ଊର୍ମିତାଂ ପୁନର୍ ଆସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ ଏତି ନିରୂର୍ମିତାମ୍ । ଯଥା ଜଲଂ ତଥୈଵାଯଂ ତାଂ ତାମ୍ ଏତି କ୍ରିଯାଂ ଜନଃ
ପାଣି ଉଠି ତରଙ୍ଗ ହୁଏ, ପୁନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଏକ କାମରୁ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଉନ୍ମତ୍ତଚେଷ୍ଟିତାକାରା ପୁନଃ ପୁନର୍ ଇଯଂ କ୍ରିଯା । ଜନଂ ହାସଯତି ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ବାଲଲୀଲୋପମା ମୁହୁଃ
ଏହି ପୁନି ପୁନି ହେଉଥିବା କାମ, ପାଗଳଙ୍କ ଚଳନା ପରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆବାର ଆବାର ହସାଏ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳ ପରି।
କୃତଯାପ୍ଯ୍ ଅନଯା ନିତ୍ଯଂ କ୍ରିଯଯା କୃତକାର୍ଯଯା । କୋ ଽର୍ଥସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତାଦୃଶୋ ଯେନ ପୁନଃ କର୍ମ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଏହି ନିତ୍ୟ କାମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ହେଲା ବୋଲି ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାରେ କଣ ଲାଭ ହୁଏ, ଯେଉଁପରି ଆଉ କାମକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ?
କିଯନ୍ତମ୍ ଅଥ ଵା କାଲମ୍ ଇଦମ୍ ଆଡମ୍ବରଂ ମହତ୍ । ଇହାସ୍ମାଭିର୍ ଅନୁଷ୍ଠେଯଂ କିଂ ଯାଵତ୍ ସମଵାପ୍ଯତେ
ଏହି ବଡ଼ ଆଡମ୍ବର କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଚାଲାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ? ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେକି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଥିବ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କି ଏହି ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିବ?
ଅନନ୍ତେଯଂ ଶିଶୁକ୍ରୀଡା ଵସ୍ତୁଶୂନ୍ଯୈଵ ଵସ୍ତୁତଃ । ଆଵୃତ୍ତ୍ଯା କ୍ରିଯତେ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥପ୍ରସଵାର୍ଥିଭିଃ
ଏହି ଅନ୍ତହୀନ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳ ଆସଲେ ଦେଖିଲେ କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ଜିନିଷ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ କାମ କରୁଛନ୍ତି।
ଫଲମ୍ ଏକଂ ମହୋଦାରଂ ନେହ ପଶ୍ଯାମି କିଞ୍ଚନ । କାର୍ଯମ୍ ଅସ୍ତୀତରତ୍ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯସ୍ମିନ୍ ନାମ ନ କିଞ୍ଚନ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଖୁନି; କେବଳ ଆଉ କିଛି କାମ ବାକି ରହିଯାଏ, ଯାହାରେ ଆସଲେ ଦେଖିଲେ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ।
ଭୋଗାଦ୍ ଋତେ କିମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ ରମ୍ଯମ୍ ଅଵିନାଶି ଚ । ଏତତ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦଧ୍ଯୌ ମତ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅସୌ ବଡିଃ
ଭୋଗ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଏମିତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଅବିନାଶୀ ଥାଏ କି? ଏହିପରି ଭାବି, ବଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥାଭ୍ଯୁଵାଚାସୁରରାଡ୍ ଆ ସଂସ୍ମୃତମ୍ ଇତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ମନସ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଂ ସଭ୍ରୂଭଙ୍ଗଂ ଵିମର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ ଅସୁରମହାରାଜ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ମନେ ପକାଇ, ଭୂବୃକୁ ଭଙ୍ଗି ନିଜ ମନରେ ଭାବିବା ସହିତ କହିଲେ।
ପୁରା କିଲେହ ଭଗଵାନ୍ ପୃଷ୍ଟୋ ଽଭୂତ୍ ସ ଵିରୋଚନଃ । ପିତା ମଯାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ କହାଯାଏ, ମୋର ପିତା ଭଗବାନ ବିରୋଚନ, ଯେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଯଥା ସକଲଦୁଃଖାନାଂ ସୁଖାନାଂ ଚ ମହାମତେ । ଯତ୍ର ସର୍ଵେ ଭ୍ରମାଶ୍ ଶାନ୍ତାଃ କୋ ଽସୌ ସୀମାନ୍ତ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ହେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଶମିତ ହୋଇଯାଏ, ସେ ସୀମା କେଉଁଠି ଅଛି, ମୋତେ କହ।
କ୍ଵୋପଶାନ୍ତୋ ମନୋମୋହଃ କ୍ଵାତୀତାସ୍ ସକଲୈଷଣାଃ । ଵିରାମରହିତଂ କୁତ୍ର ତାତ ଵିଶ୍ରମଣଂ ଚିରମ୍
ମନର ମୋହ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଏ? ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା କେଉଁଠି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ? ପିତା, କେଉଁଠି ଏମିତି ଅବିରତ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥାନ ଅଛି?
କିଂ ପ୍ରାପ୍ଯେହ ସମସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତେଭ୍ଯସ୍ ତୃପ୍ତିମାନ୍ ପୁମାନ୍ । କିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦର୍ଶନଂ ଭୂଯୋ ନ ତାତୋପକରୋତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ଏମିତି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ, ଯାହା ପାଇଁ ମନେ ଆଉ କିଛି ଚାହିଦା ରହିନଥାଏ? କେଉଁ ଦେଖିବା ପରେ ଆଉ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମନେ ଆକାଂକ୍ଷା ଉଠେନି?
ଅତ୍ଯନ୍ତବହଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତେ ଭୋଗା ହି ନ ସୁଖାଵହାଃ । କ୍ଷୋଭଯନ୍ତି ମନୋ ମୋହେ ପାତଯନ୍ତି ସତାମ୍ ଅପି
ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ବେଶି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଏମାନେ ମନକୁ ଭ୍ରମରେ ଭରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତତ୍ ତାତ ଵିତତାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ମେ । ତାଦୃକ୍ କଥଯ ଯତ୍ରସ୍ଥଶ୍ ଚିରଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସେଇଠି, ବାପା, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କେଉଁଠି ଏମିତି ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରହିଲେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଇପାରିବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ପୁରା ନିଶାକରକରସ୍ପର୍ଧାପରାର୍ଧ୍ଯୋଲ୍ଲସତ୍ପୁଷ୍ପାପୂରକୃତାଵଗୁଣ୍ଠନପଟସ୍ଯୋକ୍ତଂ ତଲେ ତେନ ମେ । ପିତ୍ରା ସ୍ଵର୍ଗହୃତସ୍ଯ ସାଗରତରୋସ୍ ସଂରୋପିତସ୍ଯାଜିରେ ସ୍ଫାରାକାରରସାଯନାସଵସମଂ ମୋହୋପଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଵଚଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲରେ ବୁନାଯାଇଥିବା ଛାୟା ତଳେ, ସାଗର ଉପରେ ଉଠିଥିବା ବୃକ୍ଷର ଆଙ୍ଗଣରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିଥିବା ମୋ ବାପା ଯିଏ ଏହି ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ମୋ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅମୃତ ସମ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ।
ଅସ୍ତି ପୁତ୍ରାତିଵିତତୋ ଦେଶୋ ଵିପୁଲକୋଟରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଯତ୍ର ମାନ୍ତି ବହୂନ୍ଯ୍ ଅପି
ହେ ପୁଅ, ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଅଛି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଯତ୍ର ନାମ୍ଭୋଧରା ନାପି ସାଗରା ଵା ନ ଚାଦ୍ରଯଃ । ନ ଵନାନି ନ ତୀର୍ଥାନି ନ ନଦ୍ଯୋ ନ ସରାଂସି ଚ
ସେଠାରେ କୌଣସି ମେଘ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ର ନାହିଁ, ପାହାଡ଼ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ନଦୀ ନାହିଁ, ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ମହୀ ନାପି ଚାକାଶୋ ନ ଦ୍ଯୌର୍ ନୋ ପଵନାଦଯଃ । ନ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କୌ ନ ଲୋକେଶା ନ ଦେଵା ନ ଚ ଦାନଵାଃ
ସେଠାରେ ଭୂମି ନାହିଁ, ଆକାଶ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ନାହିଁ, ବାତାସ ଓ ଏହା ପରି କିଛି ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଜଗତର ନାୟକ ନାହିଁ, ଦେବତା ନାହିଁ, ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ଭୂତଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ନ ଗୁଲ୍ମା ନ ଵନଶ୍ରିଯଃ । ନ କାଷ୍ଠତୃଣଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଵା
ସେଠାରେ କୌଣସି ଭୂତ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ନାହିଁ, କୌଣସି ଝାଡ଼ି ବା ଜଙ୍ଗଲର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଗଛ, ଘାସ, ଅଚଳ ବା ଚଳିତ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାପୋ ନ ଜ୍ଵଲନଂ ନାଶା ନୋର୍ଧ୍ଵଂ ନାଧୋ ନ ଵିଷ୍ଟପମ୍ । ନାଲୋକୋ ନ ତମୋ ନାହଂ ନ ହରୀନ୍ଦ୍ରହରାଦଯଃ
ଏଠାରେ କୌଣସି ପାଣି ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ନାହିଁ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ନାହିଁ, ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ କିଛି ନାହିଁ, କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ, ଅନ୍ଧାର ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ନ ହରି, ନ ଇନ୍ଦ୍ର, ନ ହର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଏକ ଏଵାସ୍ତି ସୁମହାଂସ୍ ତତ୍ର ରାଜା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସର୍ଵକୃତ୍ ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସ୍ ସ ଚ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ରଜା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସବୁ କିଛି ତାଙ୍କର, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ନିରବ ରହନ୍ତି।
ତେନ ସଙ୍କଲ୍ପିତୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଵସମ୍ମନ୍ତ୍ରଣୋନ୍ମୁଖଃ । ଅଘଟଂ ଘଟଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଘଟଂ ଵିଘଟଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେ ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି ହୁଏ, ଯିଏ ସବୁ ସମ୍ମତି ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଏ; ସେ ଅସମ୍ଭବକୁ ସହଜରେ ସମ୍ଭବ କରିଦେଇଥାଏ ଓ ସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥାଏ।
ଭୋକ୍ତୁଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଶକ୍ନୋତି ନ ଚ ଜାନାତି କିଞ୍ଚନ । ରାଜାର୍ଥଂ କେଵଲଂ ସର୍ଵଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଽପି ସନ୍ ସଦା
ସେ କିଛି ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିଛି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; ତଥାପି, ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ କାମ କେବଳ ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା କରିଥାଏ।
ସ ଏଵ ସର୍ଵକାର୍ଯୈକକର୍ତା ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ରାଜା କେଵଲମ୍ ଏକାନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମ କରେ; ରାଜା ତ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅଲଗା ରହିଛନ୍ତି।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ କସ୍ ସ ଦେଶୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । କଥମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ଵାପି କେନ ଵାଧିଗତଃ ପ୍ରଭୋ
କିଏ ସେ ଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଦୁଃଖ-ରୋଗ ନାହିଁ? କିପରି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବାଯାଏ, କିମ୍ବା କିଏ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ପ୍ରଭୁ?
କସ୍ ସ ତାଦୃଗ୍ଵିଧୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ଵାପି ମହାବଲଃ । ହେଲାଲୂନଜଗଜ୍ଜାଲୈର୍ ଯୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଅପି ନୋ ଜିତଃ
କିଏ ସେ ପ୍ରକାରର ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଯିଏ ଏହି ସଂସାରର ଯତେଷ୍ଟ ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜିତିପାରିନାହିଁ?
ଅପୂର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ମମାମରଭଯପ୍ରଦ । କଥଯାପନଯାସ୍ମାନ୍ ମେ ହୃଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ ସଂଶଯାମ୍ବୁଦମ୍
ଏହି କଥା ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ମୋତେ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ; ଏହା କହି, ମୋ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହର ମେଘକୁ ଦୂର କର।
ସ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାସୁରଗଣୈସ୍ ସୁତ । ସମେତୈର୍ ଲକ୍ଷଗୁଣିତୈର୍ ଅପି ନାକ୍ରମ୍ଯତେ ମନାକ୍
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ପୁଅ। ଏହି ଭଗବାନ୍, ଶତାଧିକ ଲକ୍ଷ ଦେବ-ଦାନବ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନାସୌ ସହସ୍ରନଯନୋ ନ ଯମୋ ନ ଧନେଶ୍ଵରଃ । ନାମରୋ ନାସୁରୋ ଵାପି ଯଦି ପୁତ୍ରକ ଜୀଯତେ
ସେ କୌଣସି ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ନ କି ଯମ, ନ କି ଧନର ଈଶ୍ୱର। ସେ ନ ମଣିଷ, ନ ଦାନବ; ମୁଁ କହୁଛି ପୁଅ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ହାରିନଥାନ୍ତି।
ତତ୍ରାସିମୁସୁଲପ୍ରାସଵଜ୍ରଚକ୍ରଗଦାଦଯଃ । ହେତଯଃ କୁଣ୍ଠତାଂ ଯାନ୍ତି ଦୃଷଦୀଵୋତ୍ପଲାହତିଃ
ସେଠାରେ ତଳୱାର, ଗଦା, ବର୍ଚ୍ଛି, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ପାଥର ଉପରେ ପଦ୍ମ ମାରିବା ପରି ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।