ଅସି ଚେତ୍ ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଯାତେଷୁ ବହୁଜନ୍ମସୁ । ଯେ ବନ୍ଧଵୋ ଯେ ଵିଭଵାଃ କିଂ ତାନ୍ ଅପି ନ ଶୋଚସି
ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ, ଏତେ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ବନ୍ଧୁ-ସମ୍ପତି ହାରାଇଛ, ସେମାନେ ପାଇଁ କି ଦୁଃଖ କରିନଥିଲ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସୁପୁଷ୍ପାସୁ ସ୍ଥଲୀଷୁ ମୃଗଯୋନିଷୁ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵୋ ଧନ୍ଯାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ମାଇଦାନ ଓ ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ଅନେକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପାଇଁ କି ଦୁଃଖ କରିନଥିଲ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସପଦ୍ମାସୁ ତଟୀଷ୍ଵ୍ ଅମ୍ବୁଧିଯୋଷିତାମ୍ । ହଂସସ୍ଯ ବନ୍ଧଵୋ ହଂସାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ପଦ୍ମ ଫୁଟିଥିବା ତଟରେ, ଜଳର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହଂସ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ହଂସ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପାଇଁ କି ଦୁଃଖ କରିନଥିଲ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ଲସତ୍ପତ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚିତ୍ରାସୁ ଵନରାଜିଷୁ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵୋ ଵୃକ୍ଷାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପତ୍ର ଥିବା ଅନେକ ଗଛ ତୁମର ସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁନାହଁ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ମହାଭ୍ରେଷୁ ଶିଖରେଷୁ ମହୀଭୃତାମ୍ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵସ୍ ସିଂହାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଅନେକ ସିଂହ ତୁମ ସହଚର ଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହଁ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସ୍ରଵନ୍ତୀଷୁ ସରସ୍ସ୍ଵ୍ ଅମ୍ଭୋଜିନୀଷୁ ଚ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵୋ ମତ୍ସ୍ଯାଃ କିଂ ତାନ୍ ଅପି ନ ଶୋଚସି
ପ୍ରବାହମାନ ଝରଣା, ହ୍ରଦ ଓ ପଦ୍ମ ଥିବା ପୋଖରୀରେ ଅନେକ ମାଛ ତୁମ ସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁନାହଁ?
ବଭୂଵିଥ ଦଶାର୍ଣେଷୁ କପିଲୋ ଵନଵାନରଃ । ରାଜପୁତ୍ରସ୍ ତୁଖାରେଷୁ ପୁଣ୍ଡ୍ରେଷୁ ଵନଵାଯସଃ
ତୁମେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ଏକ କପିଲ ବନର ବାନର, ତୁଖାର ଦେଶରେ ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ଡ୍ର ଦେଶରେ ଏକ ବନକାଉଁଥିଲେ।
ହେହଯେଷୁ ଚ ମାତଙ୍ଗସ୍ ତ୍ରିଗର୍ତେଷୁ ଚ ଗର୍ଦଭଃ । ସାଲ୍ଵେଷୁ ସରମାପୁତ୍ରଃ ପତତ୍ରୀ ଶଵରଦ୍ରୁମେ
ହେହୟ ଦେଶରେ ତୁମେ ଏକ ହାତୀ ଥିଲେ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତରେ ଗଧା ହେଇଥିଲେ, ସାଲ୍ବ ଦେଶରେ ସରମାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେଇଥିଲେ, ଶବର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ପକ୍ଷୀ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରୌ ପିପ୍ପଲୋ ଭୂତ୍ଵା ଘୁଣୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାଵଟେ । ମନ୍ଦରେ ମର୍କଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଜ୍ ଜାତୋ ଽସି କନ୍ଦରେ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ତୁମେ ଏକ ପିପଳ ଗଛ ହେଇଥିଲେ, ବଡ଼ ବଟଗଛରେ ଗୋଟିଏ କୀଟ ହେଇଥିଲେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ବାନର ହେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଗୁହାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
କୋସଲେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଵଙ୍ଗେଷୁ ତିତ୍ତିରିଃ । ଅଶ୍ଵୋ ଭୂତ୍ଵା ତୁଖାରେଷୁ ଜାତସ୍ ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ ଵନେ
କୋଶଳ ଦେଶରେ ତୁମେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଏକ ଟିଟିରି ପକ୍ଷୀ ହେଇଥିଲେ, ତୁଖାର ଦେଶରେ ଏକ ଘୋଡ଼ା ହେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଯଃ କୀଟସ୍ ତାଲକନ୍ଦାନ୍ତର୍ ଦଂଶକୋ ଯ ଉଦୁମ୍ବରେ । ଯଃ ପ୍ରାଜିକୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵନେ ସ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର ମମାନୁଜଃ
ତୁମେ ଯିଏ ତାଳ ଗଛର ମୂଳ ଭିତରେ କୀଟ ହେଇଥିଲେ, ଉଡୁମ୍ବର ଗଛରେ ଦଂଶ ଦେଉଥିବା କୀଟ ହେଇଥିଲେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୟୂର ହେଇଥିଲେ—ହେ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ହିମଵତ୍କନ୍ଦରାଭୂର୍ଜତରୁତ୍ଵଗ୍ରନ୍ଧ୍ରକୋଟରେ । ପିପୀଲକୋ ଯଷ୍ ଷଣ୍ ମାସାନ୍ ସୋ ଽଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜୋ ମମ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ ବୁରୁଜ ଗଛର ଛାଲର ଫାଟରେ ଯେ ପିପିଲିକା ଛଅ ମାସ ରହିଥିଲା, ସେହିଟି ତୁମେ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ସୁହ୍ମସୀମାନ୍ତକୁଗ୍ରାମଗୋମଯେ ଯଶ୍ ଚ ଵୃଶ୍ଚିକଃ । ସାର୍ଧଂ ସଂଵତ୍ସରଂ ସାଧୋ ସୋ ଽଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜୋ ମମ
ସୁହ୍ମା ସୀମାନ୍ତର ଦୂର ଗାଁର ଗୋବର ତଳେ ଯେ ବିଛି ଏକ ବର୍ଷ ଆଉ ଅଧା ବର୍ଷ ରହିଥିଲା, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ପୁଲିନ୍ଦୀସ୍ତନପୀଠେଷୁ ନିଲୀନଂ ଯେନ କାନନେ । ଷଟ୍ପଦେନେଵ ପଦ୍ମେଷୁ ସୋ ଽଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜୋ ମମ
ବନରେ ଯେ ପୁଲିନ୍ଦି ଜନଜାତି ମହିଳାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଲୁଚିଥିଲା, ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷିକା ପଦ୍ମରେ ଲୁଚିଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ଏତାସ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯାସୁ ଚାନ୍ଯାସୁ ବହ୍ଵୀଷୁ ଜନଯୋନିଷୁ । ଜାତୋ ଽସି ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ଽସ୍ମିନ୍ ପୁରା ଶତସହସ୍ରଶଃ
ଏମିତି ଅନେକ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ, ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ ଶତ ହଜାର ଥର ଜନ୍ମ ନେଇଛ।
ଇତ୍ଥଂ ତଵାତ୍ମନଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଵାସନାକ୍ରମମ୍ । ପଶ୍ଯାମି ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଶୁଦ୍ଧଯା
ଏଭଳି, ମୁଁ ଏବଂ ତୁମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଅଭିନିବେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିପାରୁଛି।
ମମାପି ବହ୍ଵ୍ଯୋ ବହୁଧା ଯୋନଯୋ ମୋହମନ୍ଥରାଃ । ସମତୀତାସ୍ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତା ଜ୍ଞାନୋଦିତଯା ଦୃଶା
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବହୁ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋହରେ ଡୁବିଥିଲି; ଆଜି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ସେସବୁକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି।
ତ୍ରିଗର୍ତେଷୁ ଶୁକୋ ଭୂତ୍ଵା ହଂସୋ ଭୂତ୍ଵା ସରିତ୍ତଟେ । ପକ୍କଣେ ଵାଯସୋ ଭୂତ୍ଵା ଜାତୋ ଽହମ୍ ଇହ କାନନେ
ମୁଁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଶୁକା, ନଦୀତଟରେ ଏକ ହଂସ, ପକ୍କଣରେ ଏକ କାଉଁଥିଲି; ଏଠି ଏହି କାନନରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଲିନ୍ଦତାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ କୃତ୍ଵା ଵଙ୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷତାମ୍ । ଉଷ୍ଟ୍ରତ୍ଵମ୍ ଅତିଵାହ୍ଯାଦ୍ରୌ ଜାତୋ ଽହମ୍ ଇହ କାନନେ
ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ପୁଲିନ୍ଦ ହୋଇଥିଲି, ବଙ୍ଗରେ ଗଛ ହୋଇଥିଲି, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ରେ ଉଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥିଲି; ଏଠି ଏହି କାନନରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
ଯଶ୍ ଚାତକୋ ହିମଗିରୌ ଯୋ ରାଜା ପୁଣ୍ଡ୍ରମଣ୍ଡଲେ । ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଯସ୍ ସହ୍ଯକୁଞ୍ଜେଷୁ ସ ଏଵେହ ତଵାଗ୍ରଜଃ
ଯିଏ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଦେଶରେ ରାଜା ଥିଲେ, ଏବଂ ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବାଘ ଥିଲେ—ସେଇ ଏଠି ତୁମର ବଡ଼ଭାଇ ଅଟେ।
ଯୋ ଗୃଧ୍ରୋ ଦଶଵର୍ଷାଣି ଯୋ ମୃଗୋ ମାସପଞ୍ଚକମ୍ । ଯସ୍ ସମାନାଂ ଶତଂ ସିଂହସ୍ ସ ଏଵେହ ତଵାଗ୍ରଜଃ
ଯିଏ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଗୃଧ୍ର ହୋଇଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ମାସ ହରିଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ ବର୍ଷ ସିଂହ ହୋଇଥିଲେ—ସେଇ ଏଠି ତୁମର ବଡ଼ଭାଇ ଅଟେ।
ଅନ୍ଧ୍ରଗ୍ରାମଚକୋରେଣ ତୁଖାରନୃପଵାଜିନା । ଶ୍ରୀଶୈଲାଚାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ମଯେଦଂ ତଵ କଥ୍ଯତେ
ଆନ୍ଧ୍ର ଗ୍ରାମରେ ଚକୋର ପକ୍ଷୀ ଭାବେ, ତୁଖାର ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀଶୈଳ ପାହାଡ଼ରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହୁଛି।
ସର୍ଵେ ଵିଵିଧସଂରମ୍ଭା ଵିଵିଧାଚାରଚେଷ୍ଟିତାଃ । ଵିଲାସା ଜନ୍ମନାଂ ଭ୍ରାତସ୍ ସ୍ମର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାକ୍ତନା ମଯା
ଭାଇ, ଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ର ଆଚରଣ ଥିଲା, ସେସବୁ ଆନନ୍ଦ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ପୁରୁଣା ସ୍ମୃତି ଭଳି ମନେ ପଡ଼ୁଛି।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ଜଗଜ୍ଜାତାଵ୍ ଆଵଯୋଶ୍ ଶତଶୋ ଗତାଃ । ପିତରୋ ମାତରଶ୍ ଚୈଵ ଭ୍ରାତରସ୍ ସୁହୃଦସ୍ ତଥା
ଏହି ସଂସାରରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତଶଃ ବାପା, ମାଆ, ଭାଇ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ହରାଇଛୁ।
କାଂସ୍ ତାନ୍ ସମନୁଶୋଚାଵୋ ନ ଶୋଚାଵଶ୍ ଚ କାନ୍ ଅପି । ବନ୍ଧୂନ୍ କିଂ ଵାପି ଶୋଚାଵ ଈଦୃଶ୍ଯ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ
ଏମିତି ହେଲେ, କାହା ପାଇଁ ଆମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ, କାହା ପାଇଁ ନୁହେଁ? ବା, ଏହି ପ୍ରକୃତିର ସଂସାରରେ କାହା ପାଇଁ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର?
ଅନନ୍ତାଃ ପିତରୋ ଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାଶ୍ ଚ ମାତରଃ । ଇହ ସଂସାରିଣାଂ ପୁଂସାଂ ଵନପାଦପପର୍ଣଵତ୍
ଏଠାରେ ସଂସାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ବାପା ଆସନ୍ତି ଓ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଅନେକ ମାଆ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି ଓ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏହା ଜଙ୍ଗଲର ଗଛର ପତ୍ର ପରି।
କିଂ ପ୍ରମାଣମ୍ ଅତଃ ପୁତ୍ର ଦୁଃଖସ୍ଯାତ୍ର ସୁଖସ୍ଯ ଵା । ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତିଷ୍ଠାଵସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ଗତୌ
ପୁଅ, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖର କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତତା ଅଛି କି? ସେଇଥିରୁ, ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଆମେ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖିବାରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରପଞ୍ଚଭାଵନାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନସ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତାମ୍ । ତାଂ ଗତିଂ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯାଂ ଯାନ୍ତି ଗତିକୋଵିଦାଃ
ଏହି ସଂସାର ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ମନରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ରୁପେ ବସ। ହେ ଶୁଭେ, ଯେଉଁ ପଥରେ ପ୍ରବୀଣମାନେ ପହଁଚନ୍ତି, ସେଇ ଦିଗକୁ ଯାଅ।
ଇହାଜଵଞ୍ଜଵୀଭାଵଂ ପତନୋତ୍ପତନାତ୍ମକମ୍ । ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ସୁଧିଯଶ୍ ଚିକିତ୍ସନ୍ତେ ଚ କେଵଲମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜୀବନ ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଉତ୍ଥାନପତନରେ ଭରିପୁରି, ସେଥିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ଭାଳନ୍ତି।
ଭାଵାଭାଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତମ୍ । ସଂସ୍ମରାତ୍ମାନମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରୋ ମା ଵିମୂଢମନା ଭଵ
ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ମରଣ କର, ଯାହା ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଦୂର। ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରନି, ଭ୍ରମିତ ହେଉନି।