ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ପାରମାର୍ଥିକ୍ଯା ପୁତ୍ର ସତ୍ଯଂ ଵିଚାରଯ । ନେହ ତ୍ଵଂ ନୈଵ ଚେଦଂ ତେ ଭ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଅନ୍ତଃ ପରିତ୍ଯଜ
ପୁଅ, ପ୍ରକୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର; ଏଠାରେ ତୁମେ ନୁହେଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ତୁମର ନୁହେଁ; ମନର ଭ୍ରମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କର।
ଅଯଂ ମୃତୋ ଗତଶ୍ ଚାହମ୍ ଇତୀମା ଦୃଷ୍ଟଯଃ ପୁନଃ । ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପୋପତାପୋତ୍ଥା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନ ତୁ ସତ୍ଯତଃ
‘ଏହି ମରିଗଲା, ଏହି ଚାଲିଗଲା, ମୁଁ ଏହି’—ଏପରି ଭାବନା ଆପଣ ଆପଣର ଚିନ୍ତାରୁ ବାରମ୍ବାର ଉପଜେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅଜ୍ଞାନଵିସ୍ତୀର୍ଣମରୌ ଵିଲୋଲୈଶ୍ ଶୁଭାଶୁଭସ୍ପନ୍ଦମଯୈସ୍ ତରଙ୍ଗୈଃ । ସ୍ଵଵାସନାତାପମରୀଚିଵାରି ପରିସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅନନ୍ତରୂପମ୍
ଅଜ୍ଞାନର ବିସ୍ତୃତ ଶୂନ୍ୟରେ, ନିଜ ଆଗ୍ରହର ଆଲୋକରୁ ଉପଜିଥିବା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଚଳାପା ତରଙ୍ଗରେ ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ଆକୃତି ଚମକିଉଠେ, ଯେଉଁପରି ମରୁଭୂମିରେ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ।
କଃ ପିତା କିଂ ଚ ଵା ମିତ୍ରଂ କା ମାତା କେ ଚ ବନ୍ଧଵଃ । ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯୈଵାଵଧୂଯନ୍ତେ ଵାତ୍ଯଯା ଜନପାଂସଵଃ
କିଏ ପିତା, କଣ ମିତ୍ର, କିଏ ମା, କିଏ ଆତ୍ମୀୟ? ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେମାନେ ପବନରେ ଉଡିଯାଇଥିବା ଧୂଳି ପରି ଅପସାରିଯାନ୍ତି।
ବନ୍ଧୁମିତ୍ରସୁତସ୍ନେହଦ୍ଵେଷମୋହଦଶାମଯଃ । ସ୍ଵସଞ୍ଜ୍ଞାମାତ୍ରକେଣୈଵ ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଽଯଂ ଵିତନ୍ଯତେ
ଆତ୍ମୀୟ, ମିତ୍ର, ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ମୋହର ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ, ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ଏକମାତ୍ର ନିଜ ଚେତନାରେ ଉପଜିଥାଏ।
ବନ୍ଧୁତ୍ଵେ ଭାଵିତୋ ବନ୍ଧୁଃ ପରତ୍ଵେ ଭାଵିତଃ ପରଃ । ଵିଷାମୃତଦଶେଵୈଷା ସ୍ଥିତିର୍ ଭାଵନିବନ୍ଧନୀ
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସମ୍ପର୍କ ଭାବିବା, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଆପଣା ମନେ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟତ୍ୱ ଭାବିଲେ ଅନ୍ୟ ମନେ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଭାବନାରେ ବନ୍ଧା, ବିଷ ଓ ଅମୃତ ଅନୁଭବ ପରି।
ଏକତ୍ଵେ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ସର୍ଵଗସ୍ଯ କିଲାତ୍ମନଃ । ଅଯଂ ବନ୍ଧୁଃ ପରଶ୍ ଚାଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସତ୍କଲନା କୁତଃ
ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ସବୁଠି ଅଛି ଓ ସବୁବେଳେ ଅଛି, ସେଠାରେ 'ଏହା ଆପଣା, ସେହି ଅନ୍ୟ' ଭାବିବାର ଏହି ଭୁଲ ଧାରଣା କିପରି ହେବ?
ରକ୍ତମାଂସାସ୍ଥିସଙ୍ଘାତାଦ୍ ଦେହାଦ୍ ଏଵାସ୍ଥିପଞ୍ଜରାତ୍ । କୋ ଽହଂ ସ୍ଯାମ୍ ଇତି ଚିତ୍ତେନ ସ୍ଵଯଂ ପୁତ୍ର ଵିଚାରଯ
ପୁଆ, ଏହି ରକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ହାଡ଼ ମିଶି ତିଆରି ଦେହ, ହାଡ଼ର ଖାଞ୍ଚା ଭିତରେ, ମୁଁ କିଏ — ଏହି ଚିନ୍ତା ତୁମେ ନିଜେ କର।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ପାରମାର୍ଥିକ୍ଯା ନ କଶ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵଂ ନ ଚାପ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନମ୍ ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯଃ ପାଵନଶ୍ ଚେତି ଵଲ୍ଗତି
ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନ ତୁମେ ଅଛ, ନ ମୁଁ ଅଛି; 'ଏହା ପୁଣ୍ୟ, ଏହା ପବିତ୍ର' ଭାବିବା ଏହି ଭୁଲ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।
କସ୍ ତେ ପିତା କଶ୍ ଚ ସୁହୃତ୍ କା ମାତା କଶ୍ ଚ ଵା ପରଃ । ଖସ୍ଯାନନ୍ତଵିଲାସସ୍ଯ କିମ୍ ଅସ୍ଵଂ କିଂ ସ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ତୁମର ପିତା କିଏ, ସହଯୋଗୀ କିଏ, ମାଆ କିଏ, ଅନ୍ୟ କିଏ? ଅନନ୍ତ ଆକାଶର ଖେଳରେ କଣ ତୁମର ନୁହେଁ, କଣ ତୁମର? ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।
ଅସି ଚେତ୍ ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଯାତେଷୁ ବହୁଜନ୍ମସୁ । ଯେ ବନ୍ଧଵୋ ଯେ ଵିଭଵାଃ କିଂ ତାନ୍ ଅପି ନ ଶୋଚସି
ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ, ଏତେ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ବନ୍ଧୁ-ସମ୍ପତି ହାରାଇଛ, ସେମାନେ ପାଇଁ କି ଦୁଃଖ କରିନଥିଲ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସୁପୁଷ୍ପାସୁ ସ୍ଥଲୀଷୁ ମୃଗଯୋନିଷୁ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵୋ ଧନ୍ଯାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ମାଇଦାନ ଓ ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ଅନେକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପାଇଁ କି ଦୁଃଖ କରିନଥିଲ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସପଦ୍ମାସୁ ତଟୀଷ୍ଵ୍ ଅମ୍ବୁଧିଯୋଷିତାମ୍ । ହଂସସ୍ଯ ବନ୍ଧଵୋ ହଂସାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ପଦ୍ମ ଫୁଟିଥିବା ତଟରେ, ଜଳର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହଂସ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ହଂସ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପାଇଁ କି ଦୁଃଖ କରିନଥିଲ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ଲସତ୍ପତ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚିତ୍ରାସୁ ଵନରାଜିଷୁ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵୋ ଵୃକ୍ଷାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପତ୍ର ଥିବା ଅନେକ ଗଛ ତୁମର ସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁନାହଁ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ମହାଭ୍ରେଷୁ ଶିଖରେଷୁ ମହୀଭୃତାମ୍ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵସ୍ ସିଂହାସ୍ ତାନ୍ କଥଂ ନାନୁଶୋଚସି
ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଅନେକ ସିଂହ ତୁମ ସହଚର ଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହଁ?
ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସ୍ରଵନ୍ତୀଷୁ ସରସ୍ସ୍ଵ୍ ଅମ୍ଭୋଜିନୀଷୁ ଚ । ବହଵୋ ବନ୍ଧଵୋ ମତ୍ସ୍ଯାଃ କିଂ ତାନ୍ ଅପି ନ ଶୋଚସି
ପ୍ରବାହମାନ ଝରଣା, ହ୍ରଦ ଓ ପଦ୍ମ ଥିବା ପୋଖରୀରେ ଅନେକ ମାଛ ତୁମ ସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁନାହଁ?
ବଭୂଵିଥ ଦଶାର୍ଣେଷୁ କପିଲୋ ଵନଵାନରଃ । ରାଜପୁତ୍ରସ୍ ତୁଖାରେଷୁ ପୁଣ୍ଡ୍ରେଷୁ ଵନଵାଯସଃ
ତୁମେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ଏକ କପିଲ ବନର ବାନର, ତୁଖାର ଦେଶରେ ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ଡ୍ର ଦେଶରେ ଏକ ବନକାଉଁଥିଲେ।
ହେହଯେଷୁ ଚ ମାତଙ୍ଗସ୍ ତ୍ରିଗର୍ତେଷୁ ଚ ଗର୍ଦଭଃ । ସାଲ୍ଵେଷୁ ସରମାପୁତ୍ରଃ ପତତ୍ରୀ ଶଵରଦ୍ରୁମେ
ହେହୟ ଦେଶରେ ତୁମେ ଏକ ହାତୀ ଥିଲେ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତରେ ଗଧା ହେଇଥିଲେ, ସାଲ୍ବ ଦେଶରେ ସରମାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେଇଥିଲେ, ଶବର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ପକ୍ଷୀ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରୌ ପିପ୍ପଲୋ ଭୂତ୍ଵା ଘୁଣୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାଵଟେ । ମନ୍ଦରେ ମର୍କଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଜ୍ ଜାତୋ ଽସି କନ୍ଦରେ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ତୁମେ ଏକ ପିପଳ ଗଛ ହେଇଥିଲେ, ବଡ଼ ବଟଗଛରେ ଗୋଟିଏ କୀଟ ହେଇଥିଲେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ବାନର ହେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଗୁହାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
କୋସଲେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଵଙ୍ଗେଷୁ ତିତ୍ତିରିଃ । ଅଶ୍ଵୋ ଭୂତ୍ଵା ତୁଖାରେଷୁ ଜାତସ୍ ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ ଵନେ
କୋଶଳ ଦେଶରେ ତୁମେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଏକ ଟିଟିରି ପକ୍ଷୀ ହେଇଥିଲେ, ତୁଖାର ଦେଶରେ ଏକ ଘୋଡ଼ା ହେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଯଃ କୀଟସ୍ ତାଲକନ୍ଦାନ୍ତର୍ ଦଂଶକୋ ଯ ଉଦୁମ୍ବରେ । ଯଃ ପ୍ରାଜିକୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵନେ ସ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର ମମାନୁଜଃ
ତୁମେ ଯିଏ ତାଳ ଗଛର ମୂଳ ଭିତରେ କୀଟ ହେଇଥିଲେ, ଉଡୁମ୍ବର ଗଛରେ ଦଂଶ ଦେଉଥିବା କୀଟ ହେଇଥିଲେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୟୂର ହେଇଥିଲେ—ହେ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ହିମଵତ୍କନ୍ଦରାଭୂର୍ଜତରୁତ୍ଵଗ୍ରନ୍ଧ୍ରକୋଟରେ । ପିପୀଲକୋ ଯଷ୍ ଷଣ୍ ମାସାନ୍ ସୋ ଽଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜୋ ମମ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ ବୁରୁଜ ଗଛର ଛାଲର ଫାଟରେ ଯେ ପିପିଲିକା ଛଅ ମାସ ରହିଥିଲା, ସେହିଟି ତୁମେ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ସୁହ୍ମସୀମାନ୍ତକୁଗ୍ରାମଗୋମଯେ ଯଶ୍ ଚ ଵୃଶ୍ଚିକଃ । ସାର୍ଧଂ ସଂଵତ୍ସରଂ ସାଧୋ ସୋ ଽଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜୋ ମମ
ସୁହ୍ମା ସୀମାନ୍ତର ଦୂର ଗାଁର ଗୋବର ତଳେ ଯେ ବିଛି ଏକ ବର୍ଷ ଆଉ ଅଧା ବର୍ଷ ରହିଥିଲା, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ପୁଲିନ୍ଦୀସ୍ତନପୀଠେଷୁ ନିଲୀନଂ ଯେନ କାନନେ । ଷଟ୍ପଦେନେଵ ପଦ୍ମେଷୁ ସୋ ଽଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜୋ ମମ
ବନରେ ଯେ ପୁଲିନ୍ଦି ଜନଜାତି ମହିଳାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଲୁଚିଥିଲା, ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷିକା ପଦ୍ମରେ ଲୁଚିଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ।
ଏତାସ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯାସୁ ଚାନ୍ଯାସୁ ବହ୍ଵୀଷୁ ଜନଯୋନିଷୁ । ଜାତୋ ଽସି ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ଽସ୍ମିନ୍ ପୁରା ଶତସହସ୍ରଶଃ
ଏମିତି ଅନେକ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ, ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ ଶତ ହଜାର ଥର ଜନ୍ମ ନେଇଛ।
ଇତ୍ଥଂ ତଵାତ୍ମନଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଵାସନାକ୍ରମମ୍ । ପଶ୍ଯାମି ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଶୁଦ୍ଧଯା
ଏଭଳି, ମୁଁ ଏବଂ ତୁମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଅଭିନିବେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିପାରୁଛି।
ମମାପି ବହ୍ଵ୍ଯୋ ବହୁଧା ଯୋନଯୋ ମୋହମନ୍ଥରାଃ । ସମତୀତାସ୍ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତା ଜ୍ଞାନୋଦିତଯା ଦୃଶା
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବହୁ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋହରେ ଡୁବିଥିଲି; ଆଜି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ସେସବୁକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି।
ତ୍ରିଗର୍ତେଷୁ ଶୁକୋ ଭୂତ୍ଵା ହଂସୋ ଭୂତ୍ଵା ସରିତ୍ତଟେ । ପକ୍କଣେ ଵାଯସୋ ଭୂତ୍ଵା ଜାତୋ ଽହମ୍ ଇହ କାନନେ
ମୁଁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଶୁକା, ନଦୀତଟରେ ଏକ ହଂସ, ପକ୍କଣରେ ଏକ କାଉଁଥିଲି; ଏଠି ଏହି କାନନରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଲିନ୍ଦତାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ କୃତ୍ଵା ଵଙ୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷତାମ୍ । ଉଷ୍ଟ୍ରତ୍ଵମ୍ ଅତିଵାହ୍ଯାଦ୍ରୌ ଜାତୋ ଽହମ୍ ଇହ କାନନେ
ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ପୁଲିନ୍ଦ ହୋଇଥିଲି, ବଙ୍ଗରେ ଗଛ ହୋଇଥିଲି, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ରେ ଉଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥିଲି; ଏଠି ଏହି କାନନରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
ଯଶ୍ ଚାତକୋ ହିମଗିରୌ ଯୋ ରାଜା ପୁଣ୍ଡ୍ରମଣ୍ଡଲେ । ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଯସ୍ ସହ୍ଯକୁଞ୍ଜେଷୁ ସ ଏଵେହ ତଵାଗ୍ରଜଃ
ଯିଏ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଦେଶରେ ରାଜା ଥିଲେ, ଏବଂ ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବାଘ ଥିଲେ—ସେଇ ଏଠି ତୁମର ବଡ଼ଭାଇ ଅଟେ।