ଵିଷଯାନ୍ ପ୍ରତି ଭୋଃ ପୁତ୍ର ସର୍ଵାନ୍ ଏଵ ହି ସର୍ଵଥା । ଅନାସ୍ଥା ପରମା ଯୈଷା ସା ଯୁକ୍ତିର୍ ମନସୋ ଜଯେ
ହେ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାସକ୍ତି—ଏହିଏ ମନକୁ ଜୟ କରିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।
ଏଷୈଵ ପରମା ଯୁକ୍ତିର୍ ଅନଯୈଵ ମହାମଦଃ । ସ୍ଵମନୋମତ୍ତମାତଙ୍ଗୋ ଦ୍ରାଗିତ୍ଯ୍ ଏଵାଵଦମ୍ଯତେ
ଏହିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ; ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମନର ମଦନ୍ଧ ହାତୀ ଦ୍ରୁତ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଏଷା ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଦୁଷ୍ପ୍ରାପା ସୁପ୍ରାପା ଚ ମହାମତେ । ଅନଭ୍ଯସ୍ତା ହି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପା ସ୍ଵଭ୍ଯସ୍ତା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସୁଖମ୍
ହେ ମହାମନା, ଏହି ଉପାୟ ବେଶ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ତଥାପି ସହଜ ମଧ୍ୟ; ଯାହା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏନି, ତାହା ପାଇବା କଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ତାହା ସହଜରେ ମିଳେ।
କ୍ରମାଦ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ଯମାନୈଷା ଵିଷଯାରତିର୍ ଆତ୍ମଜ । ସର୍ଵତସ୍ ସ୍ଫୁଟତାମ୍ ଏତି ସେକସିକ୍ତା ଲତା ଯଥା
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପ୍ରତି ଜନ୍ମଜାତ ଆସକ୍ତିକୁ ଯଦି ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ ଚାରିପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବିକାଶ ପାଏ, ଯେପରି ଜଳ ଦେଇ ଲତା ଫୁଲିଯାଏ ।
ନାସାଦ୍ଯତେ ହ୍ଯ୍ ଅନଭ୍ଯସ୍ତା କାଙ୍କ୍ଷତାପି ଶଠାତ୍ମନା । ପୁତ୍ର ଶାଲିର୍ ଇଵାଵ୍ଯୁପ୍ତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଏନାଂ ସମାହରେତ୍
ଯଦି ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଚତୁର ମନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମିଳେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଧାନ ବିଆ ଚାଷିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଚାଷ କରିବା ଉଚିତ ।
ତାଵଦ୍ ଭ୍ରମନ୍ତି ଦୁଃଖେଷୁ ସଂସାରାଵଟଵାସିନଃ । ଵିରତିଂ ଵିଷଯେଷ୍ଵ୍ ଏତେ ଯାଵନ୍ ନାଯାନ୍ତି ଦେହିନଃ
ଏହି ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଭୂଲି ଘୁଞ୍ଚି ଫେରନ୍ତି ।
ଅଭ୍ଯାସେନ ଵିନା କଶ୍ଚିନ୍ ନାପ୍ନୋତି ଵିଷଯାରତିମ୍ । ଅପ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମତାଂ ଦେହୀ ଦେଶାନ୍ତରମ୍ ଇଵାଗତିଃ
ଅଭ୍ୟାସ ବିନା କେହି ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି ପାଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଶରୀରୀ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ ।
ଧ୍ଯେଯତ୍ଯାଗମ୍ ଅତୋ ଽଜସ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯତା ଦେହଧାରିଣା । ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅରତିର୍ ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଵୃଦ୍ଧିଂ ନେଯା ଲତା ଯଥା
ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ଦେହଧାରୀ ଲୋକେ ସଦା ବିରାଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ କରି କରି, ଏହାକୁ ଲତା ପରି ଦିନେ ଦିନେ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ପୁରୁଷାର୍ଥାଦ୍ ଋତେ ପୁତ୍ର ନେହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶୁଭମ୍ । ପୌରୁଷେଣୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ କାର୍ଯାଣାଂ ଫଲମ୍ ଆପ୍ଯତେ
ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଏଠାରେ କୌଣସି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାମର ଫଳ ନିଜର ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମିଳେ।
କ୍ରିଯାଫଲେ ପରିପ୍ରାପ୍ତେ ହର୍ଷାମର୍ଷାଦିତୋ ଯଥା । ଦୈଵମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ନ ଦୈଵଂ ଦେହଵତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
କୌଣସି କାମର ଫଳ ମିଳିଲେ, ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ହେଉ, ଲୋକେ ଏହାକୁ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଦେହଧାରୀ ପାଇଁ କେଉଁଠିଓ ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଭଵିତଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଯେହଯା ନିଯତିଶ୍ ଚ ଵା । ଉଚ୍ଯତେ ଦୈଵଶବ୍ଦେନ ସା ନରୈର୍ ଏଵ ନେତରୈଃ
ଯାହାକୁ ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବା ବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିକୁ ଲୋକେ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ ଯଥେହ ସଦା ଯତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନଂ ଫଲତାଂ ଗତମ୍ । ହର୍ଷାମର୍ଷଵିନାଶାଯ ତଦ୍ ଦୈଵମ୍ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି କେବେ କେଉଁଠି ଫଳିଥାଏ ଏବଂ ଯାହା ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଆଣେ, ସେହିକୁ ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦୈଵଂ ନିଯତିରୂପଂ ଚ ପୌରୁଷେଣାଵଜୀଯତେ । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଵିଲାସେନ ମୃଗତୃଷ୍ଣାଭ୍ରମୋ ଯଥା
ଭାଗ୍ୟ ଯେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହିଥାଏ, ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଜିତିହେବାକୁ ପାରିଯାଏ; ଯେପରି ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୃଗମରୀଚିକାର ଭ୍ରମ ଦୂର ହୁଏ।
ଯଥା ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ଯଦ୍ ଯତ୍ ପୌରୁଷେଣ ତଥୈଵ ତତ୍ । ତଲଵତ୍ତାଗୃହୀତଂ ଖଂ ତଲଵତ୍ତାସୁଖପ୍ରଦମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଯେପରି ଚିନ୍ତା କରେ, ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଅନୁସାରେ ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଧରାଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ହାତରେ ଆକାଶ ଧରିବା ପରି, କେବଳ ଖାଲି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
କର୍ତ୍ର୍ ଅତୋ ମନ ଏଵେହ ଯତ୍ କଲ୍ପଯତି ତତ୍ ତଥା । ନିଯତିଂ ଯାଦୃଶୀମ୍ ଏତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଯତି ସା ତଥା
ଏହିଠାରେ କର୍ତ୍ତା ମନ ହିଁ; ଯାହା ମନ ଭାବେ, ସେହିପରି ହୁଏ। ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରେ, ସେହିପରି ଘଟେ।
ନିଯତାନ୍ ନିଯତାନ୍ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଭାଵାନ୍ ଅନିଯତାନ୍ ଅପି । କରୋତି ଚିତ୍ତଂ ତେନୈତଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ନିଯତିଯୋଜକମ୍
ମନେ କେତେକ ଘଟଣାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ, କେତେକୁ ଅନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତିଆରି କରେ। ଏହିପରି, ମନ ନିଜେ ଭାଗ୍ୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ।
ନିଯତାଂ ନିଯତିଂ କୁର୍ଵନ୍ କଦାଚିତ୍ ସାର୍ଥନାମିକାମ୍ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତ୍କୋଶେ ଜୀଵୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ମାରୁତଃ
କେବେ କେବେ ମନ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଏହାକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ନାମ ଦେଇ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଭିତରେ ଜୀବ ଆକାଶରେ ପବନ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ।
ନିଯତ୍ଯା ରହିତାଂ କୁର୍ଵନ୍ କଦାଚିନ୍ ନିଯତିଂ ମନଃ । ସଞ୍ଜ୍ଞାର୍ଥରୂଢାନିଯତିଶବ୍ଦାଂ ସ୍ଫୁରତି ଵାତଵତ୍
କେବେ କେବେ ମନ ଭାଗ୍ୟରୁ ନିଶ୍ଚିତତାକୁ ଦୂର କରି, କେବଳ ନାମମାତ୍ରରେ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି ଚଳାଚଳ କରେ, ପବନ ପରି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯାଵନ୍ ମନସ୍ ତାଵନ୍ ନ ଦୈଵଂ ନିଯତିର୍ ନ ଚ । ମନସ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତେ ସାଧୋ ଯଦ୍ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତୁ ତତ୍ ତଥା
ଏହିପରି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ନିୟତି କିଛି ନାହିଁ। ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ହେ ମହାନ, ଯାହା ରହିଯାଏ, ସେହିପରି ରହୁ।
ଜୀଵୋ ହି ପୁରୁଷୋ ଜାତଃ ପୌରୁଷେଣ ସ ଯଦ୍ ଯଥା । ସଙ୍କଲ୍ପଯତି ଲୋକେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତତ୍ ତଥା ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା
ଏହି ଜୀବ ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରୟାସରେ ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଭାବନା କରେ, ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଅନ୍ୟରୂପେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ପୁରୁଷାର୍ଥାଦ୍ ଋତେ ପୁତ୍ର ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇହ ଵିଦ୍ଯତେ । ପରଂ ପୌରୁଷମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅରତିମ୍ ଆହରେତ୍
ପୁଅ, ଏଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରୟାସ ବିନା କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ। ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଭୋଗବିଳାସ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି ଆଣିବା ଉଚିତ।
ନ ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅରତିର୍ ଯାଵଜ୍ ଜାତେହ ଜଯଦାଯିନୀ । ନ ପରା ନିର୍ଵୃତିସ୍ ତାଵତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଭଵନାଶିନୀ
ଏଠାରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି, ଯାହା ଜୟ ଦେଇଥାଏ, ଉପଜି ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାର ନାଶ କରୁଥିବା ପରମ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଵିଷଯେଷୁ ରତିର୍ ଯାଵତ୍ ସ୍ଥିତା ସମ୍ମୋହକାରିଣୀ । ତାଵଦ୍ ଭଵଦଶାଦୋଲାଵିଲୋଲାନ୍ଦୋଲନଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ଯାହା ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାର ଜୀବନ ଦୋଳା ଭଳି ଉଠି-ପଡ଼ି ଚାଲିଥାଏ।
ଅଭ୍ଯାସେନ ଵିନା ପୁତ୍ର ନ କଦାଚନ ଦୁଃଖଦା । ଭୋଗଭୋଗିଭରପ୍ରୋତ୍ଥା କଦାଶା ଵିନିଵର୍ତତେ
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଅଭ୍ୟାସ ଛାଡ଼ି ଭୋଗ ଓ ଭୋଗକୁ ଚାହିଁବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏଥିବା ଆଶା, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏନା।
ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅରତିର୍ ଏଷାନ୍ତଃ କଥଂ ସର୍ଵାସୁରେଶ୍ଵର । ସ୍ଥିତିମ୍ ଆଯାତି ଜୀଵସ୍ଯ ଦୀର୍ଘଜୀଵିତଦାଯିନୀ
ହେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କର ନାଥ, ଏହି ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତି, ଯାହା ଜୀବକୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କିପରି ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଯାଏ?
ଆତ୍ମାନମ୍ ଆଲୋକଯତଃ ଫଲିତଂ ଫଲତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଜୀଵସ୍ଯ ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅରତିଶ୍ ଶରଦୀଵ ମହାଲତା
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେଠି ଜୀବର ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଫୁଟିଉଠେ, ଯେପରି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ବଡ଼ ଲତା ଫୁଲିଉଠେ।
ଆତ୍ମାଵଲୋକନେନୈଷା ଵିଷଯାରତିର୍ ଉତ୍ତମେ । ହୃଦଯେ ସ୍ଥିତିମ୍ ଆଯାତି ଶ୍ରୀର୍ ଇଵାମ୍ଭୋଜକୋଟରେ
ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଉତ୍ତମ ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତି ହୃଦୟରେ ବସିଯାଏ, ଯେପରି ଅମ୍ବୁଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବସିଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଜ୍ଞାନିକାଷେଣ ଵିଚାରେଣାତିଚାରୁଣା । ଦେଵମ୍ ଆଲୋକଯେଦ୍ ଭୋଗାଦ୍ ରତିଂ ଚାପହରେତ୍ ସମମ୍
ସେହିପରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକରେ ଓ ଉତ୍ତମ ବିଚାରରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଭୋଗରୁ ସମଭାବରେ ଆସକ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍।
ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଭୋଗୈର୍ ଦ୍ଵୌ ଭାଗୌ ଶାସ୍ତ୍ରେଣୈକଂ ପ୍ରପୂରଯେତ୍ । ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଚୈକମ୍ ଅଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନସ୍ଯ ସତ୍କ୍ରମେ
ମନର ଭୋଗପ୍ରବୃତ୍ତି ଦୁଇ ଭାଗ ମଧ୍ୟରୁ, ଏକ ଭାଗକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ଅଧ୍ୟୟନ ହେଉନି, ସେଠି ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
କିଞ୍ଚିତ୍ଵ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଭାଗଂ ଭୋଗୈଃ ପ୍ରପୂରଯେତ୍ । ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଭାଗଂ ଭାଗଂ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚିନ୍ତଯା
ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଏକ ଭାଗ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଭାଗ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଏକ ଭାଗ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରି ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।