ଇମା ଦୃଶ୍ଯଦୃଶୋ ରାମ ନାନାକାରଵିକାରଦାଃ । ନ କାଶ୍ଚନ ତଵାତ୍ମୀଯା ଦୂରାଚ୍ ଛୈଲଶିଲା ଇଵ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନେ, ରାମ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ; ଏମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମର ନୁହଁନ୍ତି, ଯେପରି ବହୁଦୂରରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ପଥର ତୁମର ନୁହଁ।
ଧାଵମାନମ୍ ଇହାମୁତ୍ର ଲୁଠିତଂ ଲୋକଵୃତ୍ତିଷୁ । ସଂସ୍ଥାପଯ ନିବଧ୍ଯୈତନ୍ ମନୋ ହୃଦଯକୋଟରେ
ଏହିଠାରେ ଓ ସେଠାରେ, ଜଗତର କାମକାଜ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ମନକୁ ତୁମେ ନିଜ ହୃଦୟର ଗଭୀରତାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖ।
ଚିଦାଦିତ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ ଏଵ ସର୍ଵତ୍ର ଜଗତି ସ୍ଥିତଃ । କଃ ପରସ୍ ତେ କ ଆତ୍ମୀଯଃ ପରିସ୍ଖଲସି କିଂ ମୁଧା
ତୁମେ ଅବିରତ ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ। କିଏ ଅନ୍ୟ, କିଏ ତୁମର? ଏମିତି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ କାହିଁକି ଘୁରୁଛ?
ତ୍ଵମ୍ ଅନନ୍ତୋ ମହାବାହୁସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଦ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ତ୍ଵଂ ପଦାର୍ଥଶତାକାରୈଃ ପରିସ୍ଫୂର୍ଜସି ଚିଦ୍ଵପୁଃ
ତୁମେ ଅସୀମ, ବଳଶାଳୀ, ଆଦି ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ। ତୁମେ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଆକାରରେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ।
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରୋତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ବୋଧେ ନିତ୍ଯୋଦିତେ ଶୁଦ୍ଧେ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣୋ ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ତୁମ ଉପରେ ଗୁଠିଥିବା ମଣିମାଳା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନ୍ୱିତ। ଏହା ସଦା ଉଦିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ରହିଛି।
ନ ଜାଯସେ ନ ମ୍ରିଯସେ ତ୍ଵମ୍ ଅଜଃ ପୁରୁଷୋ ଵିରାଟ୍ । ଚିଚ୍ ଛୁଦ୍ଧୋ ଜନ୍ମମରଣଭ୍ରାନ୍ତଯୋ ମା ଭଵନ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହାଁ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନାହାଁ; ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ବିଶାଳ ପୁରୁଷ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା। ତୁମ ମନରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମା ଆସୁନାହାଁ।
ସମସ୍ତଜନ୍ମରୋଗାଣାଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍ । ତୃଷ୍ଣାମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭୋଗାନାଂ ଭୋକ୍ତୈଵ ଭଵ କେଵଲମ୍
ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ରୋଗର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ଭୋଗର ଆସା ଛାଡ଼ିଦେଉ; କେବଳ ଅନୁଭବକାରୀ ହେଇଯା।
ତ୍ଵଯି ସ୍ଥିତେ ଜଗନ୍ନାଥେ ଚିଦାଦିତ୍ଯେ ସଦୋଦିତେ । ଇଦମ୍ ଆଭାସତେ ସର୍ଵଂ ସଂସାରସ୍ଵପ୍ନମଣ୍ଡଲମ୍
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ, ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସଦା ଉଦିତ ଅଛ, ସମସ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନର ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯାଏ।
ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ସୁଖଦୁଃଖୈଷଣା ନ ତେ । ଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଚିଦ୍ ଅସି ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଵସ୍ତ୍ଵଵଭାସକଃ
ଅନାବଶ୍ୟକ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ନି; ସୁଖ ଦୁଃଖର ଚେଷ୍ଟା ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା।
ପୂର୍ଵମ୍ ଇଷ୍ଟମ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ଚେଷ୍ଟମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ତଦଭ୍ଯାସାତ୍ ତତୋ ଽପି ଦ୍ଵେ ପରିତ୍ଯଜ
ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ ଚାହିଲୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଚାହିଲୁ, ଏବେ ଯାହାକୁ ଚାହିଲୁ ନାହିଁ ତଥାପି କରୁଛ, ଏମିତି ଭାବନା କରି ଏବଂ ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ଦୁଇଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେ।
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟଦୃଶୋସ୍ ତ୍ଯାଗେ ସମତୋଦେତି ଶାଶ୍ଵତୀ । ତଯା ହୃଦଯଵର୍ତିନ୍ଯା ପୁନର୍ ଜନ୍ତୁର୍ ନ ଜାଯତେ
ଭଲ ଓ ଖରାପ ଭାବନାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଚିରକାଳ ଶାନ୍ତି ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହି ଶାନ୍ତି ହୃଦୟରେ ବସିଲେ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯେଷୁ ଯେଷୁ ପ୍ରଦେଶେଷୁ ମନୋ ମଜ୍ଜତି ବାଲଵତ୍ । ତେଭ୍ଯସ୍ ତେଭ୍ଯସ୍ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ତଦ୍ ଧି ତତ୍ତ୍ଵେ ନିଵେଶଯେତ୍
ମନ ଯେଉଁଠିଏ ଛୁଆ ପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେଠାଠାରୁ ମନକୁ ଟାଣି ନେଇ, ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କର।
ଏଵମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତାଭ୍ଯାସଂ ମନୋମତ୍ତମତଙ୍ଗଜମ୍ । ନିବଧ୍ଯ ସର୍ଵଭାଵେନ ପରଂ ଶ୍ରେଯୋ ଽଧିଗମ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରି, ମନର ମତ୍ତ ହାତୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ବାନ୍ଧି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ।
ମା ଶଠୈର୍ ଅଯଥାର୍ଥଜ୍ଞୈର୍ ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିହତାଶଯୈଃ । ଧୂର୍ତସଙ୍କଲ୍ପଵିକ୍ରୀତୈର୍ ଵିମୂଢୈସ୍ ସମତାଂ ଗମଃ
ଯେଉଁମାନେ ଠକିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଚତୁର୍ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନାହିଁ।
ଅକିଞ୍ଚନାତ୍ ସ୍ଵନିର୍ଣୀତୌ ଲମ୍ବମାନାତ୍ ପରୋକ୍ତିଷୁ । ନ ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଅଧିକୋ ଲୋକେ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ଦୁଃଖଦଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯିଏ କିଛି ନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବୁଝିବାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଉପରେ ଭରସା କରେ, ସେଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଢ଼ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦେବା ଲୋକ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତ୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅଵିଵେକାଭ୍ରମ୍ ଉଦିତଂ ହୃଦଯାମ୍ବରେ । ଵିଵେକପଵନେନାଶୁ ଦୂରଂ ନଯ ମହାମତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମ ହୃଦୟ ଆକାଶରେ ଅବିବେକର ଧଳି ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ବିବେକର ପବନରେ ଶୀଘ୍ର ଦୂରେଇଦିଅ।
ଆତ୍ମନୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯାଵଦ୍ ଆତ୍ମାଵଲୋକନେ । ନ କୃତୋ ଽନୁଗ୍ରହସ୍ ତାଵନ୍ ନ ଵିଚାରୋଦଯୋ ଭଵେତ୍
ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୟା ମିଳେନାହିଁ ଏବଂ ତାପରେ ବିଚାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଵେଦଵେଦାନ୍ତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତର୍କଦୃଷ୍ଟିଭିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ନାତ୍ମା ପ୍ରକଟତାମ୍ ଏତି ଯାଵନ୍ ନ ସ୍ଵମ୍ ଅଵେକ୍ଷଣମ୍
ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜେ ନିଜକୁ ନ ଦେଖିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନା ରାମ ପ୍ରସାଦେ ସମଵସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ଵିତତଂ ବୋଧଂ ମଦ୍ଵଚାଂସ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯସେ
ହେ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଦୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନକୁ ଅଧିଗମ କରିଛ, ଏବଂ ମୋର କଥାକୁ ବୁଝିପାରୁଛ।
ଵିକଲ୍ପାଂଶଵିହୀନସ୍ଯ ତ୍ଵଯୈଷା ଚିଦ୍ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଗୃହୀତା ଵିତତା ଵ୍ଯାପ୍ତିର୍ ମଦୁକ୍ତା ପରମାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ସେଇ ଚେତନାର ସମସ୍ତତା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କହିଛି, ସେଠିକି ତୁମେ ଧରିପାରିଛ।
ଵିଲୀନସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଶାନ୍ତସନ୍ଦେହଵିଭ୍ରମଃ । କ୍ଷୀଣକୌତୁକନୀହାରୋ ଜାତୋ ଽସି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଲୟ ହୋଇଯାଇଛି, ସନ୍ଦେହ ଓ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଉତ୍ସୁକତାର କୁହୁଡ଼ି ମିଶିଯାଇଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛ।
ଯଦ୍ ଉପଗଚ୍ଛସି ପାସି ନିହଂସି ଵା ପିବସି ଵଲ୍ଗସି ଚିନ୍ମଯ ଵର୍ଧସେ । ତଦ୍ ଅସି ତେନ ତଵାସ୍ତୁ ମହାମୁନେ ଵିଗତବୋଧକଲଙ୍କଵିଶଙ୍କିତା
ମହାମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁ କିଛି ନିକଟକୁ ଯାନ୍ତି, ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ପିଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଉଠନ୍ତି—ସେ ସବୁ ଆପଣ ନିଜେ ଅଟୁଟ ଚେତନାର ଅଂଶ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଜ୍ଞାନରେ କୌଣସି ଦୌଷ କିମ୍ବା ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଏଭଳି ରୁହନ୍ତୁ।
ଅଥେମମ୍ ଅପରଂ ରାମ ଵିଜ୍ଞାନାଧିଗମେ କ୍ରମମ୍ । ଶୃଣୁ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ ସିଦ୍ଧଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନା ଯଥା
ଏବେ, ରାମ, ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଉ ଏକ ପଦକ୍ରମ ଶୁଣ। ଦାନବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କିପରି ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।
ଆସୀତ୍ ପାତାଲଜଠରେ ଵିଦ୍ରାଵିତସୁରୋ ଽସୁରଃ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ ନାମ ନାରାଯଣପରାକ୍ରମଃ
ପାତାଳର ଗଭୀର ଅନ୍ତରାଳରେ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ। ସେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରୁ ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇ, ପାତାଳରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।
ଆକ୍ରାନ୍ତଭୁଵନାଭୋଗସ୍ ସ ଜହାର ହରେର୍ ଜଗତ୍ । ଷଟ୍ପଦସ୍ଯ ବୃହତ୍ପତ୍ତ୍ରଂ ରାଜହଂସ ଇଵାମ୍ବୁଜମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୋଗ ଦଖଳ କରି, ହରିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ରାଜହଂସ ମହାପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଘେରିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ନେଇଯାଏ।
ଚକାର ଜଗତାଂ ରାଜ୍ଯଂ ସମାକ୍ରାନ୍ତସୁରାସୁରଃ । ଦନ୍ତୀ ନିରସ୍ତହଂସୌଘୋ ନଲିନ୍ଯାମ୍ ଅଲିନାମ୍ ଇଵ
ସେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏହା ଏଭଳି ଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପର ଝିଲିକାରେ ହଂସମାନେକୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦିଏ ।
ଅଥାସାଵ୍ ଅସୁରାଧୀଶଃ କୁର୍ଵଂସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶତାମ୍ । କାଲେନ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରାନ୍ ଅଙ୍କୁରାନ୍ ଇଵ ମାଧଵଃ
ତାପରେ, ସେ ଅସୁରମାନଙ୍କର ମହାପତି ତିନି ଜଗତର ଅଧିପତି ହୋଇ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମାଧବ ଯେପରି ବସନ୍ତରେ ଅଂକୁର ଉପଜାଏ, ସେପରି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମଦେଲେ ।
ତେ ଽଵର୍ଧନ୍ତାଚିରେଣୈଵ ତେଜସ୍ତର୍ଜିତତାରକାଃ । ଦଶାର୍କାଂଶୁଶତାନୀଵ ଵ୍ଯୋମାକ୍ରାନ୍ତିଵିଲାସିନଃ
ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ତାରାମାନେ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲେ, ସେମାନେ ଏଭଳି ଆକାଶରେ ବିଚରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦଶ ରବିର ଶତାଧିକ କିରଣ ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନାମ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଧାନାତ୍ମା ବଭୂଵ ହ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାର୍ହାଣାଂ ମଣୀନାମ୍ ଇଵ କୌସ୍ତୁଭଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମକ ମହାନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଅସୁର, ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ପ୍ରଧାନ ହେଲେ ।
ତେନାରାଜତ ପୁତ୍ରେଣ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ ଭୃଶମ୍ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯଯୁକ୍ତେନ ଵସନ୍ତେନେଵ ଵତ୍ସରଃ
ସେ ରାଜା ନୁହଁଥିବା ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ପୁଅ ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବର୍ଷ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲେ ଖୁସି ହୁଏ।