହୀନ, ମନ ଭିତରେ ଯାହା ଅଛି ସେ ସପ୍ଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା, ଏମିତି ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅନୁତାପରେ ରହିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଜଳିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଅପ୍ରଭାଶାଳୀ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୁରଵୀରାଣାଂ ଗୃହେଷ୍ଵ୍ ଅଵିରତାନିଲୈଃ । ଧୂସରା ଭସ୍ମନୀହାରା ଧୂପଧୂମଭରା ଇଵ
ଅସୁର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଘରେ ଅବିରତ ବାତାସରେ ରାଖ ଧୂଳି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଘୁରୁଛି, ଯେପରି ଧୂପର ଧୂଆଁ ଘନ ହୋଇ ଚାରିପଟେ ଛାଇଯାଏ।
ହୃତଦ୍ଵାରକଵାଟାସୁ ଦୈତ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଭିତ୍ତିଷୁ । ପ୍ରଭା ମରକତସ୍ଯେଵ ଜାତା ନଵଯଵାଙ୍କୁରାଃ
ଦେଉଳ ଭିତର ଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାନବମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ନୂଆ ଯବ ଅଙ୍କୁର କିମ୍ବା ପନ୍ନା ରଙ୍ଗର ମାଣିକ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି ଏକ ନୂତନ ଆଲୋକ ଉଦିତ ହୋଇଛି।
ତ୍ରିଲୋକୀନାଭିନଲିନୀମତ୍ତେଭା ଦାନଵା ଅପି । ଦେଵଵଦ୍ ଦୈନ୍ଯମ୍ ଆଯାତାଃ କିମ୍ ଅସାଧ୍ଯମ୍ ଅହୋ ଵିଧେଃ
ତିନି ଲୋକର ମହାପଦ୍ମ ସରୋବରରେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଥିବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି; ହେ ବିଧି, ତୁମ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ!
ମନାକ୍ ଚଲତି ପର୍ଣେ ଽପି ଦୃଷ୍ଟାରିଭଯଭୀରଵଃ । ଵଧ୍ଵସ୍ ତ୍ରସ୍ଯନ୍ତି ଵିଧ୍ଵସ୍ତା ମୃଗ୍ଯୋ ଗ୍ରାମଗତା ଇଵ
ସତ୍ରୁଙ୍କର ଭୟ ଦେଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ପତ୍ର ଅଳ୍ପ ହିଲା ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ କମ୍ପିଯାନ୍ତି; ଭୟରେ ଭାଗିଯାଇଥିବା ନବବଧୁମାନେ ଗ୍ରାମକୁ ଆସିଥିବା ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନଙ୍କ ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ତରସିଯାନ୍ତି।
ଅସୁରୀକର୍ଣପୂରାର୍ଥଂ ଫୁଲ୍ଲରତ୍ନଗୁଲୁଚ୍ଛକାଃ । ନରସିଂହକରାଲୂନାସ୍ ସ୍ଥାଣୁତାମ୍ ଆଗତା ଦ୍ରୁମାଃ
ଫୁଲିଥିବା ରତ୍ନ ଓ ଗୁଛା ଯେଉଁଠି ଅସୁରମାନଙ୍କର କାନର ଗହଣା ଥିଲା, ସେଇ ଗଛମାନେ ଏବେ ନରସିଂହ ପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଛାଡି ନିର୍ଜୀବ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଲତାପତ୍ତ୍ରା ରତ୍ନସ୍ତବକଦନ୍ତୁରାଃ । ପୁନର୍ ଆରୋପିତାସ୍ ତତ୍ର ନନ୍ଦନେ କଲ୍ପପାଦପାଃ
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅମ୍ବର ଓ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ରତ୍ନର ଗୁଛା ଦନ୍ତ ପରି ଲଗିଥିବା, ପୁନି ସେଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପୁରେହାମରବନ୍ଦୀନାଂ ଦୈତ୍ଯୈର୍ ଆଲୋକିତଂ ମୁଖମ୍ । ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅସୁରବନ୍ଦୀନାଂ ସୁରୈର୍ ଆଲୋକ୍ଯତେ ମୁଖମ୍
ଏକ ସମୟରେ ନଗରରେ ଦେବବନ୍ଧୀମାନଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ ଦେବମାନେ; ଆଜି ତାହା ଅସୁରବନ୍ଧୀମାନଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି ସୁରମାନେ।
ମନ୍ଯେ ଦାନମହାନଦ୍ଯସ୍ ସୁରେଭକଟଭିତ୍ତିଷୁ । ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ ତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଶୈଲସାନୁଷ୍ଵ୍ ଇଵାପଗାଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଦେବତାଙ୍କର ଦୁର୍ଗଦେଖା ଦେଖିବାରେ ଦାନର ମହାନଦୀଗୁଡିକ ଏବେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଝରଣା ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି।
ଅସ୍ମାକମ୍ ଇଭଗଣ୍ଡେଷୁ ଦାଵଦାହଵିଭୂତଯଃ । ଲସନ୍ତି ମରୁଷଣ୍ଡେଷୁ ସଂଶୁଷ୍କେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଧୂଲଯଃ
ଆମ ହାତୀର ଗାଲାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଚମକୁଛି, ଯେପରିକି ଶୁଷ୍କ ମରୁଭୂମିରେ ଧୂଳି ଚମକେ।
ଵିକାସିସିତମନ୍ଦାରମକରନ୍ଦାରୁଣାନିଲାଃ । ତା ମେରୁଶିଖରସ୍ଥଲ୍ଯୋ ଦୈତ୍ଯଦୁର୍ଲଭତାଂ ଗତାଃ
ଫୁଲିଥିବା ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ରସର ଗନ୍ଧ ଭରା ମୃଦୁ ପବନ ଏବେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଇଛି, ଦାନବମାନେ ତାହାକୁ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି।
ସୁରଗନ୍ଧର୍ଵସୁନ୍ଦର୍ଯୋ ଦାନଵାନ୍ତଃପୁରୋଷିତାଃ । ପୁନର୍ ମେରୌ ସ୍ଥିତିଂ ଯାତା ମଞ୍ଜର୍ଯ ଇଵ ପାଦପେ
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଅଟକିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ପୁନି ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ବସିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଗଛରେ ଲତା ଭଳି।
କଷ୍ଟଂ ତାତପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ ଶୁଷ୍କାମ୍ବୁରୁହନୀରସାଃ । ଵିଲାସାସ୍ ସୁରନାରୀଭିର୍ ହସ୍ଯନ୍ତେ ହାସ୍ଯଲୀଲଯା
ହାଏ, ଦେବୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଏବେ ଜୀବନ ଓ ଆନନ୍ଦ ହୀନ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବନାରୀମାନେ ହସି ହସି ଏହାକୁ ଉଡାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ପୂର୍ଵଂ ଯୈର୍ ଏଵ ମତ୍ତାତଶ୍ ଚାମରୈର୍ ଉପଵୀଜିତଃ । ସହସ୍ରନଯନସ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ କଷ୍ଟଂ ତୈର୍ ଏଵ ଵୀଜ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପଙ୍ଖା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମଦମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଖା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହି ପଙ୍ଖା ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଥିବାବେଳେ ପଖା ଦେଉଛି।
ଇଯମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅନ୍ଯାପଦ୍ ଆଗତା ଦୈନ୍ଯଦାଯିନୀ । ତସ୍ଯୈକସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଦୁଷ୍ପୌରୁଷଵତୋ ହରେଃ
ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ବିପଦ ଆମ ପରେ ଆସିଛି, କାରଣ ଏହା ଏକ ଅଶକ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହରିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କୃପାର ଫଳ।
ତଦ୍ଦୋର୍ଵନଘନଚ୍ଛାଯାଲବ୍ଧଵିଶ୍ରାନ୍ତଯସ୍ ସୁରାଃ । ନ କଦାଚନ ତପ୍ଯନ୍ତେ ହିମାଦ୍ରେର୍ ଇଵ ସାନଵଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତର ଛାୟାରେ ଶାନ୍ତି ମିଳାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ କେବେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଧାଡ଼ି ରୂପେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ତିଆରି।
ଶୌରିଶୌର୍ଯୋଗ୍ରଶିଖରସଂଶ୍ରଯେଣାଶ୍ରିତଶ୍ରିଯଃ । ଅସ୍ମାନ୍ ସମୁପତପ୍ଯନ୍ତି ମୁନୀଞ୍ ଶାଖାମୃଗା ଇଵ
ଯେଉଁମାନେ ଶୌରିଙ୍କର ଦୁଃସାହସିକ ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି ଆମକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲୀ ବାନରମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତନ୍ତା କରନ୍ତି।
ତେନାସୁରପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ ନିତ୍ଯମଣ୍ଡନମଙ୍ଗଲେ । ମୁଖପଦ୍ମେ ଽର୍ପିତଂ ବାଷ୍ପମ୍ ଅବ୍ଜିନୀନାଂ ହିମଂ ଯଥା
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୈତ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କର ସଦା ସଜିତ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅଶ୍ରୁ, ଅଭଜିରେ ହିମ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଶୀର୍ଣଭିନ୍ନଲୁଠଦ୍ଭିତ୍ତିର୍ ଜଗଜ୍ଜର୍ଜରମଣ୍ଡପଃ । ଅଯଂ ନୀଲମଣିସ୍ତମ୍ଭୈସ୍ ତଦ୍ଭୁଜୈର୍ ଏଵ ଧାର୍ଯତେ
ଏହି ଜଗତ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଏବଂ ଚିରିଯାଇଥିବା ଦିଵାଳ ସହିତ ଏକ ଭଙ୍ଗୁର ଦେଉଳ, ଏବେ ତାଙ୍କର ନୀଳ ମଣି ପରି ହାତ ଦ୍ୱାରା ଦମ୍ବ ଭଳି ଧାରି ରହିଛି।
ସ ଧର୍ତା ସୁରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମଜ୍ଜତୋ ଵିପଦର୍ଣଵେ । କ୍ଷୀରୋଦୋଦରମଗ୍ନସ୍ଯ ମନ୍ଦରସ୍ଯେଵ କଚ୍ଛପଃ
ସେ ଦେବସେନାର ଉଦ୍ଧାରକ, ଯେଉଁଠି ସେନା ବିପଦର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଉଛି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଧାରିଥିବା କଚ୍ଛପ ପରି।
ଏତେ ତାତାଦଯସ୍ ସର୍ଵେ ତେନୈଵାସୁରସତ୍ତମାଃ । ପାତିତାଃ କ୍ଷୁବ୍ଧକଲ୍ପାନ୍ତଵାତେନେଵ କୁଲାଚଲାଃ
ତାଟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେମନମାନେ, ସେହି ଦେମନମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବଡ଼ ପ୍ରଳୟର ପବନରେ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଯିବା ପରି, ଭୁଲି ଯାଇଥିଲେ ।
ସ ଏଷ ଏଵଂ ସଂହାରକର୍ମକ୍ଷମଭୁଜାଵଲିଃ । ସୁରସାର୍ଥସୁହୃଚ୍ ଛ୍ରୀମାନ୍ ଵିଷମୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ଯିଏ ନଶ୍ଟ କରିବା କାମରେ ସମର୍ଥ ଭୁଜା ରଖିଛି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଧୁସୂଦନ, ଦେବମାନଙ୍କର ମିତ୍ର, ତଥାପି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସମାନ ।
ଦୈତ୍ଯଦୋର୍ଦଣ୍ଡପରଶୋସ୍ ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦାନଵାନ୍ ବାଧତେ ଶକ୍ରୋ ବାଲକାନ୍ ଇଵ ମର୍କଟଃ
ଦେମନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ର, ଶୂରତାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେମନମାନେକୁ ଏମିତି ଉତ୍ପାତ କରେ, ଯେପରି ଏକ ମକା ଛୁଆମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇ ଦେଇ ଖେଳେ ।