ସୁରାସୁରଶିରସ୍ସୁପ୍ତପାଦାମ୍ଭୋରୁହପାଂସୁନା । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଗଵତା ତେନ କପିଲେନ ପଵିତ୍ରିତଃ
କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶୟନାନ୍ତ ଭଳି ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟବାନ କପିଳଙ୍କ ଚରଣ କମଳର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ସେଠି ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ଅସୁରୀସମ୍ଭୃତାନନ୍ତପୂଜନକ୍ରୀଡନୈଷିଣା । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଗଵତା ତେନ ହାଟକେଶେନ ପାଲିତଃ
ଅନ୍ୟଠି ଦାନବୀମାନଙ୍କ ଅନେକ ପୂଜା କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଭାଗ୍ୟବାନ ହାଟକେଶ ସେଠି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅସୁରଦୋସ୍ସ୍ତମ୍ଭଧାର୍ଯମାଣମହାଭରେ । ବଭୂଵ ଦାନଵୋ ରାଜା ଵିରୋଚନସୁତୋ ବଡିଃ
ସେଠି ଦାନବପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭାରୀ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ବହୁତ ଭାର ଧରିଥିଲା, ଏବଂ ଶେଉଁଠି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବଡି ନାମକ ଦାନବ ରାଜା ଥିଲେ।
ସ୍ଵାକ୍ରାନ୍ତେନ ସମଂ ସର୍ଵୈସ୍ ସୁରଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ । ପାଦସଂଵାହନଂ ଯସ୍ଯ ସୁରରାଜେନ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଓ ନାଗମାନେ ସମାନ; ଦେବରାଜ ନିଜେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମସାଜ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ।
କୋଶସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରତ୍ନାନାଂ ପାତା ସର୍ଵଶରୀରିଣାମ୍ । ଧର୍ତା ଭୁଵନଧର୍ମାଣାଂ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଣତଵାନ୍ ହରିଃ
ତିନି ଜଗତର ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନୀତିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିଲେ।
ଐରାଵଣସ୍ଯ ସଂଶୋଷଂ ଯନ୍ନାମ୍ନା କଟଭିତ୍ତଯଃ । କେକଯେଵାହିହୃନ୍ନାଡ୍ଯୋ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଆର୍ତତାମ୍
ଯାହାର ନାମରେ କଟାର ଦୁର୍ଗ ଏଇରାବତକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥିଲା, ଏବଂ କେକୟ ଭଳି ନାଗମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ନାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଓ ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଫେରିଥିଲା।
ପ୍ରତାପୋଗ୍ରୋଷ୍ମଭିର୍ ଯସ୍ଯ କଲ୍ପକାଲ ଇଵାବ୍ଧଯଃ । ଯଯୁଶ୍ ଶୋଷୋନ୍ମୁଖାସ୍ ସପ୍ତ ତପ୍ତତାଂ କୁପିତାକୃତେଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବର ତୀବ୍ର ଉଷ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ କାଳର ଭଳି, ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ କରିଦେଇଥିଲା; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ରୂପରେ ସାଗରମାନେ ଜଳିଉଠିଥିଲେ।
ଯଦଧ୍ଵରାଜ୍ଯଧୂମାଭ୍ରରାଜଯୋ ଵଲିତାଦ୍ରଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଦା କଵଚତାଂ ଯଯୁଃ
ଯାହାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ଘିଅ ଧୂଆଁ ମେଘରେ ମୁଡ଼ି ଥିଲା, ସେଇ ଧୂଆଁ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୁହାକୁ ସଦା ଏକ ଆବରଣ ଭାବେ ଢାକି ରହିଥିଲା।
ଯସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିଦୃଢାପାତାଦ୍ ଅନୁପାତକୁଲାଚଲାଃ । ଵିନମନ୍ତି ଦିଶସ୍ ସର୍ଵା ଲତାଃ ଫଲନତା ଇଵ
ଯାହାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ପାତରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ସେଠାର ପାହାଡ଼ମାନେ ଫଳଭାରରେ ବାକିଯାଇଥିବା ଲତା ପରି ନମିଯାଆନ୍ତି।
ଲୀଲାଵିଜିତନିଶ୍ଶେଷଭୁଵନାଭୋଗଭୂଷଣଃ । ଦଶକୋଟୀସ୍ ସ ଵର୍ଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଯିଏ ଖେଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତି ତାହାର ଭୋଗରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ଦାୟତ୍ୟ ଦେବତା ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତ୍ସ୍ଵ୍ ଅନଲ୍ପେଷୁ ଯୁଗେଷ୍ଵ୍ ଆଵର୍ତଵୃତ୍ତିଷୁ । ସୁରାସୁରମହୌଘେଷୁ ପ୍ରୋତ୍ପତତ୍ସୁ ପତତ୍ସୁ ଚ
ତାପରେ, ଅନେକ ଯୁଗ ଘୁରିଘୁରି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଦେବତା ଓ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଲହରିରେ ଉଠୁଥିବା ଓ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅଜସ୍ରମ୍ ଉପଭୁକ୍ତେଷୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଵର୍ତିଷୁ । ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅଭଜଦ୍ ଉଦ୍ଵେଗଂ ବଡିର୍ ଦାନଵନାଯକଃ
ତିନି ଜଗତର ଗଭୀର ଭିତରେ ଥିବା ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାୟକ ବଡିର କେବେ ମନରେ କଷ୍ଟ ବା ଉଦ୍ବେଗ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ।
ମେରୁଶୃଙ୍ଗଶିଖାଦନ୍ତଦିଗ୍ଧଵାତାଯନେ ସ୍ଥିତଃ । ଏକଦା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଵଯଂ ସଂସାରସଂସ୍ଥିତିମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଝାଡ଼ି ହୋଇଥିବା ବାତାସରେ ଥିବା ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜେ ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିମନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣଶକ୍ତିନୈଵ ମଯାଧୁନା । ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇହ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିହର୍ତଵ୍ଯଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ମୋର ଶକ୍ତି ଏଯାଁତା ସ୍ଥିର ଅଛି, ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଏବେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରି, ତିନି ଜଗତରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରିବି କି? କିନ୍ତୁ, ଏହା କେତେ ଦିନ ଚାଲିବ?
ମହତା ମମ ରାଜ୍ଯେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଦ୍ଭୁତକାରିଣା । କିଂ ଵା ଭଵତି ଭୁକ୍ତେନ ଭୂରିଭୋଗାତିଭାରିଣା
ମୋର ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ତିନି ଜଗତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଉଛି, କିମ୍ବା ଏତେ ଅଧିକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବାରେ ଆଖିରେ କଣ ଲାଭ?
ଆପାତମାତ୍ରମଧୁରମ୍ ଆଵଶ୍ଯକପରିକ୍ଷଯମ୍ । ଭୋଗୋପଭୋଗମାତ୍ରଂ ମେ କିଂ ନାମେଦଂ ସୁଖାଵହମ୍
ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଅବସାନ ଆଣିଦିଏ—ଏହାକୁ କିପରି ସଉଖ୍ୟ ଭାବିବା?
ପୁନର୍ ଦିନୈକକଲନା ଶାର୍ଵରୀସଂସ୍ଥିତିଃ ପୁନଃ । ପୁନସ୍ ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ କର୍ମାଣି ଲଜ୍ଜାଯୈ ନ ତୁ ତୁଷ୍ଟଯେ
ପୁଣି ଦିନ ଗଣନା ଆସେ, ପୁଣି ରାତି ଯାଏ, ପୁଣି ସେଇ କାମଗୁଡିକୁ କରାଯାଏ—ଲଜ୍ଜାରେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ନୁହେଁ।
ପୁନର୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯତେ କାନ୍ତା ପୁନର୍ ଏଵ ଚ ଭୁଜ୍ଯତେ । ସେଯଂ ଶିଶୁଜନକ୍ରୀଡା ଲଜ୍ଜାଯୈ ମହତାମ୍ ଇହ
ପୁଣି ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଯାଏ, ପୁଣି ଭୋଗ କରାଯାଏ—ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଖେଳ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ।
ତମ୍ ଏଵ ଶୁକ୍ତଵିରସଂ ଵ୍ଯାପାରୌଘଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦିଵସେ ଦିଵସେ କୁର୍ଵନ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କସ୍ମାନ୍ ନ ଲଜ୍ଜତେ
ସେଇ ନିରସ ଶୁକ୍ତିର ରୁଚି ଭଳି, ଦିନକୁ ଦିନ ସେଇ ଅନୁପ୍ରତି କାମ କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ କେଉଁଠି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବେନି?
ପୁନର୍ ଦିନଂ ପୁନା ରାତ୍ରିଃ ପୁନଃ କାର୍ଯପରମ୍ପରା । ପୁନଃ ପୁନର୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯେଯଂ ଵିଡମ୍ବନା
ପୁନି ଦିନ ଆସେ, ପୁନି ରାତି ଆସେ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି କାମର ଶୃଙ୍ଖଳା ଚାଲିଥାଏ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାବି ଭାବି କହିଅଛି — ଏହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଠିଠୋଳି।
ଊର୍ମିତାଂ ପୁନର୍ ଆସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ ଏତି ନିରୂର୍ମିତାମ୍ । ଯଥା ଜଲଂ ତଥୈଵାଯଂ ତାଂ ତାମ୍ ଏତି କ୍ରିଯାଂ ଜନଃ
ପାଣି ଉଠି ତରଙ୍ଗ ହୁଏ, ପୁନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଏକ କାମରୁ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଉନ୍ମତ୍ତଚେଷ୍ଟିତାକାରା ପୁନଃ ପୁନର୍ ଇଯଂ କ୍ରିଯା । ଜନଂ ହାସଯତି ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ବାଲଲୀଲୋପମା ମୁହୁଃ
ଏହି ପୁନି ପୁନି ହେଉଥିବା କାମ, ପାଗଳଙ୍କ ଚଳନା ପରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆବାର ଆବାର ହସାଏ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳ ପରି।
କୃତଯାପ୍ଯ୍ ଅନଯା ନିତ୍ଯଂ କ୍ରିଯଯା କୃତକାର୍ଯଯା । କୋ ଽର୍ଥସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତାଦୃଶୋ ଯେନ ପୁନଃ କର୍ମ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଏହି ନିତ୍ୟ କାମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ହେଲା ବୋଲି ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାରେ କଣ ଲାଭ ହୁଏ, ଯେଉଁପରି ଆଉ କାମକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ?
କିଯନ୍ତମ୍ ଅଥ ଵା କାଲମ୍ ଇଦମ୍ ଆଡମ୍ବରଂ ମହତ୍ । ଇହାସ୍ମାଭିର୍ ଅନୁଷ୍ଠେଯଂ କିଂ ଯାଵତ୍ ସମଵାପ୍ଯତେ
ଏହି ବଡ଼ ଆଡମ୍ବର କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଚାଲାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ? ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେକି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଥିବ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କି ଏହି ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିବ?
ଅନନ୍ତେଯଂ ଶିଶୁକ୍ରୀଡା ଵସ୍ତୁଶୂନ୍ଯୈଵ ଵସ୍ତୁତଃ । ଆଵୃତ୍ତ୍ଯା କ୍ରିଯତେ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥପ୍ରସଵାର୍ଥିଭିଃ
ଏହି ଅନ୍ତହୀନ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳ ଆସଲେ ଦେଖିଲେ କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ଜିନିଷ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ କାମ କରୁଛନ୍ତି।
ଫଲମ୍ ଏକଂ ମହୋଦାରଂ ନେହ ପଶ୍ଯାମି କିଞ୍ଚନ । କାର୍ଯମ୍ ଅସ୍ତୀତରତ୍ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯସ୍ମିନ୍ ନାମ ନ କିଞ୍ଚନ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଖୁନି; କେବଳ ଆଉ କିଛି କାମ ବାକି ରହିଯାଏ, ଯାହାରେ ଆସଲେ ଦେଖିଲେ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ।
ଭୋଗାଦ୍ ଋତେ କିମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ ରମ୍ଯମ୍ ଅଵିନାଶି ଚ । ଏତତ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦଧ୍ଯୌ ମତ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅସୌ ବଡିଃ
ଭୋଗ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଏମିତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଅବିନାଶୀ ଥାଏ କି? ଏହିପରି ଭାବି, ବଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥାଭ୍ଯୁଵାଚାସୁରରାଡ୍ ଆ ସଂସ୍ମୃତମ୍ ଇତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ମନସ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଂ ସଭ୍ରୂଭଙ୍ଗଂ ଵିମର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ ଅସୁରମହାରାଜ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ମନେ ପକାଇ, ଭୂବୃକୁ ଭଙ୍ଗି ନିଜ ମନରେ ଭାବିବା ସହିତ କହିଲେ।
ପୁରା କିଲେହ ଭଗଵାନ୍ ପୃଷ୍ଟୋ ଽଭୂତ୍ ସ ଵିରୋଚନଃ । ପିତା ମଯାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ କହାଯାଏ, ମୋର ପିତା ଭଗବାନ ବିରୋଚନ, ଯେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଯଥା ସକଲଦୁଃଖାନାଂ ସୁଖାନାଂ ଚ ମହାମତେ । ଯତ୍ର ସର୍ଵେ ଭ୍ରମାଶ୍ ଶାନ୍ତାଃ କୋ ଽସୌ ସୀମାନ୍ତ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ହେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଶମିତ ହୋଇଯାଏ, ସେ ସୀମା କେଉଁଠି ଅଛି, ମୋତେ କହ।