ଅଦ୍ଯାପରିମିତାକାରକାରଣୈକତଯାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵତସ୍ ସୁଖମ୍ ଅଭ୍ଯେମି ରସାଯନ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଆଜି, ଅସୀମ ଆତ୍ମା ହେଉଛି କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକତା ବୋଝି, ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ରସାୟନ ମିଳିଥାଏ।
କୋ ଽଯଂ ତାଵଦ୍ ଅହଂ କିଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଆତ୍ମେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାଵଲୋକନମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଉଶନସଂ ନାଥଂ ନୂନମ୍ ଅଜ୍ଞାନଶାନ୍ତଯେ
ତେବେ ମୁଁ କିଏ? 'ଆତ୍ମା' ବୋଲି କହିଲେ କଣ ଅର୍ଥ? ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଶନାସ ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହେବ।
ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମି ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ଆଶୁ ଶୁକ୍ରମ୍ ଉଦ୍ଯତ୍ପ୍ରସାଦମ୍ ଅଥ ତେନ ଗିରୋପଦିଷ୍ଟଃ । ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତଵିଭଵେ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷୀଣମ୍ ଅର୍ଥମ୍ ଉପଦେଶଗିରଃ ଫଲନ୍ତି
ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଦୟାମୟ ପରମେଶ୍ୱର ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅସୀମ ଧନ୍ୟତାରେ ବସିଥାଏ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ମୋ ମନରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ବଡିର୍ ଆମୀଲିତେକ୍ଷଣଃ । ଦଧ୍ଯୌ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷଂ ଶୁକ୍ରମ୍ ଆକାଶମନ୍ଦିରମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପୂଜ୍ୟ ବୃଗୁ ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁଦେଇ, କମଳପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନ ଥିବା ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଆକାଶରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ସର୍ଵସ୍ଥଚିନ୍ମଯାନନ୍ତନିତ୍ଯଧ୍ଯାନୋ ଽଥ ଭାର୍ଗଵଃ । ଚେତନ୍ତଂ ଜ୍ଞାତଵାଞ୍ ଶିଷ୍ଯଂ ବଡିଂ ଗୁର୍ଵର୍ଥିନଂ ପୁରେ
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ସବୁଠାରେ ଥିବା ଅନନ୍ତ ଚେତନାରେ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ବୃଗୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଜାଣିପାରିଲେ।
ଅଥ ସର୍ଵଗତାନନ୍ତଚିଦାତ୍ମା ଭାର୍ଗଵଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଆନିନାଯ ସ ଦେହଂ ସ୍ଵଂ ରତ୍ନଵାତାଯନଂ ବଡେଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଅନନ୍ତ ଚେତନାମୟ ଆତ୍ମା, ଭାର୍ଗବ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେହକୁ ବଡିଙ୍କ ଘରକୁ ଆଣିଲେ।
ଗୁରୁଦେହପ୍ରଭାଜାଲପରିମୃଷ୍ଟତନୁର୍ ବଡିଃ । ବୁବୁଧେ ପ୍ରାତର୍ ଅର୍କାଂଶୁସମ୍ବୋଧିତମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଜମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଛୁଇଁଥିବା ବଡିଙ୍କ ଶରୀର, ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ମୁଖୁଳିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି, ସଚେତନ ହେଲେ।
ତତ୍ର ରତ୍ନାର୍ଘଦାନେନ ମନ୍ଦାରକୁସୁମୋତ୍କରୈଃ । ପାଦାଭିଵନ୍ଦନେନୈନଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଭାର୍ଗଵମ୍
ସେଠାରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଗଛି, ଏବଂ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।
ରତ୍ନାର୍ଘପରିକୀର୍ଣାଙ୍ଗଂ କୃତମନ୍ଦାରଶେଖରମ୍ । ମହାର୍ହାସନଵିଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅଥୋଵାଚ ଗୁରୁଂ ବଡିଃ
ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଅଙ୍ଗ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଅତିମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନରେ ବସିଥିବା ବଡି, ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦୋତ୍ଥା ପ୍ରତିଭେଯଂ ପୁରସ୍ ତଵ । ନିଯୋଜଯତି ମାଂ ଵକ୍ତୁଂ କାର୍ଯଂ କର୍ତୁମ୍ ଇଵାର୍କଭାଃ
ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠି ମୋତେ କହିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଛି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରତି ଵିରକ୍ତୋ ଽସ୍ମି ମହାସମ୍ମୋହଦାଯିନଃ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ମହାସମ୍ମୋହହାରି ଯତ୍
ମୁଁ ଭୋଗବିଲାସ ପ୍ରତି ଅସକ୍ତ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବଡ଼ ଭ୍ରମକୁ ଦୂର କରିଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
କିମ୍ ଇହାସ୍ତି କିଯନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇଦଂ କିମ୍ମଯମ୍ ଏଵ ଵା । କୋ ଽହଂ କସ୍ ତ୍ଵଂ କିମ୍ ଏତେ ଵା ଲୋକା ଇତି ଵଦାଶୁ ମେ
ଏଠାରେ କଣ ଅଛି? ଏହା କେତେ ଦୂର? ଏହା କଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି? ମୁଁ କିଏ? ଆପଣ କିଏ? ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କ'ଣ? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଖଂ ଗନ୍ତୁଂ ଯତ୍ନଵାନ୍ ଅହମ୍ । ସର୍ଵଂ ଦାନଵରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାରଂ ସଙ୍କ୍ଷେପତଶ୍ ଶୃଣୁ
ଏଠି ବହୁତ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ମୁଁ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କର ରାଜା, ସମସ୍ତର ସାରକଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଚିଦ୍ ଇହାସ୍ତି ହି ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇଦଂ ଚିନ୍ମଯମ୍ ଏଵ ଚ । ଚିତ୍ ତ୍ଵଂ ଚିଦ୍ ଅହମ୍ ଏତେ ଚ ଲୋକାଶ୍ ଚିଦ୍ ଇତି ସଙ୍ଗ୍ରହଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ଚେତନା ଅଛି; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେତନାରୁ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଚେତନା, ମୁଁ ଚେତନା, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଚେତନା—ଏହାର ସାରଂଶ ଏହି।
ଚିତଂ ନିଶ୍ଚଯମ୍ ଆଦାଯ ଵିଲୋକଯ ଧିଯେଦ୍ଧଯା । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମନାତ୍ମାନମ୍ ଅନନ୍ତଂ ପଦମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ଏହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ମନରେ ଧରି, ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦେଖ; ନିଜେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ପରିଚୟରେ, ତୁମେ ଅସୀମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଭଵ୍ଯୋ ଽସି ଚେତ୍ ତଦ୍ ଏତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆପ୍ନୋଷି ନିଶ୍ଚଯାତ୍ । ନୋ ଚେତ୍ ତଦ୍ ବହ୍ଵ୍ ଅପି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯି ଭସ୍ମନି ହୂଯତେ
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାର, ତେବେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ପାଇଯିବ; ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ଯେତେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯିବ, ସେସବୁ ଅଗ୍ନିରେ ଛାର ପକାଇବା ପରି ଅର୍ଥହୀନ।
ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯକଲନା ବନ୍ଧସ୍ ତନ୍ମୁକ୍ତିର୍ ମୁକ୍ତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଚିଦ୍ ଅଚେତ୍ଯା କିଲାତ୍ମେତି ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନ୍ତସଙ୍ଗ୍ରହଃ
ବିଷୟ ଓ ଜ୍ଞାତାର ଭାବନା ହେଉଛି ବନ୍ଧନ; ଏହାର ଅଭାବକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚେତନା ହିଁ ସ୍ୱରୂପ—ଏହା ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ଏତଂ ନିଶ୍ଚଯମ୍ ଆଦାଯ ଵିଲୋକଯ ଧିଯେଦ୍ଧଯା । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମନାତ୍ମାନମ୍ ଅନନ୍ତଂ ପଦମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ଏହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ନିର୍ମଳ ମନେ ଦେଖ। ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା, ଅନନ୍ତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଖଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅତ୍ରୈତେ ମୁନଯସ୍ ସପ୍ତ ସଙ୍ଗତାଃ । କେନାପି ସୁରକାର୍ଯେଣ ଵର୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ର ଖେ ମଯା
ମୁଁ ଆକାଶକୁ ଯାଉଛି; ଏଠାରେ ସାତି ଋଷି ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି। କିଛି ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପାଇଁ, ମୋତେ ସେଠି ଆକାଶରେ ରହିବାକୁ ପଡିବ।
ରାଜନ୍ ଯାଵଦ୍ ଅଯଂ ଦେହସ୍ ତାଵନ୍ ମୁକ୍ତଧିଯାମ୍ ଅପି । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାର୍ଥସନ୍ତ୍ଯାଗୋ ରୋଚତେ ନ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ହେ ରାଜା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ରହିଛି, ମୁକ୍ତ ମନ୍ଦିରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ମିଳିଛି ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା କେବଳ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ସ୍ୱଭାବରୁ ନୁହେଁ।
ଇତି କଥିତଵତାଥ ଭାର୍ଗଵେଣ ସ୍ଫୁଟଜଲରାଶିପଥେ ମହାଜଵେନ । ପ୍ଲୁତମ୍ ଅଲିଶବଲେ ନଭୋଽନ୍ତରାଲେ ତରଲତରଙ୍ଗଵଦ୍ ଆକୁଲେ ଗ୍ରହୌଘୈଃ
ଏପରି କହି, ଭାର୍ଗବ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳପଥ ଦେଇ ଆକାଶକୁ ଲାଘୁଛନ୍ତି। ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦଳ ମଧ୍ୟରେ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଛନ୍ତି।
ସୁରାସୁରସଭାପୂଜ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ ଭୃଗୁସୁତେ ଗତେ । ମନସା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ବଡିର୍ ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ସଭାରେ ସମ୍ମାନିତ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଡି ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯୁକ୍ତମ୍ ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଚିଦ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଚିଦ୍ ଅହଂ ଚିଦ୍ ଇମେ ଲୋକାଶ୍ ଚିଦ୍ ଆଶା ଚିଦ୍ ଇଯଂ କ୍ରିଯା
ଭଗବାନ୍ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଜଗତ୍ ସତ୍ୟସ୍ବରୂପେ ଚେତନା ହେବା; ମୁଁ ଚେତନା, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚେତନା, ଆକାଶ ଚେତନା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚେତନା।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସର୍ଵଂ ଚିଦ୍ ଏଵ ପରମାର୍ଥତଃ । ଅସ୍ତି ଚିଦ୍ଵ୍ଯତିରେକେଣ ନେହ କିଞ୍ଚନ କୁତ୍ରଚିତ୍
ବାହାର ଓ ଭିତର ସବୁ କିଛି ସତ୍ୟରେ କେବଳ ଚେତନା; ଚେତନା ବ୍ୟତୀତ ଏଠାରେ କୌଣସି ଜିନିଷ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅଯମ୍ ଆଦିତ୍ଯ ଇତ୍ଯ୍ ଅର୍କୋ ନ ଚିତା ଚେତ୍ଯତେ ଯଦି । ତଦ୍ ଅର୍କତମସୋର୍ ଭେଦଃ କ ଇଵେହୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯଦି କେହି କହେ—‘ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ’—କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚେତନା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ କଣ ତଫାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ?
ଇଯଂ ଭୂର୍ ଇତି ଭୂର୍ ଏଷା ଚିତା ଯଦି ନ ଚେତ୍ଯତେ । ଭୂମେଃ କିଂ ନାମ ଭୂମିତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଭଵେଦ୍ ଭଵ୍ଯତାଂ ଗତମ୍
ଯଦି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ 'ଏହି ପୃଥିବୀ' ବୋଲି କହିଲେ ମନରେ ଚେତନା ଭାବିବାକୁ ନାହିଁ, ତେବେ ପୃଥିବୀର ପୃଥିବୀପଣ କଣ ରହିବ? ଏହାର ନିଜସ୍ୱତା ହରାଇଯିବ।
ଇମା ଦିଶୋ ଦିଶ ଇତି ଚେତ୍ଯନ୍ତେ ନ ଚିତା ଯଦି । ତତ୍ କିଂ ନାମ ଦିଶାଂ ଦିକ୍ତ୍ଵଂ ଶୈଲାନାଂ ଵାପି କାଦ୍ରିତା
ଯଦି 'ଏହି ଦିଗଗୁଡିକ' ବୋଲି କହିଲେ ମନରେ ଚେତନା ଭାବିବାକୁ ନାହିଁ, ତେବେ ଦିଗମାନଙ୍କର ଦିଗପଣ କଣ? ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ପାହାଡ଼ପଣ କଣ?
ଇଦଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ଜଗଚ୍ ଚିତା ଯଦି ନ ଚେତ୍ଯତେ । ତତ୍ କିଂ ଜଗତ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତୋ ନଭସ୍ତ୍ଵଂ ନଭସୋ ଽଥ କିମ୍
ଯଦି 'ଏହି ସଂସାର' ବୋଲି କହିଲେ ମନରେ ଚେତନା ଭାବିବାକୁ ନାହିଁ, ତେବେ ସଂସାରର ସଂସାରପଣ କଣ? ଆକାଶର ଆକାଶପଣ କଣ?
କାଯୋ ଽଯଂ ପର୍ଵତାକାରଶ୍ ଚିତା ଯଦି ନ ଚେତ୍ଯତେ । ତତ୍ କିଂ ନାମ ଶରୀରତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଯ ଶରୀରିଣାମ୍
ଏହି ଶରୀରଟିଏ ପାହାଡ଼ ଆକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏହାକୁ ଚେତନା ଭାବିବାକୁ ନାହିଁ, ତେବେ ଶରୀରର ଶରୀରପଣ କଣ? ଶରୀରଧାରୀମାନଙ୍କର ଶରୀରପଣ କଣ?
ଚିଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚିତ୍ କାଯଶ୍ ଚିନ୍ ମନଶ୍ ଚିତ୍ ତଦେଷଣା । ଚିଦ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ ବହିଶ୍ ଚିତ୍ ଖଂ ଚିଦ୍ ଭାଵଶ୍ ଚିଦ୍ ଭଵସ୍ଥିତିଃ
ଚେତନା ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଚେତନା ହେଉଛି ଦେହ, ଚେତନା ହେଉଛି ମନ, ଏବଂ ଚେତନା ହେଉଛି ତାହାର ଇଚ୍ଛା; ଚେତନା ଭିତରେ ଅଛି, ବାହାରେ ଅଛି, ଆକାଶରେ ଅଛି, ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅଛି, ଏବଂ ଜୀବନର ସ୍ଥିତିରେ ଅଛି।