କୁବେରଯମଶକ୍ରାଦ୍ଯା ଉପାଯନକରାସ୍ ସୁରାଃ । ଯକ୍ଷା ଵିଦ୍ଯାଧରା ନାଗାସ୍ ସେଵାଵସରକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
କୁବେର, ଯମ, ଶକ୍ର ଭଳି ଦେବତାମାନେ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିଲେ; ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ ସେବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ରମ୍ଭାତିଲୋତ୍ତମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଚାମରିଣ୍ଯୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ । ସରିତସ୍ ସାଗରାଶ୍ ଶୈଲା ଦିଶଶ୍ ଚ ଵିଦିଶସ୍ ତଥା
ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଙ୍ଗନାମାନେ, ଚାମରୀ ଜାତିର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଏହାସହିତ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦିଗ୍ବଳୟ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ—
ସେଵାର୍ଥମ୍ ଆଯଯୁସ୍ ତସ୍ଯ ତଂ ପ୍ରଦେଶଂ ତଦା ବଡେଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ ସିଦ୍ଧାସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଵାସିନଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଏହାସହିତ ତିନି ଲୋକର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଧ୍ଯାନମୌନସମାଧିସ୍ଥଂ ଚିତ୍ରାର୍ପିତମ୍ ଇଵାଚଲମ୍ । ନମତ୍କିରୀଟାଵଲଯୋ ଦଦୃଶୁର୍ ବଡିମ୍ ଆଦୃତାଃ
ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ, ମୌନ ଓ ସମାଧିରେ ଲୀନ, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସମ୍ମାନର ସହିତ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଧରି ନମସ୍କାର କଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତକର୍ତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଣେମୁସ୍ ତେ ମହାସୁରାଃ । ଵିଷାଦଵିସ୍ମଯାନନ୍ଦଭଯମନ୍ଥରତାଂ ଯଯୁଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେଇ ମହାଶୁରମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ନମିଲେ; ଏବଂ ଦୁଃଖ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟରେ ଅଳସ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଽଥ ଵିଚାର୍ଯାତ୍ର କିଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଇତି ଦାନଵାଃ । ଭାର୍ଗଵଂ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଗୁରୁଂ ସର୍ଵଵିଦାଂ ଵରମ୍
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରେ କ’ଣ ଘଟିଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ । ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁରୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଚିନ୍ତନାନନ୍ତରଂ ଦୈତ୍ଯା ଭାର୍ଗଵଂ ଭାସୁରଂ ପୁରଃ । ଦଦୃଶୁଃ କଲ୍ପିତପ୍ରାପ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ଯଥା
ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭାସୁର ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନିଜମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ସେଠିକି ଗନ୍ଧର୍ବନଗର ଭଳି ମନେ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ମନରେ ଭାବି ଦେଖାଯାଏ ।
ପୂଜ୍ଯମାନୋ ଽସୁରଗଣୈର୍ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଗୁରୁଵିଷ୍ଟରେ । ଦଦର୍ଶ ଧ୍ଯାନମୌନସ୍ଥଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍
ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ଭାର୍ଗବ ଧ୍ୟାନ ଓ ମୌନରେ ଲୀନ ଥିବା ଦାନବମହାରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ସ କ୍ଷଣମ୍ ଇଵ ପ୍ରେମଵାନ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ଚ । ବଡିଂ ଵିଚାରଯନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ପରିକ୍ଷୀଣଭଵଭ୍ରମମ୍
ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ପ୍ରେମର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକି ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବଡିଙ୍କୁ ଦେଖି ବୁଝିଲେ ଯେ ସେ ଏହି ସାଂସାରିକ ଭ୍ରମରୁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି ।
ଦେହରଶ୍ମିଶତୈର୍ ଦନ୍ତଦୀପ୍ତିଭିଃ କ୍ଷୀରସାଗରେ । କ୍ଷିପନ୍ନ୍ ଇଵ ସଭାମ୍ ଆହ ହସନ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁ ହସିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି ସଭା ଏମିତି ଅନୁଭବ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଶତଶଃ କିରଣ ଦେହରୁ ବିକିରଣ ହେଉଛି, ଯେପରି ଦୁଧ ସାଗର ଅଭିଭାସ ହେଉଛି । ସେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ ।
ଅହୋ ଚିତ୍ରମ୍ ଇଦଂ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵଵିଚାରଣଯୈଵ ଯତ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵିମଲାଲୋକସ୍ ସିଦ୍ଧୋ ଽଯଂ ଭଗଵାନ୍ ବଡିଃ
ହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଦେଖ, ଏହି ଦାନବମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ପୂଜ୍ୟ ବଡି ଏବେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।
ଅଯଂ ତଦ୍ ଏଵମ୍ ଏଵେହ ତିଷ୍ଠନ୍ ଦାନଵସତ୍ତମାଃ । ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଥିତିମ୍ ଆପ୍ନୋତୁ ପଦଂ ପଶ୍ଯତ୍ଵ୍ ଅନାମଯମ୍
ଏହି ବଡି, ଏଭଳି ଭାବରେ ଏଠାରେ ରହି, ହେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ତା ପାଉନ୍ତୁ ଏବଂ ଦୁଃଖରହିତ ଦଶାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଯାତଃ କ୍ଷୀଣଚିନ୍ତାଭରଭ୍ରମଃ । ଶାନ୍ତସଂସାରନୀହାରୋ ବୋଧନୀଯୋ ନ ଦାନଵାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଚିନ୍ତା ଭାର କମିଯାଇଛି, ସଂସାରର ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଥକି ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆଉ ଶିଖାଇବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ଦାନବମାନେ ।
ସ୍ଵ ଏଵାଲୋକ ଏତେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯେ । ଶାନ୍ତେ ଽଭ୍ରସମ୍ଭ୍ରମେ ସୌରୋ ଦିନେନେଵ କରୋତ୍କରଃ
ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ସେ ନିଜ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ଯେପରି ମେଘ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦିନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ସେପରି।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ହି କାଲେନ ପ୍ରବୋଧମ୍ ଅଯମ୍ ଏଷ୍ଯତି । ବୀଜକୋଶାତ୍ ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସୁପ୍ତମୂର୍ତିର୍ ଇଵାଙ୍କୁରଃ
ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ନିଜେ ଜାଗ୍ରତ ହେବେ, ଯେପରି ଏକ ଅଙ୍କୁର ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ବୀଜର ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ହୁଏ।
କୁରୁଧ୍ଵଂ ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵେ ଦାନଵନାଯକାଃ । ବଡିର୍ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ସମାଧେର୍ ବୋଧମ୍ ଏଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ଦାନବ ନାୟକମାନେ, ତମେ ନିଜ ନିଜ କାମ କର; ବଡି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସମାଧିରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇବେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ଗୁରୁଣା ତତ୍ର ଭଯହର୍ଷଵିଷାଦଜାମ୍ । ଦୈତ୍ଯାଶ୍ ଚିନ୍ତାଂ ଜହୁଶ୍ ଶୁଷ୍କାଂ ମଞ୍ଜରୀମ୍ ଇଵ ପାଦପାଃ
ଗୁରୁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୁଷ୍କ ଚିନ୍ତାକୁ ଗଛ ଶୁଷ୍କ ମଞ୍ଜରୀ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵୈରୋଚନିସଭାସଂସ୍ଥାଂ ଵିଧାଯ ପ୍ରାଗ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା । ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରପରାସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ସର୍ଵ ଏଵାସୁରାସ୍ ତତଃ
ବୈରୋଚନିଙ୍କର ସଭା ପରି ଏକ ସଭା ଗଠନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ଲଗି ରହିଲେ।
ନରା ମହୀମ୍ ଅହିପତଯୋ ରସାତଲଂ ଗ୍ରହା ନଭସ୍ ତ୍ରିଦଶଗଣାସ୍ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ । ଦିଶୋ ଽଦ୍ରଯୋ ଜଲପତଯଶ୍ ଚ କନ୍ଦରାନ୍ ଵନେଚରା ଗଗନଚରାଶ୍ ଚ ଖଂ ଯଯୁଃ
ମଣିଷମାନେ ଭୂମିକୁ ଗଲେ, ନାଗମାନେ ପାତାଳକୁ, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶକୁ, ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ଦିଗମାନେ, ପାହାଡ଼ମାନେ, ଜଳର ଅଧିପତିମାନେ ଗୁହାକୁ, ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ଓ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆକାଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ଦିଵ୍ଯେନାସୁରସତ୍ତମଃ । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ ବୁବୁଧେ ଭଗଵାନ୍ ବଡିଃ
ତାପରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଢୋଳର ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ବଡି ଜାଗିଉଠିଲେ।
ବଡୌ ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ତଦ୍ ବାଢଂ ଵିରେଜେ ନଗରଂ ତଦା । ଵୈରିଞ୍ଚ ଇଵ ସୂର୍ଯୌଘ ଉଦିତେ କମଲାକରଃ
ବଡି ଜାଗିଉଠିବା ସମୟରେ, ସେହି ନଗର ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରା ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଉଦୟ ହେଲେ କମଳପୋଖରୀ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ବଡିଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଏଵାସୌ ଯାଵନ୍ ନାଯାନ୍ତି ଦାନଵାଃ । ତାଵତ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସମାଧିସଦନେ କ୍ଷଣମ୍
ବଡି ଜେତେବେଳେ ଜାଗିଲେ, ଦାନବମାନେ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମାଧିର ଆସନରେ ବସି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ନୁ ରମ୍ଯା ପଦଵୀ ଶୀତଲା ପାରମାର୍ଥିକୀ । ଅହମ୍ ଅସ୍ଯାଂ କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପରାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଗତଃ
ହାଁ, ଏହି ପଥ କେତେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶିତଳ! ଏହା ଏଠି ଅନ୍ତିମ ସତ୍ୟର ଦିଗ। ମୁଁ ଏହିଠି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲି।
ତଦ୍ ଏନାମ୍ ଏଵ ପଦଵୀମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଵସାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଭଵତୀହୋପଭୁକ୍ତାଭିଃ କିଂ ମେ ବାହ୍ଯଵିଭୂତିଭିଃ
ଏହି ପଥକୁ ଧରି, ମୁଁ ଏଠି ରହିବି। ତୁମେମାନେ ଭୋଗୁଥିବା ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦରକାର?
ଐନ୍ଦଵେଷ୍ଵ୍ ଅପି ବିମ୍ବେଷୁ ନ ତଥାନନ୍ଦଵୀଚଯଃ । ତୋଷଯନ୍ତି ଯଥାନ୍ତର୍ ମାଂ ସଂଵିଦ୍ଵିଭଵଭୂମଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋଳମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଯେପରି ମୋର ଭିତର ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାମାନେ ଦେଇଥାଏ।
ଇତି ଭୂଯୋ ଽପି ଵିଶ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈ କୁର୍ଵାଣଂ ଗଲିତଂ ମନଃ । ବଡିମ୍ ଆଵାରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ଏଭଳି, ପୁନିଥରେ ଶାନ୍ତି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଦେଉତାମାନେ ମେଘ ଯେମିତି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଢାକିଦିଅନ୍ତି, ସେମିତି ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ତାନ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପୁନର୍ ଦଧ୍ଯୌ ତତ୍ପ୍ରଣାମାକୁଲେକ୍ଷଣଃ । ତୈଃ କୁଲାଚଲସଙ୍କାଶୈଃ ପରିଵୀତଵପୁସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍
ସେମାନେଠାରେ ଦେଖି, ସେ ପୁନି ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉତାମାନଙ୍କର ଶିରୋନମନାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା। ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଚିତଃ କ୍ଷୀଣଵିକଲ୍ପସ୍ଯ କିମ୍ ଉପାଦେଯମ୍ ଅସ୍ତି ମେ । ମନୋ ଯଦଭିପାତିତ୍ଵାଦ୍ ଯାତୁ ତଦ୍ରସତାମ୍ ଅଲମ୍
ଯାହାର ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ସେଠାରେ ଆଉ କଣ ମିଳିବ? ମନ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ମୂଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ; ଏହିଠାରେ ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।
ମୋକ୍ଷମ୍ ଇଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅହଂ କସ୍ମାଦ୍ ବଦ୍ଧଃ କେନାସ୍ମି ଵୈ ପୁରା । ଅବଦ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷମ୍ ଇଚ୍ଛାମି କେଯଂ ବାଲଵିଡମ୍ବନା
ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ଚାହେଁ—କାହିଁକି? ଆଗରୁ କିଏ ମୋତେ ବାନ୍ଧିଥିଲା? ମୁଁ ଅବନ୍ଧ ଥିଲି, ତେବେ ମୁଁ କାହିଁକି ମୋକ୍ଷ ଚାହେଁ? ଏହା କଣ ଶିଶୁମନ୍ତି ମଜାକ ନୁହେଁ କି?
ନ ବନ୍ଧୋ ଽସ୍ତି ନ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ମୌର୍ଖ୍ଯଂ ମେ କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତମ୍ । କିଂ ମେ ଧ୍ଯାନଵିଲାସେନ କିଂ ଵାଧ୍ଯାନେନ ମେ ଭଵେତ୍
ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କିଛି ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ଏବେ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପାଠ ପଢିବାରେ ମୋର କଣ ଉପକାର? ଏହା ମୋତେ କିଛି ଦେଇପାରିବ କି?