ଏତାସାଂ ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତୀନାମ୍ ଆଶାନାମ୍ ଉତ୍ତମାଶଯେ । ନ ଦଦାସି ପ୍ରରୋହଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଅସ୍ତି ରାଘଵ
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ମନର ଚଳାପା ଓ ଆଶାଗୁଡିକୁ ତୁମର ଉତ୍ତମ ହୃଦୟରେ ମୂଳ ନେବାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ଏକାଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛ। ରାଘବ।
ଚିତ୍ତଂ ଵୃତ୍ତିଵିହୀନଂ ତେ ଯଦା ଯାତମ୍ ଅଚିତ୍ତତାମ୍ । ତଦା ମୋକ୍ଷମଯୀମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସତ୍ତାମ୍ ଆପ୍ନୋଷି ତାଂ ତତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ତୁମର ମନ ନିଜର ସମସ୍ତ ଚଳାପା ଛାଡି ଅଚିତ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ଵଭାବର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଉ।
ଚିତ୍ତକୌଶିକପକ୍ଷତ୍ଯା ତୃଷ୍ଣଯା କ୍ଷୁବ୍ଧଯାନ୍ତରେ । ଅମଙ୍ଗଲାନି ଵିସ୍ତାରମ୍ ଅଲମ୍ ଆଯାନ୍ତି ରାଘଵ
ମନ ଯେତେବେଳେ ମାଉସି ଚଉଁ ଭଳି ଆତ୍ମାରେ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଅସୁଭ ଘଟଣାଗୁଡିକ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ରାଘବ।
ଵର୍ତନଂ ଵୃତ୍ତିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ଵର୍ତତେ ଚିତ୍ତମ୍ ଆଶଯା । ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିମ୍ ଅତୋ ହ୍ଯ୍ ଆଶାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଶ୍ଚିତ୍ତତାଂ ଵ୍ରଜ
ମନର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯେ 'ବୃତ୍ତି' କୁହାଯାଏ, ଏହା ଆଶା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ତେଣୁ, ମନର ବୃତ୍ତି ହେଉଥିବା ଆଶାକୁ ଛାଡି, ମନ ଉପରେ ଯାଉ।
ଯୋ ଯଯା ଵର୍ତତେ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ସ ତଯୈଵ ଵିନା କ୍ଷଯୀ । ଅତଶ୍ ଚିତ୍ତୋପଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତଦ୍ଵୃତ୍ତିଂ ପ୍ରକ୍ଷଯଂ ନଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ମନ ଯେଉଁ ବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ସେ ବୃତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ଏହାର ବୃତ୍ତିକୁ ଶୁନ୍ୟ କର।
ପ୍ରଶମିତସକଲୈଷଣୋ ମହାତ୍ମନ୍ ଭଵ ଭଵବନ୍ଧମ୍ ଅପାସ୍ଯ ମୁକ୍ତଚିତ୍ତଃ । ମନସି ନିଗଡରଜ୍ଜଵଃ କଦାଶାଃ ପରିଗଲିତାସୁ ଚ ତାସୁ କୋ ନ ମୁକ୍ତଃ
ଏ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆଶାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନକୁ ଛାଡି, ମନକୁ ମୁକ୍ତ କର। ଯେତେବେଳେ ମନକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ଆଶାର ଶୃଙ୍ଖଳା ଗଳିଯାଏ, ସେଠାରେ କିଏ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ?
ଅଥ ଵା ରଘୁଵଂଶାଖ୍ଯନଭଃପୂର୍ଣନିଶାକର । ବଡିଵଦ୍ ବୁଦ୍ଧିଭେଦେନ ଜ୍ଞାନମ୍ ଆସାଦଯାମଲମ୍
ରଘୁବଂଶ ନାମକ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା, ବୁଦ୍ଧିର ବିଭେକ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କର।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ ମଯା ହୃଦି । ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅମଲେ ପଦେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁଠି ପାଇବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ପାଇଯାଇଛି; ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଦଶାରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଛି।
ଶରଦୀଵାମ୍ବରାଦ୍ ଅଭ୍ରମ୍ ଅଦଭ୍ରଂ ମମ ଚେତସଃ । ଵିଭୋ ଵ୍ଯପଗତଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ମୋହମହାତମଃ
ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶରୁ ମେଘ ଯେପରି ହଟିଯାଏ, ସେହିପରି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଚିତ୍ତରୁ ସମସ୍ତ ଗାଢ଼ ମୂଢ଼ତାର ଅନ୍ଧାର ଦୂରିଯାଇଛି।
ଅମୃତାପୂରିତସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛଶ୍ ଶୀତଲାତ୍ମା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଆନନ୍ଦଵାନ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସାଯଂ ପୂର୍ଣ ଇଵୋଡୁରାଟ୍
ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପରିସ୍କାର, ଶୀତଳ ମନ, ଦୀପ୍ତିମୟ ହୋଇ, ମୁଁ ଭିତରୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଛି; ସାଂଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଅଶେଷସଂଶଯାମ୍ଭୋଦଶରତ୍ସମଯ କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ । ତୃପ୍ତିମ୍ ଏଷାଂ ନ ଗଚ୍ଛାମି ଵଚସାଂ ଵଦତସ୍ ତଵ
ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ମେଘ ଶରତ୍କାଳ ପରି ହଟିଯାଇଛି, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାରେ ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
ବଡିଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିଂ ପୁନର୍ ମଦ୍ବୋଧଵୃଦ୍ଧଯେ । ଵିଭୋ କଥଯ ଖିଦ୍ଯନ୍ତେ ସନ୍ତୋ ନାଵନତଂ ପ୍ରତି
ମୋର ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆଉଥରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତୁ । ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାରେ କେବେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଶୃଣୁ ରାଘଵ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ବଡିଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ରୁତେନ ଯେନ ତେନ ତ୍ଵଂ ବୋଧମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ରାଘବ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା କହିବି । ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ତୁମେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୁଦ୍ଧି ପାଇବ ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତଃ କୋଶେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦିକ୍ତଟାନ୍ତରେ । ପାତାଲମ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକୋ ଭୂମେର୍ ଅଧସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକ କୋଣରେ, କିଛି ଦିଶାର ସୀମାରେ, ଭୂମିର ତଳେ ଥିବା ଏକ ଲୋକ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପାତାଳ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।
କ୍ଷୀରୋଦାର୍ଣଵଜାତାଭିର୍ ଦିଗ୍ଧାଭିର୍ ଅମୃତାମ୍ବୁଭିଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦାନଵକନ୍ଯାଭିର୍ ଭାତି ନିର୍ଵିଵରାନ୍ତରଃ
କେବେ କେବେ ଏହି ଲୋକ ଦୁଧର ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅମୃତ ଜଳରେ ଚମକେ, ଆଉ କେବେ କେବେ ଦାନବ କନ୍ୟାମାନେ ତାହାର ଭିତରେ ରହନ୍ତି, ଯାହାର ଭିତରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ।
ଜିହ୍ଵାଚରୋଦ୍ଦାମରଵୈର୍ ଵିଷଭାରଭରାଯୁଧୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭୋଗିଭିର୍ ଆପୂର୍ଣସ୍ ସହସ୍ରଶତମସ୍ତକୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଏହା ସାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁ ସାପମାନଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଅନ୍ୟମନ୍ୟ ଭାବରେ ହଲାଇ ଚାଲୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ବିଷ ଭାର ଅସ୍ତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସାପମାନେ ଶହ ଶହ, ହଜାର ହଜାର ଫଣା ଦେଖାଉଥିଲେ।
ହେଲାଵିଵଲିତାଶେଷଵିଶ୍ଵୋଦ୍ଧରଣଘସ୍ମରୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦନୁସୁତୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଶ୍ ଚଲଦ୍ଭିର୍ ଇଵ ମେରୁଭିଃ
ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ଦାନୁର ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ମଜା କରି କରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ହଲାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ।
କଟକୁଡ୍ଯାଗ୍ରଵିଶ୍ରାନ୍ତଵସୁଧାମଣ୍ଡଲୋଦ୍ଧୁରୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦିଗ୍ଦନ୍ତିଭିର୍ ଦନ୍ତଦ୍ରୁମାଦ୍ରିଭିର୍ ଉପାଶ୍ରିତଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦିଗଗଜମାନେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ଏହି ଗଜମାନେ କିଲା ଦେଉଳ ଉପରେ ଓ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ମହାକଟକଟାଶବ୍ଦଦଗ୍ଧଭୂତପରମ୍ପରୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିଦିଗ୍ଭାଗୋ ଧ୍ଵନନ୍ ନରକମଣ୍ଡଲୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭରା ଦିଗରେ ନରକର ଲୋକମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ଆଭୂତଲମ୍ ଅଭିପ୍ରୋତସପ୍ତପାତାଲମଣ୍ଡଲୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ରତ୍ନାକରୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଃ ପାତାଲୈର୍ ଇତରୈର୍ ଇଵ
କେଉଁଠି ଭୂମିର ସହିତ ସାତଟି ପାତାଳ ମଣ୍ଡଳ ଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଗଞ୍ଜି ଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଆଉ କେଉଁଠି ରତ୍ନର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ମନେ ହୁଏ ଅନ୍ୟ ପାତାଳ ମାନେ ଥିଲେ।
ସୁରାସୁରଶିରସ୍ସୁପ୍ତପାଦାମ୍ଭୋରୁହପାଂସୁନା । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଗଵତା ତେନ କପିଲେନ ପଵିତ୍ରିତଃ
କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶୟନାନ୍ତ ଭଳି ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟବାନ କପିଳଙ୍କ ଚରଣ କମଳର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ସେଠି ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ଅସୁରୀସମ୍ଭୃତାନନ୍ତପୂଜନକ୍ରୀଡନୈଷିଣା । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଗଵତା ତେନ ହାଟକେଶେନ ପାଲିତଃ
ଅନ୍ୟଠି ଦାନବୀମାନଙ୍କ ଅନେକ ପୂଜା କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଭାଗ୍ୟବାନ ହାଟକେଶ ସେଠି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅସୁରଦୋସ୍ସ୍ତମ୍ଭଧାର୍ଯମାଣମହାଭରେ । ବଭୂଵ ଦାନଵୋ ରାଜା ଵିରୋଚନସୁତୋ ବଡିଃ
ସେଠି ଦାନବପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭାରୀ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ବହୁତ ଭାର ଧରିଥିଲା, ଏବଂ ଶେଉଁଠି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବଡି ନାମକ ଦାନବ ରାଜା ଥିଲେ।
ସ୍ଵାକ୍ରାନ୍ତେନ ସମଂ ସର୍ଵୈସ୍ ସୁରଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ । ପାଦସଂଵାହନଂ ଯସ୍ଯ ସୁରରାଜେନ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଓ ନାଗମାନେ ସମାନ; ଦେବରାଜ ନିଜେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମସାଜ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ।
କୋଶସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରତ୍ନାନାଂ ପାତା ସର୍ଵଶରୀରିଣାମ୍ । ଧର୍ତା ଭୁଵନଧର୍ମାଣାଂ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଣତଵାନ୍ ହରିଃ
ତିନି ଜଗତର ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନୀତିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିଲେ।
ଐରାଵଣସ୍ଯ ସଂଶୋଷଂ ଯନ୍ନାମ୍ନା କଟଭିତ୍ତଯଃ । କେକଯେଵାହିହୃନ୍ନାଡ୍ଯୋ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଆର୍ତତାମ୍
ଯାହାର ନାମରେ କଟାର ଦୁର୍ଗ ଏଇରାବତକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥିଲା, ଏବଂ କେକୟ ଭଳି ନାଗମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ନାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଓ ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଫେରିଥିଲା।
ପ୍ରତାପୋଗ୍ରୋଷ୍ମଭିର୍ ଯସ୍ଯ କଲ୍ପକାଲ ଇଵାବ୍ଧଯଃ । ଯଯୁଶ୍ ଶୋଷୋନ୍ମୁଖାସ୍ ସପ୍ତ ତପ୍ତତାଂ କୁପିତାକୃତେଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବର ତୀବ୍ର ଉଷ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ କାଳର ଭଳି, ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ କରିଦେଇଥିଲା; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ରୂପରେ ସାଗରମାନେ ଜଳିଉଠିଥିଲେ।
ଯଦଧ୍ଵରାଜ୍ଯଧୂମାଭ୍ରରାଜଯୋ ଵଲିତାଦ୍ରଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଦା କଵଚତାଂ ଯଯୁଃ
ଯାହାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ଘିଅ ଧୂଆଁ ମେଘରେ ମୁଡ଼ି ଥିଲା, ସେଇ ଧୂଆଁ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୁହାକୁ ସଦା ଏକ ଆବରଣ ଭାବେ ଢାକି ରହିଥିଲା।
ଯସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିଦୃଢାପାତାଦ୍ ଅନୁପାତକୁଲାଚଲାଃ । ଵିନମନ୍ତି ଦିଶସ୍ ସର୍ଵା ଲତାଃ ଫଲନତା ଇଵ
ଯାହାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ପାତରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ସେଠାର ପାହାଡ଼ମାନେ ଫଳଭାରରେ ବାକିଯାଇଥିବା ଲତା ପରି ନମିଯାଆନ୍ତି।
ଲୀଲାଵିଜିତନିଶ୍ଶେଷଭୁଵନାଭୋଗଭୂଷଣଃ । ଦଶକୋଟୀସ୍ ସ ଵର୍ଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଯିଏ ଖେଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତି ତାହାର ଭୋଗରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ଦାୟତ୍ୟ ଦେବତା ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।