ଅଶେଷସଂଶଯାମ୍ଭୋଦଶରତ୍ସମଯ କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ । ତୃପ୍ତିମ୍ ଏଷାଂ ନ ଗଚ୍ଛାମି ଵଚସାଂ ଵଦତସ୍ ତଵ
ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ମେଘ ଶରତ୍କାଳ ପରି ହଟିଯାଇଛି, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାରେ ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
ବଡିଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିଂ ପୁନର୍ ମଦ୍ବୋଧଵୃଦ୍ଧଯେ । ଵିଭୋ କଥଯ ଖିଦ୍ଯନ୍ତେ ସନ୍ତୋ ନାଵନତଂ ପ୍ରତି
ମୋର ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆଉଥରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତୁ । ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାରେ କେବେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଶୃଣୁ ରାଘଵ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ବଡିଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ରୁତେନ ଯେନ ତେନ ତ୍ଵଂ ବୋଧମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ରାଘବ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା କହିବି । ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ତୁମେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୁଦ୍ଧି ପାଇବ ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତଃ କୋଶେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦିକ୍ତଟାନ୍ତରେ । ପାତାଲମ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକୋ ଭୂମେର୍ ଅଧସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକ କୋଣରେ, କିଛି ଦିଶାର ସୀମାରେ, ଭୂମିର ତଳେ ଥିବା ଏକ ଲୋକ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପାତାଳ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।
କ୍ଷୀରୋଦାର୍ଣଵଜାତାଭିର୍ ଦିଗ୍ଧାଭିର୍ ଅମୃତାମ୍ବୁଭିଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦାନଵକନ୍ଯାଭିର୍ ଭାତି ନିର୍ଵିଵରାନ୍ତରଃ
କେବେ କେବେ ଏହି ଲୋକ ଦୁଧର ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅମୃତ ଜଳରେ ଚମକେ, ଆଉ କେବେ କେବେ ଦାନବ କନ୍ୟାମାନେ ତାହାର ଭିତରେ ରହନ୍ତି, ଯାହାର ଭିତରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ।
ଜିହ୍ଵାଚରୋଦ୍ଦାମରଵୈର୍ ଵିଷଭାରଭରାଯୁଧୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭୋଗିଭିର୍ ଆପୂର୍ଣସ୍ ସହସ୍ରଶତମସ୍ତକୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଏହା ସାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁ ସାପମାନଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଅନ୍ୟମନ୍ୟ ଭାବରେ ହଲାଇ ଚାଲୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ବିଷ ଭାର ଅସ୍ତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସାପମାନେ ଶହ ଶହ, ହଜାର ହଜାର ଫଣା ଦେଖାଉଥିଲେ।
ହେଲାଵିଵଲିତାଶେଷଵିଶ୍ଵୋଦ୍ଧରଣଘସ୍ମରୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦନୁସୁତୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଶ୍ ଚଲଦ୍ଭିର୍ ଇଵ ମେରୁଭିଃ
ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ଦାନୁର ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ମଜା କରି କରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ହଲାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ।
କଟକୁଡ୍ଯାଗ୍ରଵିଶ୍ରାନ୍ତଵସୁଧାମଣ୍ଡଲୋଦ୍ଧୁରୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦିଗ୍ଦନ୍ତିଭିର୍ ଦନ୍ତଦ୍ରୁମାଦ୍ରିଭିର୍ ଉପାଶ୍ରିତଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦିଗଗଜମାନେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ଏହି ଗଜମାନେ କିଲା ଦେଉଳ ଉପରେ ଓ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ମହାକଟକଟାଶବ୍ଦଦଗ୍ଧଭୂତପରମ୍ପରୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିଦିଗ୍ଭାଗୋ ଧ୍ଵନନ୍ ନରକମଣ୍ଡଲୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭରା ଦିଗରେ ନରକର ଲୋକମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ଆଭୂତଲମ୍ ଅଭିପ୍ରୋତସପ୍ତପାତାଲମଣ୍ଡଲୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ରତ୍ନାକରୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଃ ପାତାଲୈର୍ ଇତରୈର୍ ଇଵ
କେଉଁଠି ଭୂମିର ସହିତ ସାତଟି ପାତାଳ ମଣ୍ଡଳ ଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଗଞ୍ଜି ଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଆଉ କେଉଁଠି ରତ୍ନର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ମନେ ହୁଏ ଅନ୍ୟ ପାତାଳ ମାନେ ଥିଲେ।
ସୁରାସୁରଶିରସ୍ସୁପ୍ତପାଦାମ୍ଭୋରୁହପାଂସୁନା । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଗଵତା ତେନ କପିଲେନ ପଵିତ୍ରିତଃ
କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶୟନାନ୍ତ ଭଳି ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟବାନ କପିଳଙ୍କ ଚରଣ କମଳର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ସେଠି ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ଅସୁରୀସମ୍ଭୃତାନନ୍ତପୂଜନକ୍ରୀଡନୈଷିଣା । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଗଵତା ତେନ ହାଟକେଶେନ ପାଲିତଃ
ଅନ୍ୟଠି ଦାନବୀମାନଙ୍କ ଅନେକ ପୂଜା କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଭାଗ୍ୟବାନ ହାଟକେଶ ସେଠି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅସୁରଦୋସ୍ସ୍ତମ୍ଭଧାର୍ଯମାଣମହାଭରେ । ବଭୂଵ ଦାନଵୋ ରାଜା ଵିରୋଚନସୁତୋ ବଡିଃ
ସେଠି ଦାନବପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭାରୀ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ବହୁତ ଭାର ଧରିଥିଲା, ଏବଂ ଶେଉଁଠି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବଡି ନାମକ ଦାନବ ରାଜା ଥିଲେ।
ସ୍ଵାକ୍ରାନ୍ତେନ ସମଂ ସର୍ଵୈସ୍ ସୁରଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ । ପାଦସଂଵାହନଂ ଯସ୍ଯ ସୁରରାଜେନ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଓ ନାଗମାନେ ସମାନ; ଦେବରାଜ ନିଜେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମସାଜ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ।
କୋଶସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରତ୍ନାନାଂ ପାତା ସର୍ଵଶରୀରିଣାମ୍ । ଧର୍ତା ଭୁଵନଧର୍ମାଣାଂ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଣତଵାନ୍ ହରିଃ
ତିନି ଜଗତର ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନୀତିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିଲେ।
ଐରାଵଣସ୍ଯ ସଂଶୋଷଂ ଯନ୍ନାମ୍ନା କଟଭିତ୍ତଯଃ । କେକଯେଵାହିହୃନ୍ନାଡ୍ଯୋ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଆର୍ତତାମ୍
ଯାହାର ନାମରେ କଟାର ଦୁର୍ଗ ଏଇରାବତକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥିଲା, ଏବଂ କେକୟ ଭଳି ନାଗମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ନାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଓ ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଫେରିଥିଲା।
ପ୍ରତାପୋଗ୍ରୋଷ୍ମଭିର୍ ଯସ୍ଯ କଲ୍ପକାଲ ଇଵାବ୍ଧଯଃ । ଯଯୁଶ୍ ଶୋଷୋନ୍ମୁଖାସ୍ ସପ୍ତ ତପ୍ତତାଂ କୁପିତାକୃତେଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବର ତୀବ୍ର ଉଷ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ କାଳର ଭଳି, ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ କରିଦେଇଥିଲା; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ରୂପରେ ସାଗରମାନେ ଜଳିଉଠିଥିଲେ।
ଯଦଧ୍ଵରାଜ୍ଯଧୂମାଭ୍ରରାଜଯୋ ଵଲିତାଦ୍ରଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଦା କଵଚତାଂ ଯଯୁଃ
ଯାହାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ଘିଅ ଧୂଆଁ ମେଘରେ ମୁଡ଼ି ଥିଲା, ସେଇ ଧୂଆଁ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୁହାକୁ ସଦା ଏକ ଆବରଣ ଭାବେ ଢାକି ରହିଥିଲା।
ଯସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିଦୃଢାପାତାଦ୍ ଅନୁପାତକୁଲାଚଲାଃ । ଵିନମନ୍ତି ଦିଶସ୍ ସର୍ଵା ଲତାଃ ଫଲନତା ଇଵ
ଯାହାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ପାତରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ସେଠାର ପାହାଡ଼ମାନେ ଫଳଭାରରେ ବାକିଯାଇଥିବା ଲତା ପରି ନମିଯାଆନ୍ତି।
ଲୀଲାଵିଜିତନିଶ୍ଶେଷଭୁଵନାଭୋଗଭୂଷଣଃ । ଦଶକୋଟୀସ୍ ସ ଵର୍ଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଯିଏ ଖେଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତି ତାହାର ଭୋଗରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ଦାୟତ୍ୟ ଦେବତା ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତ୍ସ୍ଵ୍ ଅନଲ୍ପେଷୁ ଯୁଗେଷ୍ଵ୍ ଆଵର୍ତଵୃତ୍ତିଷୁ । ସୁରାସୁରମହୌଘେଷୁ ପ୍ରୋତ୍ପତତ୍ସୁ ପତତ୍ସୁ ଚ
ତାପରେ, ଅନେକ ଯୁଗ ଘୁରିଘୁରି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଦେବତା ଓ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଲହରିରେ ଉଠୁଥିବା ଓ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅଜସ୍ରମ୍ ଉପଭୁକ୍ତେଷୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଵର୍ତିଷୁ । ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅଭଜଦ୍ ଉଦ୍ଵେଗଂ ବଡିର୍ ଦାନଵନାଯକଃ
ତିନି ଜଗତର ଗଭୀର ଭିତରେ ଥିବା ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାୟକ ବଡିର କେବେ ମନରେ କଷ୍ଟ ବା ଉଦ୍ବେଗ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ।
ମେରୁଶୃଙ୍ଗଶିଖାଦନ୍ତଦିଗ୍ଧଵାତାଯନେ ସ୍ଥିତଃ । ଏକଦା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଵଯଂ ସଂସାରସଂସ୍ଥିତିମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଝାଡ଼ି ହୋଇଥିବା ବାତାସରେ ଥିବା ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜେ ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିମନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣଶକ୍ତିନୈଵ ମଯାଧୁନା । ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇହ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିହର୍ତଵ୍ଯଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ମୋର ଶକ୍ତି ଏଯାଁତା ସ୍ଥିର ଅଛି, ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଏବେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରି, ତିନି ଜଗତରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରିବି କି? କିନ୍ତୁ, ଏହା କେତେ ଦିନ ଚାଲିବ?
ମହତା ମମ ରାଜ୍ଯେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଦ୍ଭୁତକାରିଣା । କିଂ ଵା ଭଵତି ଭୁକ୍ତେନ ଭୂରିଭୋଗାତିଭାରିଣା
ମୋର ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ତିନି ଜଗତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଉଛି, କିମ୍ବା ଏତେ ଅଧିକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବାରେ ଆଖିରେ କଣ ଲାଭ?
ଆପାତମାତ୍ରମଧୁରମ୍ ଆଵଶ୍ଯକପରିକ୍ଷଯମ୍ । ଭୋଗୋପଭୋଗମାତ୍ରଂ ମେ କିଂ ନାମେଦଂ ସୁଖାଵହମ୍
ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଅବସାନ ଆଣିଦିଏ—ଏହାକୁ କିପରି ସଉଖ୍ୟ ଭାବିବା?
ପୁନର୍ ଦିନୈକକଲନା ଶାର୍ଵରୀସଂସ୍ଥିତିଃ ପୁନଃ । ପୁନସ୍ ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ କର୍ମାଣି ଲଜ୍ଜାଯୈ ନ ତୁ ତୁଷ୍ଟଯେ
ପୁଣି ଦିନ ଗଣନା ଆସେ, ପୁଣି ରାତି ଯାଏ, ପୁଣି ସେଇ କାମଗୁଡିକୁ କରାଯାଏ—ଲଜ୍ଜାରେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ନୁହେଁ।
ପୁନର୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯତେ କାନ୍ତା ପୁନର୍ ଏଵ ଚ ଭୁଜ୍ଯତେ । ସେଯଂ ଶିଶୁଜନକ୍ରୀଡା ଲଜ୍ଜାଯୈ ମହତାମ୍ ଇହ
ପୁଣି ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଯାଏ, ପୁଣି ଭୋଗ କରାଯାଏ—ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଖେଳ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ।
ତମ୍ ଏଵ ଶୁକ୍ତଵିରସଂ ଵ୍ଯାପାରୌଘଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦିଵସେ ଦିଵସେ କୁର୍ଵନ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କସ୍ମାନ୍ ନ ଲଜ୍ଜତେ
ସେଇ ନିରସ ଶୁକ୍ତିର ରୁଚି ଭଳି, ଦିନକୁ ଦିନ ସେଇ ଅନୁପ୍ରତି କାମ କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ କେଉଁଠି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବେନି?
ପୁନର୍ ଦିନଂ ପୁନା ରାତ୍ରିଃ ପୁନଃ କାର୍ଯପରମ୍ପରା । ପୁନଃ ପୁନର୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯେଯଂ ଵିଡମ୍ବନା
ପୁନି ଦିନ ଆସେ, ପୁନି ରାତି ଆସେ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି କାମର ଶୃଙ୍ଖଳା ଚାଲିଥାଏ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାବି ଭାବି କହିଅଛି — ଏହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଠିଠୋଳି।