କ୍ଵୋପଶାନ୍ତୋ ମନୋମୋହଃ କ୍ଵାତୀତାସ୍ ସକଲୈଷଣାଃ । ଵିରାମରହିତଂ କୁତ୍ର ତାତ ଵିଶ୍ରମଣଂ ଚିରମ୍
ମନର ମୋହ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଏ? ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା କେଉଁଠି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ? ପିତା, କେଉଁଠି ଏମିତି ଅବିରତ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥାନ ଅଛି?
କିଂ ପ୍ରାପ୍ଯେହ ସମସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତେଭ୍ଯସ୍ ତୃପ୍ତିମାନ୍ ପୁମାନ୍ । କିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦର୍ଶନଂ ଭୂଯୋ ନ ତାତୋପକରୋତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ଏମିତି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ, ଯାହା ପାଇଁ ମନେ ଆଉ କିଛି ଚାହିଦା ରହିନଥାଏ? କେଉଁ ଦେଖିବା ପରେ ଆଉ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମନେ ଆକାଂକ୍ଷା ଉଠେନି?
ଅତ୍ଯନ୍ତବହଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତେ ଭୋଗା ହି ନ ସୁଖାଵହାଃ । କ୍ଷୋଭଯନ୍ତି ମନୋ ମୋହେ ପାତଯନ୍ତି ସତାମ୍ ଅପି
ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ବେଶି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଏମାନେ ମନକୁ ଭ୍ରମରେ ଭରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତତ୍ ତାତ ଵିତତାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ମେ । ତାଦୃକ୍ କଥଯ ଯତ୍ରସ୍ଥଶ୍ ଚିରଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସେଇଠି, ବାପା, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କେଉଁଠି ଏମିତି ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରହିଲେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଇପାରିବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ପୁରା ନିଶାକରକରସ୍ପର୍ଧାପରାର୍ଧ୍ଯୋଲ୍ଲସତ୍ପୁଷ୍ପାପୂରକୃତାଵଗୁଣ୍ଠନପଟସ୍ଯୋକ୍ତଂ ତଲେ ତେନ ମେ । ପିତ୍ରା ସ୍ଵର୍ଗହୃତସ୍ଯ ସାଗରତରୋସ୍ ସଂରୋପିତସ୍ଯାଜିରେ ସ୍ଫାରାକାରରସାଯନାସଵସମଂ ମୋହୋପଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଵଚଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲରେ ବୁନାଯାଇଥିବା ଛାୟା ତଳେ, ସାଗର ଉପରେ ଉଠିଥିବା ବୃକ୍ଷର ଆଙ୍ଗଣରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିଥିବା ମୋ ବାପା ଯିଏ ଏହି ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ମୋ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅମୃତ ସମ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ।
ଅସ୍ତି ପୁତ୍ରାତିଵିତତୋ ଦେଶୋ ଵିପୁଲକୋଟରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଯତ୍ର ମାନ୍ତି ବହୂନ୍ଯ୍ ଅପି
ହେ ପୁଅ, ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଅଛି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଯତ୍ର ନାମ୍ଭୋଧରା ନାପି ସାଗରା ଵା ନ ଚାଦ୍ରଯଃ । ନ ଵନାନି ନ ତୀର୍ଥାନି ନ ନଦ୍ଯୋ ନ ସରାଂସି ଚ
ସେଠାରେ କୌଣସି ମେଘ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ର ନାହିଁ, ପାହାଡ଼ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ନଦୀ ନାହିଁ, ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ମହୀ ନାପି ଚାକାଶୋ ନ ଦ୍ଯୌର୍ ନୋ ପଵନାଦଯଃ । ନ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କୌ ନ ଲୋକେଶା ନ ଦେଵା ନ ଚ ଦାନଵାଃ
ସେଠାରେ ଭୂମି ନାହିଁ, ଆକାଶ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ନାହିଁ, ବାତାସ ଓ ଏହା ପରି କିଛି ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଜଗତର ନାୟକ ନାହିଁ, ଦେବତା ନାହିଁ, ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ଭୂତଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ନ ଗୁଲ୍ମା ନ ଵନଶ୍ରିଯଃ । ନ କାଷ୍ଠତୃଣଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଵା
ସେଠାରେ କୌଣସି ଭୂତ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ନାହିଁ, କୌଣସି ଝାଡ଼ି ବା ଜଙ୍ଗଲର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଗଛ, ଘାସ, ଅଚଳ ବା ଚଳିତ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାପୋ ନ ଜ୍ଵଲନଂ ନାଶା ନୋର୍ଧ୍ଵଂ ନାଧୋ ନ ଵିଷ୍ଟପମ୍ । ନାଲୋକୋ ନ ତମୋ ନାହଂ ନ ହରୀନ୍ଦ୍ରହରାଦଯଃ
ଏଠାରେ କୌଣସି ପାଣି ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ନାହିଁ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ନାହିଁ, ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ କିଛି ନାହିଁ, କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ, ଅନ୍ଧାର ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ନ ହରି, ନ ଇନ୍ଦ୍ର, ନ ହର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଏକ ଏଵାସ୍ତି ସୁମହାଂସ୍ ତତ୍ର ରାଜା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସର୍ଵକୃତ୍ ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସ୍ ସ ଚ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ରଜା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସବୁ କିଛି ତାଙ୍କର, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ନିରବ ରହନ୍ତି।
ତେନ ସଙ୍କଲ୍ପିତୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଵସମ୍ମନ୍ତ୍ରଣୋନ୍ମୁଖଃ । ଅଘଟଂ ଘଟଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଘଟଂ ଵିଘଟଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେ ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି ହୁଏ, ଯିଏ ସବୁ ସମ୍ମତି ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଏ; ସେ ଅସମ୍ଭବକୁ ସହଜରେ ସମ୍ଭବ କରିଦେଇଥାଏ ଓ ସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥାଏ।
ଭୋକ୍ତୁଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଶକ୍ନୋତି ନ ଚ ଜାନାତି କିଞ୍ଚନ । ରାଜାର୍ଥଂ କେଵଲଂ ସର୍ଵଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଽପି ସନ୍ ସଦା
ସେ କିଛି ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିଛି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; ତଥାପି, ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ କାମ କେବଳ ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା କରିଥାଏ।
ସ ଏଵ ସର୍ଵକାର୍ଯୈକକର୍ତା ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ରାଜା କେଵଲମ୍ ଏକାନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମ କରେ; ରାଜା ତ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅଲଗା ରହିଛନ୍ତି।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ କସ୍ ସ ଦେଶୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । କଥମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ଵାପି କେନ ଵାଧିଗତଃ ପ୍ରଭୋ
କିଏ ସେ ଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଦୁଃଖ-ରୋଗ ନାହିଁ? କିପରି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବାଯାଏ, କିମ୍ବା କିଏ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ପ୍ରଭୁ?
କସ୍ ସ ତାଦୃଗ୍ଵିଧୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ଵାପି ମହାବଲଃ । ହେଲାଲୂନଜଗଜ୍ଜାଲୈର୍ ଯୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଅପି ନୋ ଜିତଃ
କିଏ ସେ ପ୍ରକାରର ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଯିଏ ଏହି ସଂସାରର ଯତେଷ୍ଟ ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜିତିପାରିନାହିଁ?
ଅପୂର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ମମାମରଭଯପ୍ରଦ । କଥଯାପନଯାସ୍ମାନ୍ ମେ ହୃଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ ସଂଶଯାମ୍ବୁଦମ୍
ଏହି କଥା ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ମୋତେ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ; ଏହା କହି, ମୋ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହର ମେଘକୁ ଦୂର କର।
ସ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାସୁରଗଣୈସ୍ ସୁତ । ସମେତୈର୍ ଲକ୍ଷଗୁଣିତୈର୍ ଅପି ନାକ୍ରମ୍ଯତେ ମନାକ୍
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ପୁଅ। ଏହି ଭଗବାନ୍, ଶତାଧିକ ଲକ୍ଷ ଦେବ-ଦାନବ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନାସୌ ସହସ୍ରନଯନୋ ନ ଯମୋ ନ ଧନେଶ୍ଵରଃ । ନାମରୋ ନାସୁରୋ ଵାପି ଯଦି ପୁତ୍ରକ ଜୀଯତେ
ସେ କୌଣସି ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ନ କି ଯମ, ନ କି ଧନର ଈଶ୍ୱର। ସେ ନ ମଣିଷ, ନ ଦାନବ; ମୁଁ କହୁଛି ପୁଅ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ହାରିନଥାନ୍ତି।
ତତ୍ରାସିମୁସୁଲପ୍ରାସଵଜ୍ରଚକ୍ରଗଦାଦଯଃ । ହେତଯଃ କୁଣ୍ଠତାଂ ଯାନ୍ତି ଦୃଷଦୀଵୋତ୍ପଲାହତିଃ
ସେଠାରେ ତଳୱାର, ଗଦା, ବର୍ଚ୍ଛି, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ପାଥର ଉପରେ ପଦ୍ମ ମାରିବା ପରି ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଗମ୍ଯୋ ଽସୌ ନାସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ନ ଭଟୋତ୍କଟକର୍ମଣାମ୍ । ତେନ ଦେଵାସୁରାସ୍ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଦୈଵ ଵଶୀକୃତାଃ
ସେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।
ଅଵିଷ୍ଣୁନାପି ତେନୈଵ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାଦଯୋ ଽସୁରାଃ । ପାତିତାଃ କଲ୍ପଵାତେନ ମେରୁକଲ୍ପଦ୍ରୁମା ଇଵ
ଏହି ଅସୁରମାନେ, ଯେପରିକି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିନା ମଧ୍ୟ, କଳିଯୁଗର ବାତାସରେ ମେରୁ ପର୍ବତର କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ଭଳି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ନାରାଯଣାଦଯୋ ଦେଵା ଅପି ସର୍ଵାଵବୋଧିନଃ । ତେନାକ୍ରମ୍ଯ ଯଥାକାମମ୍ ଅଵଟେଷୁ ନିଵେଶିତାଃ
ନାରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବମାନିତ କରି ଗହ୍ୱରରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସାଟୋପଂ ପଞ୍ଚମାତ୍ରଶରସ୍ ସ୍ମରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ସମ୍ରାଡ୍ ଇଵ ଵିଵଲ୍ଗତି
ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ପାଞ୍ଚ ଶର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଗର୍ବିତ କାମଦେବ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ରାଜା ପରି ଚାଲିଫେରେ।
ସୁରାସୁରୌଘଗର୍ହ୍ଯୋ ଽପି ଗୁଣହୀନୋ ଽପି ଦୁର୍ମତିଃ । ଦୁରାକୃତିର୍ ଅପି କ୍ରୋଧସ୍ ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଜୃମ୍ଭତେ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ଗୁଣହୀନ, ମୁଢ଼, ଅକୃତିମାନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ସେଇ କୃପାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଦେଵାସୁରସମୂହାନାଂ ସଙ୍ଗରୋ ଯତ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତଦ୍ ଏତତ୍ କ୍ରୀଡନଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ମନ୍ତ୍ରଶାଲିନଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବାରମ୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଜଣା ବୁଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଖେଳ ମାତ୍ର।
ସ ମନ୍ତ୍ରୀ କେଵଲଂ ପୁତ୍ର ତେନୈଵ ପ୍ରଭୁଣା ଯଦି । ଜୀଯତେ ତତ୍ ସୁଜେଯୋ ଽସାଵ୍ ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵ୍ ଅଚଲାଚଲଃ
ହେ ପୁଅ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହାୟତା ମିଳିଲେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିଯାଏ, ନହେଲେ ସେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ଯୈଵ ତତ୍ପ୍ରଭୋଃ କାଲେ ଜେତୁଂ ତଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ନିଜମ୍ । ଇଚ୍ଛା ସଞ୍ଜାଯତେ ତେନ ଜୀଯତେ ଽସାଵ୍ ଅଯତ୍ନତଃ
ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛା ଉପଜେ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସେ ସହଜରେ ହାରିଯାଏ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵଲନାମଲ୍ଲମ୍ ଉଲ୍ଲାସିତଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଜେତୁଂ ଚେଦ୍ ଅସ୍ତି ତେ ଶକ୍ତିସ୍ ତତ୍ ପରାକ୍ରମଵାନ୍ ଅସି
ତୁମେ ଯଦି ସେଇ ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପହଳାବାନ୍କୁ ଜିତିବା ଶକ୍ତି ରଖ, ତେବେ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମୀ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକମଲାକରାଃ । ଇମେ ଵିକାସମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଵିଲୀଯନ୍ତେ ଲଯଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଖିଲିଯାନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ପୁଣି ବନ୍ଦ ହୋଇ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।