ଗମ୍ଯୋ ଽସୌ ନାସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ନ ଭଟୋତ୍କଟକର୍ମଣାମ୍ । ତେନ ଦେଵାସୁରାସ୍ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଦୈଵ ଵଶୀକୃତାଃ
ସେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।
ଅଵିଷ୍ଣୁନାପି ତେନୈଵ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାଦଯୋ ଽସୁରାଃ । ପାତିତାଃ କଲ୍ପଵାତେନ ମେରୁକଲ୍ପଦ୍ରୁମା ଇଵ
ଏହି ଅସୁରମାନେ, ଯେପରିକି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିନା ମଧ୍ୟ, କଳିଯୁଗର ବାତାସରେ ମେରୁ ପର୍ବତର କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ଭଳି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ନାରାଯଣାଦଯୋ ଦେଵା ଅପି ସର୍ଵାଵବୋଧିନଃ । ତେନାକ୍ରମ୍ଯ ଯଥାକାମମ୍ ଅଵଟେଷୁ ନିଵେଶିତାଃ
ନାରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବମାନିତ କରି ଗହ୍ୱରରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସାଟୋପଂ ପଞ୍ଚମାତ୍ରଶରସ୍ ସ୍ମରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ସମ୍ରାଡ୍ ଇଵ ଵିଵଲ୍ଗତି
ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ପାଞ୍ଚ ଶର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଗର୍ବିତ କାମଦେବ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ରାଜା ପରି ଚାଲିଫେରେ।
ସୁରାସୁରୌଘଗର୍ହ୍ଯୋ ଽପି ଗୁଣହୀନୋ ଽପି ଦୁର୍ମତିଃ । ଦୁରାକୃତିର୍ ଅପି କ୍ରୋଧସ୍ ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଜୃମ୍ଭତେ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ଗୁଣହୀନ, ମୁଢ଼, ଅକୃତିମାନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ସେଇ କୃପାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଦେଵାସୁରସମୂହାନାଂ ସଙ୍ଗରୋ ଯତ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତଦ୍ ଏତତ୍ କ୍ରୀଡନଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ମନ୍ତ୍ରଶାଲିନଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବାରମ୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଜଣା ବୁଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଖେଳ ମାତ୍ର।
ସ ମନ୍ତ୍ରୀ କେଵଲଂ ପୁତ୍ର ତେନୈଵ ପ୍ରଭୁଣା ଯଦି । ଜୀଯତେ ତତ୍ ସୁଜେଯୋ ଽସାଵ୍ ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵ୍ ଅଚଲାଚଲଃ
ହେ ପୁଅ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହାୟତା ମିଳିଲେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିଯାଏ, ନହେଲେ ସେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ଯୈଵ ତତ୍ପ୍ରଭୋଃ କାଲେ ଜେତୁଂ ତଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ନିଜମ୍ । ଇଚ୍ଛା ସଞ୍ଜାଯତେ ତେନ ଜୀଯତେ ଽସାଵ୍ ଅଯତ୍ନତଃ
ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛା ଉପଜେ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସେ ସହଜରେ ହାରିଯାଏ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵଲନାମଲ୍ଲମ୍ ଉଲ୍ଲାସିତଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଜେତୁଂ ଚେଦ୍ ଅସ୍ତି ତେ ଶକ୍ତିସ୍ ତତ୍ ପରାକ୍ରମଵାନ୍ ଅସି
ତୁମେ ଯଦି ସେଇ ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପହଳାବାନ୍କୁ ଜିତିବା ଶକ୍ତି ରଖ, ତେବେ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମୀ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକମଲାକରାଃ । ଇମେ ଵିକାସମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଵିଲୀଯନ୍ତେ ଲଯଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଖିଲିଯାନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ପୁଣି ବନ୍ଦ ହୋଇ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତମ୍ ଏକମ୍ ଏକଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵ୍ଯାମୋହପରିହୀନଯା । ଯଦି ଜେତୁଂ ସମର୍ଥୋ ଽସି ଧୀରସ୍ ତଦ୍ ଅସି ସୁଵ୍ରତ
ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯଦି ତୁମେ ସେଠାରେ ଜିତିପାରିବ, ହେ ଧୃଡ଼ଚିତ୍ତ, ତେବେ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ମନିଷ୍ୟ।
ତସ୍ମିଞ୍ ଜିତେ ଜିତା ଲୋକା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଜିତା ଅପି । ଅଜିତେ ତ୍ଵ୍ ଅଜିତା ଏତେ ଚିରକାଲଜିତା ଅପି
ଯେତେବେଳେ ସେଠି ଜିତାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜିତାଯାଏ, ଯଦିଓ ଅଜିତ ରହିଥାଏ; ଯଦି ସେଠି ଅଜିତ ରହିଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଅନେକଦିନ ଜିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜିତ ରହିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅନନ୍ତସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଶାଶ୍ଵତାଯ ସୁଖାଯ ଚ । ତଜ୍ଜଯେ ଯତ୍ନମ୍ ଆତିଷ୍ଠ କଷ୍ଟଯାପି ହି ଚେଷ୍ଟଯା
ସେଠି ଅନେକ ସିଦ୍ଧି ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ପାଇଁ, ଏହି ଜୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କର, ଯଦିଓ ଏହା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହୁଏ।
ସସୁରମ୍ ଅସୁରନାଗଯକ୍ଷଯୁକ୍ତଂ ସନରମହୋରଗକିନ୍ନରଂ ସମେତମ୍ । ତ୍ରିଜଗଦ୍ ଅପି ଵଶୀକୃତଂ ସମନ୍ତାଦ୍ ଅତିବଲିନା ନନୁ ହେଲଯୈଵ ତେନ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦେବତା, ଅସୁର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମଣିଷ, ବଡ଼ ସର୍ପ ଓ କିନ୍ନର ସହିତ ସମସ୍ତ ତିନି ଜଗତ୍କୁ ସହଜରେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଦିଏ ।
କେନୋପାଯେନ ବଲଵାନ୍ ସ ତାତ ପରିଜୀଯତେ । କୋ ଽସୌ ଵେତି ମହାଵୀର୍ଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକଥଯାଶୁ ମେ
ହେ ପିତା, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କେମିତି ହରାଯାଏ? ସେ କିଏ? ମୋତେ ସବୁକିଛି ଶୀଘ୍ର କହ, ହେ ବଳବାନ ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ ତସ୍ଯ ତନଯ ନିତ୍ଯାଜେଯସ୍ଥିତେର୍ ଅପି । ଶୃଣୁ ଵଚ୍ମି ସୁସାଧତ୍ଵଂ ଯେନାସୌ ପରିଜୀଯତେ
ହେ ପୁଅ, ଶୁଣ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ସଦା ଅଜୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ସେ ସହଜରେ ହରାଯାଏ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି ।
ପୁତ୍ର ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଗୃହୀତୋ ଽସୌ କ୍ଷଣାଦ୍ ଆଯାତି ଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଯୁକ୍ତିଂ ଵିନା ଦହତ୍ଯ୍ ଏଷ ଆଶୀଵିଷ ଇଵୋଦ୍ଧତଃ
ହେ ପୁଅ, ଯଦି ଯୁକ୍ତିରେ ଧରାଯାଏ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଏ; ଯୁକ୍ତି ବିନା, ସେ ଉତ୍କଟ ସର୍ପ ଭଳି ଜଳାଇଦିଏ ।
ବାଲଵଲ୍ ଲାଲଯିତ୍ଵୈନଂ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ନିଯମଯନ୍ତି ଯେ । ରାଜାନଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପଦମ୍ ଆସାଦଯନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଭଳି ସ୍ନେହରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଡ଼େଇ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟେ ତସ୍ମିନ୍ ମହୀପାଲେ ସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଵଶମ୍ ଏତି ଵଃ । ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣ୍ଯ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତେ ସ ରାଜା ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁନଃ
ଯେତେବେଳେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେହି ରାଜା ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ।
ଯାଵନ୍ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ରାଜାସୌ ତାଵନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ନ ଜୀଯତେ । ମନ୍ତ୍ରୀ ଚ ଯାଵନ୍ ନ ଜିତସ୍ ତାଵଦ୍ ରାଜା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜିତିଯାଏନାହିଁ, ରାଜା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ରାଜନ୍ଯ୍ ଅଦୃଷ୍ଟେ ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରୀ ସ ଦୁଃଖାଯୋତ୍ଫଲତ୍ଯ୍ ଅତି । ମନ୍ତ୍ରିଣ୍ଯ୍ ଅନିର୍ଜିତେ ରାଜା ସୋ ଽତ୍ଯନ୍ତଂ ଯାତ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଭ୍ରମିତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖ ଉପଜାଏ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜିତିଯାଏନାହିଁ, ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଅଭ୍ଯାସେନୋଭଯଂ ତସ୍ମାତ୍ ସମମ୍ ଏଵ ସମାହରେତ୍ । ରାଜ୍ଞସ୍ ସନ୍ଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ ଚ ପରାଜଯମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦୁହିଁଟି କାମ — ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହରାଇବା — ସମାନ ଭାବେ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସେନ ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ଦ୍ଵଯଂ ସମ୍ପାଦଯନ୍ନ୍ ଏତଦ୍ ଦେଶମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଶୋଭନମ୍
ନିଜ ଚେଷ୍ଟା, ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୁଇଁ କାମ ସଫଳ କଲେ, ମଣିଷ ଉତ୍ତମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ତ୍ଵମ୍ ଅଭ୍ଯାସେ ଫଲୀଭୂତେ ତଂ ଦେଶମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛସି । ଯଦି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତଦ୍ ଭୂଯୋ ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଶୋଚସି
ହେ ଦାଇତ୍ୟନାଥ, ଯେତେବେଳେ ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଫଳିବ, ସେଇ ସ୍ଥିତିକୁ ତୁମେ ପାଇଁପାରିବ — ଯଦି ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନାହାଁ।
ସଂଶାନ୍ତସକଲାଯାସା ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତାଶଯାଃ । ସାଧଵସ୍ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରଶାନ୍ତାଶେଷସଂଶଯାଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ବସନ୍ତି, ଯାଁକର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଶାନ୍ତ, ହୃଦୟ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଶୃଣୁ କଃ ପୁତ୍ର ଦେଶୋ ଽସୌ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକଟଯାମି ତେ । ଦେଶନାମ୍ନା ମଯୋକ୍ତସ୍ ତେ ମୋକ୍ଷସ୍ ସକଲଦୁଃଖହା
ଶୁଣ, ପୁଆ, ସେ କେଉଁ ଦେଶ? ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୋତେ ଖୋଲି କହିବି। ଯେଉଁକୁ ମୁଁ 'ଦେଶ' ବୋଲି କହିଥିଲି, ସେଟି ହେଉଛି ମୁକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ।
ରାଜା ତୁ ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ ଆତ୍ମା ସର୍ଵପଦାତିଗଃ । ତେନ ମନ୍ତ୍ରୀ କୃତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମନୋନାମା ମହାମତେ
ସେଠାରେ ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା। ଏହାର ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି 'ମନ'।
ମନୋ ଵିଶ୍ଵତଯା ଵିଷ୍ଵଗ୍ ଇଦଂ ପରିଣତିଂ ଗତମ୍ । ଘଟତ୍ଵେନେଵ ମୃତ୍ପିଣ୍ଡଂ ଧୂମୋ ଽମ୍ବୁଦତଯେଵ ଵା
ମନ ତାହାର ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ସ୍ୱଭାବରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ରୂପେ ପରିଣତି ହୋଇଯାଇଛି। ଯେପରି ମାଟିର ଗୋଟିଏ ଗୋଲା ଘଡ଼ା ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ଧୂଆଁ ମେଘ ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମିଞ୍ ଜିତେ ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଚାସାଦିତଂ ଭଵେତ୍ । ଦୁର୍ଜଯଂ ତଦ୍ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଯୁକ୍ତ୍ଯୈଵ ପରିଜୀଯତେ
ଏହାକୁ ଯଦି ଜିତିଯିବା, ତେବେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜିତିଯିବା ଓ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ଏହାକୁ ଜିତିବା ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ଅବଶ୍ୟ ଜିତିହେବ।
ଯା ଯୁକ୍ତିର୍ ଭଗଵଂସ୍ ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତସ୍ଯାକ୍ରମଣେ ସ୍ଫୁଟା । ତାଂ ମେ କଥଯ ତତ୍ ତାତ ଯଯା ଜେଷ୍ଯାମି ଦାରୁଣମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉପାୟ କଣ? ମୋତେ ସେଇ ଉପାୟ କହ, ପିତା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷକୁ ଜୟ କରିପାରିବି।