ଏକ ଏଵାସ୍ତି ସୁମହାଂସ୍ ତତ୍ର ରାଜା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସର୍ଵକୃତ୍ ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସ୍ ସ ଚ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ରଜା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସବୁ କିଛି ତାଙ୍କର, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ନିରବ ରହନ୍ତି।
ତେନ ସଙ୍କଲ୍ପିତୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଵସମ୍ମନ୍ତ୍ରଣୋନ୍ମୁଖଃ । ଅଘଟଂ ଘଟଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଘଟଂ ଵିଘଟଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେ ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି ହୁଏ, ଯିଏ ସବୁ ସମ୍ମତି ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଏ; ସେ ଅସମ୍ଭବକୁ ସହଜରେ ସମ୍ଭବ କରିଦେଇଥାଏ ଓ ସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥାଏ।
ଭୋକ୍ତୁଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଶକ୍ନୋତି ନ ଚ ଜାନାତି କିଞ୍ଚନ । ରାଜାର୍ଥଂ କେଵଲଂ ସର୍ଵଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଽପି ସନ୍ ସଦା
ସେ କିଛି ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିଛି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; ତଥାପି, ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ କାମ କେବଳ ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା କରିଥାଏ।
ସ ଏଵ ସର୍ଵକାର୍ଯୈକକର୍ତା ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ରାଜା କେଵଲମ୍ ଏକାନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମ କରେ; ରାଜା ତ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅଲଗା ରହିଛନ୍ତି।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ କସ୍ ସ ଦେଶୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । କଥମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ଵାପି କେନ ଵାଧିଗତଃ ପ୍ରଭୋ
କିଏ ସେ ଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଦୁଃଖ-ରୋଗ ନାହିଁ? କିପରି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବାଯାଏ, କିମ୍ବା କିଏ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ପ୍ରଭୁ?
କସ୍ ସ ତାଦୃଗ୍ଵିଧୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ଵାପି ମହାବଲଃ । ହେଲାଲୂନଜଗଜ୍ଜାଲୈର୍ ଯୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଅପି ନୋ ଜିତଃ
କିଏ ସେ ପ୍ରକାରର ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଯିଏ ଏହି ସଂସାରର ଯତେଷ୍ଟ ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜିତିପାରିନାହିଁ?
ଅପୂର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ମମାମରଭଯପ୍ରଦ । କଥଯାପନଯାସ୍ମାନ୍ ମେ ହୃଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ ସଂଶଯାମ୍ବୁଦମ୍
ଏହି କଥା ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ମୋତେ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ; ଏହା କହି, ମୋ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହର ମେଘକୁ ଦୂର କର।
ସ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାସୁରଗଣୈସ୍ ସୁତ । ସମେତୈର୍ ଲକ୍ଷଗୁଣିତୈର୍ ଅପି ନାକ୍ରମ୍ଯତେ ମନାକ୍
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ପୁଅ। ଏହି ଭଗବାନ୍, ଶତାଧିକ ଲକ୍ଷ ଦେବ-ଦାନବ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନାସୌ ସହସ୍ରନଯନୋ ନ ଯମୋ ନ ଧନେଶ୍ଵରଃ । ନାମରୋ ନାସୁରୋ ଵାପି ଯଦି ପୁତ୍ରକ ଜୀଯତେ
ସେ କୌଣସି ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ନ କି ଯମ, ନ କି ଧନର ଈଶ୍ୱର। ସେ ନ ମଣିଷ, ନ ଦାନବ; ମୁଁ କହୁଛି ପୁଅ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ହାରିନଥାନ୍ତି।
ତତ୍ରାସିମୁସୁଲପ୍ରାସଵଜ୍ରଚକ୍ରଗଦାଦଯଃ । ହେତଯଃ କୁଣ୍ଠତାଂ ଯାନ୍ତି ଦୃଷଦୀଵୋତ୍ପଲାହତିଃ
ସେଠାରେ ତଳୱାର, ଗଦା, ବର୍ଚ୍ଛି, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ପାଥର ଉପରେ ପଦ୍ମ ମାରିବା ପରି ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଗମ୍ଯୋ ଽସୌ ନାସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ନ ଭଟୋତ୍କଟକର୍ମଣାମ୍ । ତେନ ଦେଵାସୁରାସ୍ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଦୈଵ ଵଶୀକୃତାଃ
ସେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।
ଅଵିଷ୍ଣୁନାପି ତେନୈଵ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାଦଯୋ ଽସୁରାଃ । ପାତିତାଃ କଲ୍ପଵାତେନ ମେରୁକଲ୍ପଦ୍ରୁମା ଇଵ
ଏହି ଅସୁରମାନେ, ଯେପରିକି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିନା ମଧ୍ୟ, କଳିଯୁଗର ବାତାସରେ ମେରୁ ପର୍ବତର କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ଭଳି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ନାରାଯଣାଦଯୋ ଦେଵା ଅପି ସର୍ଵାଵବୋଧିନଃ । ତେନାକ୍ରମ୍ଯ ଯଥାକାମମ୍ ଅଵଟେଷୁ ନିଵେଶିତାଃ
ନାରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବମାନିତ କରି ଗହ୍ୱରରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସାଟୋପଂ ପଞ୍ଚମାତ୍ରଶରସ୍ ସ୍ମରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ସମ୍ରାଡ୍ ଇଵ ଵିଵଲ୍ଗତି
ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ପାଞ୍ଚ ଶର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଗର୍ବିତ କାମଦେବ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ରାଜା ପରି ଚାଲିଫେରେ।
ସୁରାସୁରୌଘଗର୍ହ୍ଯୋ ଽପି ଗୁଣହୀନୋ ଽପି ଦୁର୍ମତିଃ । ଦୁରାକୃତିର୍ ଅପି କ୍ରୋଧସ୍ ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଜୃମ୍ଭତେ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ଗୁଣହୀନ, ମୁଢ଼, ଅକୃତିମାନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ସେଇ କୃପାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଦେଵାସୁରସମୂହାନାଂ ସଙ୍ଗରୋ ଯତ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତଦ୍ ଏତତ୍ କ୍ରୀଡନଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ମନ୍ତ୍ରଶାଲିନଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବାରମ୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଜଣା ବୁଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଖେଳ ମାତ୍ର।
ସ ମନ୍ତ୍ରୀ କେଵଲଂ ପୁତ୍ର ତେନୈଵ ପ୍ରଭୁଣା ଯଦି । ଜୀଯତେ ତତ୍ ସୁଜେଯୋ ଽସାଵ୍ ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵ୍ ଅଚଲାଚଲଃ
ହେ ପୁଅ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହାୟତା ମିଳିଲେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିଯାଏ, ନହେଲେ ସେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ଯୈଵ ତତ୍ପ୍ରଭୋଃ କାଲେ ଜେତୁଂ ତଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ନିଜମ୍ । ଇଚ୍ଛା ସଞ୍ଜାଯତେ ତେନ ଜୀଯତେ ଽସାଵ୍ ଅଯତ୍ନତଃ
ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛା ଉପଜେ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସେ ସହଜରେ ହାରିଯାଏ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵଲନାମଲ୍ଲମ୍ ଉଲ୍ଲାସିତଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଜେତୁଂ ଚେଦ୍ ଅସ୍ତି ତେ ଶକ୍ତିସ୍ ତତ୍ ପରାକ୍ରମଵାନ୍ ଅସି
ତୁମେ ଯଦି ସେଇ ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପହଳାବାନ୍କୁ ଜିତିବା ଶକ୍ତି ରଖ, ତେବେ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମୀ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକମଲାକରାଃ । ଇମେ ଵିକାସମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଵିଲୀଯନ୍ତେ ଲଯଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଖିଲିଯାନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ପୁଣି ବନ୍ଦ ହୋଇ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତମ୍ ଏକମ୍ ଏକଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵ୍ଯାମୋହପରିହୀନଯା । ଯଦି ଜେତୁଂ ସମର୍ଥୋ ଽସି ଧୀରସ୍ ତଦ୍ ଅସି ସୁଵ୍ରତ
ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯଦି ତୁମେ ସେଠାରେ ଜିତିପାରିବ, ହେ ଧୃଡ଼ଚିତ୍ତ, ତେବେ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ମନିଷ୍ୟ।
ତସ୍ମିଞ୍ ଜିତେ ଜିତା ଲୋକା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଜିତା ଅପି । ଅଜିତେ ତ୍ଵ୍ ଅଜିତା ଏତେ ଚିରକାଲଜିତା ଅପି
ଯେତେବେଳେ ସେଠି ଜିତାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜିତାଯାଏ, ଯଦିଓ ଅଜିତ ରହିଥାଏ; ଯଦି ସେଠି ଅଜିତ ରହିଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଅନେକଦିନ ଜିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜିତ ରହିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅନନ୍ତସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଶାଶ୍ଵତାଯ ସୁଖାଯ ଚ । ତଜ୍ଜଯେ ଯତ୍ନମ୍ ଆତିଷ୍ଠ କଷ୍ଟଯାପି ହି ଚେଷ୍ଟଯା
ସେଠି ଅନେକ ସିଦ୍ଧି ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ପାଇଁ, ଏହି ଜୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କର, ଯଦିଓ ଏହା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହୁଏ।
ସସୁରମ୍ ଅସୁରନାଗଯକ୍ଷଯୁକ୍ତଂ ସନରମହୋରଗକିନ୍ନରଂ ସମେତମ୍ । ତ୍ରିଜଗଦ୍ ଅପି ଵଶୀକୃତଂ ସମନ୍ତାଦ୍ ଅତିବଲିନା ନନୁ ହେଲଯୈଵ ତେନ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦେବତା, ଅସୁର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମଣିଷ, ବଡ଼ ସର୍ପ ଓ କିନ୍ନର ସହିତ ସମସ୍ତ ତିନି ଜଗତ୍କୁ ସହଜରେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଦିଏ ।
କେନୋପାଯେନ ବଲଵାନ୍ ସ ତାତ ପରିଜୀଯତେ । କୋ ଽସୌ ଵେତି ମହାଵୀର୍ଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକଥଯାଶୁ ମେ
ହେ ପିତା, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କେମିତି ହରାଯାଏ? ସେ କିଏ? ମୋତେ ସବୁକିଛି ଶୀଘ୍ର କହ, ହେ ବଳବାନ ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ ତସ୍ଯ ତନଯ ନିତ୍ଯାଜେଯସ୍ଥିତେର୍ ଅପି । ଶୃଣୁ ଵଚ୍ମି ସୁସାଧତ୍ଵଂ ଯେନାସୌ ପରିଜୀଯତେ
ହେ ପୁଅ, ଶୁଣ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ସଦା ଅଜୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ସେ ସହଜରେ ହରାଯାଏ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି ।
ପୁତ୍ର ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଗୃହୀତୋ ଽସୌ କ୍ଷଣାଦ୍ ଆଯାତି ଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଯୁକ୍ତିଂ ଵିନା ଦହତ୍ଯ୍ ଏଷ ଆଶୀଵିଷ ଇଵୋଦ୍ଧତଃ
ହେ ପୁଅ, ଯଦି ଯୁକ୍ତିରେ ଧରାଯାଏ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଏ; ଯୁକ୍ତି ବିନା, ସେ ଉତ୍କଟ ସର୍ପ ଭଳି ଜଳାଇଦିଏ ।
ବାଲଵଲ୍ ଲାଲଯିତ୍ଵୈନଂ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ନିଯମଯନ୍ତି ଯେ । ରାଜାନଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପଦମ୍ ଆସାଦଯନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଭଳି ସ୍ନେହରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଡ଼େଇ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟେ ତସ୍ମିନ୍ ମହୀପାଲେ ସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଵଶମ୍ ଏତି ଵଃ । ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣ୍ଯ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତେ ସ ରାଜା ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁନଃ
ଯେତେବେଳେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେହି ରାଜା ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ।
ଯାଵନ୍ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ରାଜାସୌ ତାଵନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ନ ଜୀଯତେ । ମନ୍ତ୍ରୀ ଚ ଯାଵନ୍ ନ ଜିତସ୍ ତାଵଦ୍ ରାଜା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜିତିଯାଏନାହିଁ, ରାଜା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।