ବଡୌ ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ତଦ୍ ବାଢଂ ଵିରେଜେ ନଗରଂ ତଦା । ଵୈରିଞ୍ଚ ଇଵ ସୂର୍ଯୌଘ ଉଦିତେ କମଲାକରଃ
ବଡି ଜାଗିଉଠିବା ସମୟରେ, ସେହି ନଗର ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରା ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଉଦୟ ହେଲେ କମଳପୋଖରୀ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ବଡିଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଏଵାସୌ ଯାଵନ୍ ନାଯାନ୍ତି ଦାନଵାଃ । ତାଵତ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସମାଧିସଦନେ କ୍ଷଣମ୍
ବଡି ଜେତେବେଳେ ଜାଗିଲେ, ଦାନବମାନେ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମାଧିର ଆସନରେ ବସି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ନୁ ରମ୍ଯା ପଦଵୀ ଶୀତଲା ପାରମାର୍ଥିକୀ । ଅହମ୍ ଅସ୍ଯାଂ କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପରାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଗତଃ
ହାଁ, ଏହି ପଥ କେତେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶିତଳ! ଏହା ଏଠି ଅନ୍ତିମ ସତ୍ୟର ଦିଗ। ମୁଁ ଏହିଠି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲି।
ତଦ୍ ଏନାମ୍ ଏଵ ପଦଵୀମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଵସାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଭଵତୀହୋପଭୁକ୍ତାଭିଃ କିଂ ମେ ବାହ୍ଯଵିଭୂତିଭିଃ
ଏହି ପଥକୁ ଧରି, ମୁଁ ଏଠି ରହିବି। ତୁମେମାନେ ଭୋଗୁଥିବା ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦରକାର?
ଐନ୍ଦଵେଷ୍ଵ୍ ଅପି ବିମ୍ବେଷୁ ନ ତଥାନନ୍ଦଵୀଚଯଃ । ତୋଷଯନ୍ତି ଯଥାନ୍ତର୍ ମାଂ ସଂଵିଦ୍ଵିଭଵଭୂମଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋଳମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଯେପରି ମୋର ଭିତର ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାମାନେ ଦେଇଥାଏ।
ଇତି ଭୂଯୋ ଽପି ଵିଶ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈ କୁର୍ଵାଣଂ ଗଲିତଂ ମନଃ । ବଡିମ୍ ଆଵାରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ଏଭଳି, ପୁନିଥରେ ଶାନ୍ତି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଦେଉତାମାନେ ମେଘ ଯେମିତି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଢାକିଦିଅନ୍ତି, ସେମିତି ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ତାନ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପୁନର୍ ଦଧ୍ଯୌ ତତ୍ପ୍ରଣାମାକୁଲେକ୍ଷଣଃ । ତୈଃ କୁଲାଚଲସଙ୍କାଶୈଃ ପରିଵୀତଵପୁସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍
ସେମାନେଠାରେ ଦେଖି, ସେ ପୁନି ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉତାମାନଙ୍କର ଶିରୋନମନାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା। ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଚିତଃ କ୍ଷୀଣଵିକଲ୍ପସ୍ଯ କିମ୍ ଉପାଦେଯମ୍ ଅସ୍ତି ମେ । ମନୋ ଯଦଭିପାତିତ୍ଵାଦ୍ ଯାତୁ ତଦ୍ରସତାମ୍ ଅଲମ୍
ଯାହାର ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ସେଠାରେ ଆଉ କଣ ମିଳିବ? ମନ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ମୂଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ; ଏହିଠାରେ ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।
ମୋକ୍ଷମ୍ ଇଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅହଂ କସ୍ମାଦ୍ ବଦ୍ଧଃ କେନାସ୍ମି ଵୈ ପୁରା । ଅବଦ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷମ୍ ଇଚ୍ଛାମି କେଯଂ ବାଲଵିଡମ୍ବନା
ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ଚାହେଁ—କାହିଁକି? ଆଗରୁ କିଏ ମୋତେ ବାନ୍ଧିଥିଲା? ମୁଁ ଅବନ୍ଧ ଥିଲି, ତେବେ ମୁଁ କାହିଁକି ମୋକ୍ଷ ଚାହେଁ? ଏହା କଣ ଶିଶୁମନ୍ତି ମଜାକ ନୁହେଁ କି?
ନ ବନ୍ଧୋ ଽସ୍ତି ନ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ମୌର୍ଖ୍ଯଂ ମେ କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତମ୍ । କିଂ ମେ ଧ୍ଯାନଵିଲାସେନ କିଂ ଵାଧ୍ଯାନେନ ମେ ଭଵେତ୍
ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିଛି ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ଏବେ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପାଠ ପଢିବାରେ ମୋର କଣ ଉପକାର? ଏହା ମୋତେ କିଛି ଦେଇପାରିବ କି?
ନ ଧ୍ଯାନଂ ନାପି ଚାଧ୍ଯାନଂ ନ ଭୋଗାନ୍ ନାପ୍ଯ୍ ଅଭୋଗିତାମ୍ । ଅଭିଵାଞ୍ଛାମି ତିଷ୍ଠାମି ସମମ୍ ଏଵ ଗତଜ୍ଵରଃ
ମୁଁ ନ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ନ ପାଠ ପଢିବାକୁ ଚାହେଁ, ନ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ନ ଅଭୋଗରେ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ସମଭାବରେ ଅଚଳ ରହିଛି, ଦୁଃଖ ରହିତ।
ନ ମେ ଵାଞ୍ଛା ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ନ ମେ ଵାଞ୍ଛା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ନ ମେ ଧ୍ଯାନଦୃଶା କାର୍ଯଂ ନ କାର୍ଯଂ ଵିଭଵେନ ମେ
ମୋର ପ୍ରକୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, ନ ଏହି ସଂସାର ରହିବା ପାଇଁ ଆଶା ଅଛି। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଧନ-ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
ନାହଂ ମୃତୋ ନ ଜୀଵାମି ନ ସନ୍ ନାସନ୍ନ୍ ଅହଂ ସମଃ । ନେଦଂ ମେ ନୈଵ ନାନ୍ଯନ୍ ମେ ନମୋ ମହ୍ଯମ୍ ଅହଂ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ମୃତ ନୁହେଁ, ଜୀବିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, ମୁଁ ସମଭାବରେ ଅଛି। ଏହା ମୋର ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ମୋର ନୁହେଁ। ମୁଁ ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରେ, କାରଣ ମୁଁ ନିଜେ ନିଜ।
ଇଦମ୍ ଅସ୍ତୁ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସ୍ଵସଂସ୍ଥିତଃ । ନୈଵ ଵାସ୍ତୁ ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ଶୀତଲମ୍
ଏହି ସଂସାରର ରାଜ୍ୟ ରହୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛି। କିମ୍ବା ଏହି ସଂସାରର ରାଜ୍ୟ ନ ଥାଉ, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
କିଂ ମେ ଧ୍ଯାନଦୃଶା କାର୍ଯଂ କିଂ ରାଜ୍ଯଵିଭଵଶ୍ରିଯା । ଯଦ୍ ଆଯାତି ତଦ୍ ଆଯାତୁ ନାହଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ମେ କ୍ଵଚିତ୍
ମୋ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ କଣ କାମର? ଯାହା ଆସିବ, ଆସୁ। ମୁଁ କିଛି ନୁହେଁ, ମୋର କିଛି ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ନାହିଁ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦି ନାମ ମଯାଧୁନା । ତତ୍ କସ୍ମାନ୍ ନ କରୋମୀହ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରକୃତକର୍ମ ଵୈ
ଏବେ ମୋର କୌଣସି କାମ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ। ତେବେ, ଏଠାରେ ସାଧାରଣ କାମ କିଏନା କରିବି ନାହିଁ?
ଇତି ନିର୍ଣୀଯ ପୂର୍ଣାତ୍ମା ବଡିର୍ ବଲଵତାଂ ଵରଃ । ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଆଲୋକଯାମ୍ ଆସ ପଦ୍ମାନୀଵ ଦିଵାକରଃ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା ବଡି, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେମିତି ପଦ୍ମକୁ ଦେଖେ, ସେମିତି ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟିପାତଵିଭାଗେନ ସର୍ଵେଷାଂ ଦନୁଜନ୍ମନାମ୍ । ଶିରଃପ୍ରଣାମାଞ୍ ଜଗ୍ରାହ ପୁଷ୍ପାମୋଦାନ୍ ଇଵାନିଲଃ
ସେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନବ ଜନ୍ମାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସେଇ ଶିରୋନମନକୁ ଏମିତି ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି ଗୋଲାପ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧକୁ ପବନ ନେଇଯାଏ।
ଅଥ ଵୈରୋଚନିସ୍ ତତ୍ର ଧ୍ଯେଯତ୍ଯାଗମଯାତ୍ମନା । ମନସା ସକଲାନ୍ଯ୍ ଏଵ ରାଜକାର୍ଯାଣି ସ ଵ୍ଯଧାତ୍
ତାପରେ ବୈରୋଚନି ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ମନରେ ଭାବି ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ।
ଦେଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଗୁରୂଂଶ୍ ଚୈଵ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପୂଜଯା । ସମ୍ମାନଯାମ୍ ଆସ ସୁହୃଦ୍ବନ୍ଧୁସାମନ୍ତସଜ୍ଜନାନ୍
ସେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ସାମନ୍ତ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ।
ଅର୍ଥେନାପୂରଯାମ୍ ଆସ ଭୃତ୍ଯାନ୍ ଅର୍ଥିଗଣାଂସ୍ ତଥା । ଲଲନା ଲାଲଯାମ୍ ଆସ ଵିଚିତ୍ରଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ
ସେ ଧନ ଦେଇ ଦାସଦାସୀ ଓ ଅନୁରୋଧକମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ଜନାନୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସାଵ୍ ଅଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ରାଜ୍ଯେ ସକଲଶାସନେ । ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵାଥ ମତିର୍ ଅସ୍ଯ କଦାଚନ
ଏଭଳି ଶେଷେ ସେ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସନ କରି ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କର ମନ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା।
ତର୍ପିତାଶେଷଭୁଵନଂ ଦେଵର୍ଷିଗଣପୂଜିତମ୍ । ସହ ଶୁକ୍ରାଦିଭିର୍ ମୁଖ୍ଯୈସ୍ ସ ଚକାର ମହାମଖମ୍
ସେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ସହିତ ସେ ଏହା କରିଥିଲେ।
ବଡିର୍ ଭୋଗଭରସ୍ଯାର୍ଥୀ ନେତି ନିର୍ଣୀଯ ମାଧଵଃ । ବଡେର୍ ଈପ୍ସିତସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସିଦ୍ଧିଦସ୍ ତନ୍ମଖଂ ଯଯୌ
ବଡି ଅଧିକ ଭୋଗ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ମାଧବ ତାଙ୍କୁ ଏହା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିଲେ; ତଥାପି, ବଡିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସଫଳତା ଦେଇଥିବା ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ।
ଭୋଗୈକକୃପଣାଯେଦଂ ଜଗଜ୍ଜଙ୍ଗଲଖଣ୍ଡକମ୍ । ଦାତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାଯ ଶକ୍ରାଯ ଵଯୋଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ କାର୍ଯଵିତ୍
ଏହି ଜଗତର ଏଉଁ ଅଂଶ, ଯାହା କେବଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ଅଛି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି, ଏହା ଯୋଗ୍ୟ, ବୟସରେ ବଡ଼ ଓ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
କ୍ରମମାତ୍ରଚ୍ଛଲେନାତ୍ର ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ବଡିଂ ହରିଃ । ବବନ୍ଧ ପାତାଲତଲେ ଭୂଗେହ ଇଵ ଵାନରମ୍
ଏଠାରେ ହରି କେବଳ ଦେଖାଦେଖି କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଭାବରେ ବଡିଙ୍କୁ ଠକାଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପାତାଳ ତଳରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ବାନରକୁ ଘରଭିତରେ ବାନ୍ଧିଦିଏ।
ଅଦ୍ଯାସୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ରାମ ପୁନରିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵହେତୁନା । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଵପୁସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାନନିଷଣ୍ଣଧୀଃ
ଏବେ, ରାମ, ସେ ବଡି ପୁନି ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇବା ପାଇଁ ଏକ ମୁକ୍ତ ଦେହରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ମନେ, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ପାତାଲକୁହରେ ତିଷ୍ଠଞ୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତମତିର୍ ବଡିଃ । ଆପଦଂ ସମ୍ପଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମଯୈଵ ସ ପଶ୍ଯତି
ପାତାଳର ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ବଡି, ମୁକ୍ତ ମନ ନିଏ, ସମୟ ଆସିଲେ ଦୁଃଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।
ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି ତତ୍ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ସମା ସ୍ଥିରତରାକାରା ଚିତ୍ରସୂର୍ଯାଵଲୀ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କେବେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏନି, କିମ୍ବା ଉଦୟ ହୁଏନି; ଏହା ଏକ ଚିତ୍ରିତ ସୂର୍ଯ୍ୟମାଳା ପରି ସମ ଓ ଅଡ଼ିଗ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ।
ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵସହସ୍ରାଣୀହ ଜୀଵତାମ୍ । ତନ୍ମନଶ୍ ଚିରମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଭୋଗେଷୁ ଵିରତିଂ ଗତମ୍
ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ। ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଭୋଗବିଲାସରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ।