ଅର୍ଥେନାପୂରଯାମ୍ ଆସ ଭୃତ୍ଯାନ୍ ଅର୍ଥିଗଣାଂସ୍ ତଥା । ଲଲନା ଲାଲଯାମ୍ ଆସ ଵିଚିତ୍ରଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ
ସେ ଧନ ଦେଇ ଦାସଦାସୀ ଓ ଅନୁରୋଧକମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ଜନାନୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସାଵ୍ ଅଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ରାଜ୍ଯେ ସକଲଶାସନେ । ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵାଥ ମତିର୍ ଅସ୍ଯ କଦାଚନ
ଏଭଳି ଶେଷେ ସେ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସନ କରି ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କର ମନ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା।
ତର୍ପିତାଶେଷଭୁଵନଂ ଦେଵର୍ଷିଗଣପୂଜିତମ୍ । ସହ ଶୁକ୍ରାଦିଭିର୍ ମୁଖ୍ଯୈସ୍ ସ ଚକାର ମହାମଖମ୍
ସେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ସହିତ ସେ ଏହା କରିଥିଲେ।
ବଡିର୍ ଭୋଗଭରସ୍ଯାର୍ଥୀ ନେତି ନିର୍ଣୀଯ ମାଧଵଃ । ବଡେର୍ ଈପ୍ସିତସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସିଦ୍ଧିଦସ୍ ତନ୍ମଖଂ ଯଯୌ
ବଡି ଅଧିକ ଭୋଗ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ମାଧବ ତାଙ୍କୁ ଏହା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିଲେ; ତଥାପି, ବଡିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସଫଳତା ଦେଇଥିବା ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ।
ଭୋଗୈକକୃପଣାଯେଦଂ ଜଗଜ୍ଜଙ୍ଗଲଖଣ୍ଡକମ୍ । ଦାତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାଯ ଶକ୍ରାଯ ଵଯୋଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ କାର୍ଯଵିତ୍
ଏହି ଜଗତର ଏଉଁ ଅଂଶ, ଯାହା କେବଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ଅଛି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି, ଏହା ଯୋଗ୍ୟ, ବୟସରେ ବଡ଼ ଓ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
କ୍ରମମାତ୍ରଚ୍ଛଲେନାତ୍ର ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ବଡିଂ ହରିଃ । ବବନ୍ଧ ପାତାଲତଲେ ଭୂଗେହ ଇଵ ଵାନରମ୍
ଏଠାରେ ହରି କେବଳ ଦେଖାଦେଖି କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଭାବରେ ବଡିଙ୍କୁ ଠକାଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପାତାଳ ତଳରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ବାନରକୁ ଘରଭିତରେ ବାନ୍ଧିଦିଏ।
ଅଦ୍ଯାସୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ରାମ ପୁନରିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵହେତୁନା । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଵପୁସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାନନିଷଣ୍ଣଧୀଃ
ଏବେ, ରାମ, ସେ ବଡି ପୁନି ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇବା ପାଇଁ ଏକ ମୁକ୍ତ ଦେହରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ମନେ, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ପାତାଲକୁହରେ ତିଷ୍ଠଞ୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତମତିର୍ ବଡିଃ । ଆପଦଂ ସମ୍ପଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମଯୈଵ ସ ପଶ୍ଯତି
ପାତାଳର ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ବଡି, ମୁକ୍ତ ମନ ନିଏ, ସମୟ ଆସିଲେ ଦୁଃଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।
ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି ତତ୍ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ସମା ସ୍ଥିରତରାକାରା ଚିତ୍ରସୂର୍ଯାଵଲୀ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କେବେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏନି, କିମ୍ବା ଉଦୟ ହୁଏନି; ଏହା ଏକ ଚିତ୍ରିତ ସୂର୍ଯ୍ୟମାଳା ପରି ସମ ଓ ଅଡ଼ିଗ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ।
ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵସହସ୍ରାଣୀହ ଜୀଵତାମ୍ । ତନ୍ମନଶ୍ ଚିରମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଭୋଗେଷୁ ଵିରତିଂ ଗତମ୍
ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ। ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଭୋଗବିଲାସରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ।
ଦଶକୋଟୀଶ୍ ଚ ଵର୍ଷାଣାମ୍ ଅନୁଶାସ୍ଯ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଅନ୍ତେ ଵିରକ୍ତତାଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଉପଶାନ୍ତଂ ବଡେର୍ ମନଃ
ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ତିନୋଟି ଲୋକର ଶାସନ କରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ବଡ଼ଙ୍କର ମନ ଅସକ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲା।
ଊହାପୋହସହସ୍ରାଣି ଭାଵାଭାଵଶତାନି ଚ । ବଡିନା ପରିଦୃଷ୍ଟାନି କ୍ଵ ସମାଶ୍ଵାସମ୍ ଏତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ହଜାର-ହଜାର ଅନୁମାନ ଓ ନିରାକରଣ, ଶତ-ଶତ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଅବସ୍ଥା ବଡ଼ ଦେଖିଛନ୍ତି; ଏବେ ସେ କେଉଁଠି ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇପାରିବେ?
ଭୋଗାଭିଲାଷଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ବଡିସ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣମାନସଃ । ଆତ୍ମାରାମସ୍ ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ପାତାଲକୋଟରେ
ବଡ଼ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆଜି ପାତାଳର ଗଭୀରତାରେ ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦରେ ନିତ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି।
ପୁନର୍ ଏତେନ ବଡିନା ଜଗଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରତଯାଖିଲମ୍ । ଅନୁଶାସ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ରାମ ବହୂନ୍ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ଇହ
ପୁନି ବଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଶାସନ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ରାମ।
ନ ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପଦପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଟିସ୍ ସମୁପଜାଯତେ । ନ ତସ୍ଯ ସ୍ଵପଦଭ୍ରଂଶାଦ୍ ଉଦ୍ଵେଗ ଉପଜାଯତେ
ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଲେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ପଦ ହରାଇଲେ କେବେ ଚିନ୍ତା ହୁଏନାହିଁ।
ସ ସମସ୍ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ସର୍ଵଦୈଵୋଦିତାଶଯଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଆହରନ୍ ସ୍ଵସ୍ଥ ଆକାଶ ଇଵ ତିଷ୍ଠତି
ସେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମ, ସଦା ଦିବ୍ୟ ଭାବନାରେ ରହନ୍ତି; ଯାହା ଆସେ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆକାଶ ପରି ଅଚଳ ରହନ୍ତି।
ବଡିଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଏଷା ତେ କଥିତା ମଯା । ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତୋ ଭଵ
ବଡ଼ଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ ହେଉ।
ବଡିଵତ୍ ସ୍ଵଵିଵେକେନ ନିତ୍ଯୋ ଽହମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚଯାତ୍ । ପଦମ୍ ଆସାଦଯାଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ପୌରୁଷେଣୈଵ ରାଘଵ
ବଡିଙ୍କ ପରି, ନିଜ ବିବେକ ଓ 'ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ପରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର, ରାଘବ।
ଦ୍ଵେ ଚାଷ୍ଟୌ ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣାଂ କୋଟୀର୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଅନ୍ତେ ଵୈରସ୍ଯମ୍ ଆପନ୍ନୋ ବଡିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସୁରୋତ୍ତମଃ
ଅଷ୍ଟ କୋଟି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ତିନି ଜଗତର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ବଡି ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଶେଷରେ ଅସକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଵଶ୍ଯଵୈରସ୍ଯଂ ଭୋଗପୂଗମ୍ ଅରିନ୍ଦମ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସତତାନନ୍ଦମ୍ ଅଵୈରସ୍ଯପଦଂ ଵ୍ରଜ
ସେଥିପାଇଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିବା, ଅନେକ ଭୋଗ ପରେ ଅସକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆସେ; ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ଅସକ୍ତିହୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେ।
ଇମା ଦୃଶ୍ଯଦୃଶୋ ରାମ ନାନାକାରଵିକାରଦାଃ । ନ କାଶ୍ଚନ ତଵାତ୍ମୀଯା ଦୂରାଚ୍ ଛୈଲଶିଲା ଇଵ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନେ, ରାମ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ; ଏମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମର ନୁହଁନ୍ତି, ଯେପରି ବହୁଦୂରରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ପଥର ତୁମର ନୁହଁ।
ଧାଵମାନମ୍ ଇହାମୁତ୍ର ଲୁଠିତଂ ଲୋକଵୃତ୍ତିଷୁ । ସଂସ୍ଥାପଯ ନିବଧ୍ଯୈତନ୍ ମନୋ ହୃଦଯକୋଟରେ
ଏହିଠାରେ ଓ ସେଠାରେ, ଜଗତର କାମକାଜ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ମନକୁ ତୁମେ ନିଜ ହୃଦୟର ଗଭୀରତାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖ।
ଚିଦାଦିତ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ ଏଵ ସର୍ଵତ୍ର ଜଗତି ସ୍ଥିତଃ । କଃ ପରସ୍ ତେ କ ଆତ୍ମୀଯଃ ପରିସ୍ଖଲସି କିଂ ମୁଧା
ତୁମେ ଅବିରତ ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ। କିଏ ଅନ୍ୟ, କିଏ ତୁମର? ଏମିତି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ କାହିଁକି ଘୁରୁଛ?
ତ୍ଵମ୍ ଅନନ୍ତୋ ମହାବାହୁସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଦ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ତ୍ଵଂ ପଦାର୍ଥଶତାକାରୈଃ ପରିସ୍ଫୂର୍ଜସି ଚିଦ୍ଵପୁଃ
ତୁମେ ଅସୀମ, ବଳଶାଳୀ, ଆଦି ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ। ତୁମେ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଆକାରରେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ।
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରୋତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ବୋଧେ ନିତ୍ଯୋଦିତେ ଶୁଦ୍ଧେ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣୋ ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ତୁମ ଉପରେ ଗୁଠିଥିବା ମଣିମାଳା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନ୍ୱିତ। ଏହା ସଦା ଉଦିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ରହିଛି।
ନ ଜାଯସେ ନ ମ୍ରିଯସେ ତ୍ଵମ୍ ଅଜଃ ପୁରୁଷୋ ଵିରାଟ୍ । ଚିଚ୍ ଛୁଦ୍ଧୋ ଜନ୍ମମରଣଭ୍ରାନ୍ତଯୋ ମା ଭଵନ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହାଁ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନାହାଁ; ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ବିଶାଳ ପୁରୁଷ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା। ତୁମ ମନରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମା ଆସୁନାହାଁ।
ସମସ୍ତଜନ୍ମରୋଗାଣାଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍ । ତୃଷ୍ଣାମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭୋଗାନାଂ ଭୋକ୍ତୈଵ ଭଵ କେଵଲମ୍
ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ରୋଗର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ଭୋଗର ଆସା ଛାଡ଼ିଦେଉ; କେବଳ ଅନୁଭବକାରୀ ହେଇଯା।
ତ୍ଵଯି ସ୍ଥିତେ ଜଗନ୍ନାଥେ ଚିଦାଦିତ୍ଯେ ସଦୋଦିତେ । ଇଦମ୍ ଆଭାସତେ ସର୍ଵଂ ସଂସାରସ୍ଵପ୍ନମଣ୍ଡଲମ୍
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ, ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସଦା ଉଦିତ ଅଛ, ସମସ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନର ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯାଏ।
ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ସୁଖଦୁଃଖୈଷଣା ନ ତେ । ଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଚିଦ୍ ଅସି ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଵସ୍ତ୍ଵଵଭାସକଃ
ଅନାବଶ୍ୟକ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ନି; ସୁଖ ଦୁଃଖର ଚେଷ୍ଟା ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା।
ପୂର୍ଵମ୍ ଇଷ୍ଟମ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ଚେଷ୍ଟମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ତଦଭ୍ଯାସାତ୍ ତତୋ ଽପି ଦ୍ଵେ ପରିତ୍ଯଜ
ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ ଚାହିଲୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଚାହିଲୁ, ଏବେ ଯାହାକୁ ଚାହିଲୁ ନାହିଁ ତଥାପି କରୁଛ, ଏମିତି ଭାବନା କରି ଏବଂ ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ଦୁଇଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେ।