ସର୍ଵା ଏଵ ହି ତେ ଭୂତଜାତଯୋ ରାମ ବନ୍ଧଵଃ । ଅତ୍ଯନ୍ତାସଂସ୍ତୁତା ଏତାସ୍ ତଵ ନାମ ନ କାଶ୍ଚନ
ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମର ନିଜ ଲୋକ। ଏମାନେ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟରେ କେହି ତୁମ ନାମ ଧାରଣ କରନାହାନ୍ତି।
ଵିଵିଧଜନ୍ମଶତାହିତସମ୍ଭ୍ରମେ ଜଗତି ବନ୍ଧୁର୍ ଅବନ୍ଧୁର୍ ଇତି କ୍ଷଣମ୍ । ଭ୍ରମଦଶୈଵ ଵିଵଲ୍ଗତି ଵସ୍ତୁତସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଚିରବନ୍ଧୁର୍ ଅବନ୍ଧ୍ଵ୍ ଅପି
ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ଭ୍ରମ ଭିତରେ, କେହି ବନ୍ଧୁ ଏବଂ କେହି ଅବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଭାବ ଆସେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟରୁ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମ୍ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଭ୍ରାତ୍ରୋସ୍ ତ୍ରିପଥଗାତୀରେ ସଂଵାଦୋ ମୁନିପୁତ୍ରଯୋଃ
ଏଠାରେ ପୁରୁଣା ଏକ ଗଳ୍ପ କୁହାଯାଉଛି: ତିନିପଥା ନଦୀ କୂଳରେ ଦୁଇ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କର ସଂବାଦ ।
ଅଯଂ ବନ୍ଧୁର୍ ଅଯଂ ନେତି କଥାପ୍ରସ୍ତାଵତସ୍ ସ୍ମୃତମ୍ । ଇତିହାସମ୍ ଇମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଶୃଣୁ ରାଘଵ
ଏହି ଗଳ୍ପର ସନ୍ଦର୍ଭରେ 'ଏହିଏ ବନ୍ଧୁ, ଏହିଏ ନୁହେଁ' ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ରାଘବ, ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣ ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦିଙ୍ନିକୁଞ୍ଜକେ । ଵନଵ୍ଯୂହମହୋତ୍ତଂସୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ଦିଗର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘିରିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
କଲ୍ପଦ୍ରୁମଵନଚ୍ଛାଯାଵିଶ୍ରାନ୍ତସୁରକିନ୍ନରଃ । ଶୃଙ୍ଗୈର୍ ଆତତମ୍ ଆକାଶଂ ଜିତଵାନ୍ ଯସ୍ ସମୁନ୍ନତୈଃ
ଯାହାଙ୍କର ଛାୟାରେ, ମନୋରଥ ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷମାନ୍ୟର ଅଟାଳିକା ଭଳି, ଦେବତା ଓ ଗାନଧର୍ବମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ସେ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଜିତିଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତୈଶ୍ ଶୃଙ୍ଗକନ୍ଦରଚାରିଭିଃ । ସାମଵେଦଂ ପ୍ରତିଧ୍ଵାନଘୁଙ୍ଘୁମୈର୍ ଗାଯତୀଵ ଯଃ
ଯାହାଙ୍କର ଶିଖରମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଗୁହାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବର୍ତ୍ତିତ, ଗଭୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ସାମବେଦ ଗାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗେ।
ଯଃ ପଯୋମେଦୁରୈର୍ ମେଘୈର୍ ଲୁଲିତୈଶ୍ ଶୃଙ୍ଗକୋଟିଷୁ । ଲତାକୁସୁମସମ୍ପ୍ରୋତୈଃ କୁନ୍ତଲୈର୍ ଇଵ ରାଜତେ
ଯାହାଙ୍କର ଶିଖରମାନେ, ଘନ ଦୁଧର ମେଘମାନେ ଘୁରୁଥିବା, ଫୁଲ ଲତାରେ ଗଠିତ କେଶମାଳା ପରି ଚମକୁଛି।
ଯସ୍ ତଟୋଡ୍ଡଯନୋତ୍କାନାଂ ଶରଭାଣାଂ ଵିଜୃମ୍ଭିତୈଃ । ଵିସ୍ଫୂର୍ଜତି ଗୁହାଵକ୍ତ୍ରୈଃ କଲ୍ପାଭ୍ରାଣି ହସନ୍ନ୍ ଇଵ
ଯାହାଙ୍କର ଢାଳରେ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେ ଉଠିବା ବେଳେ, ବଡ଼ ଖୋଲା ଗୁହାମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ହସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗେ।
ଯେନ ନିର୍ଝରନିର୍ହ୍ରାଦୈଃ କନ୍ଦରାନ୍ତରଚାରିଭିଃ । ସମୁଦ୍ରଜଲକଲ୍ଲୋଲଵିଲାସୋ ଵିଜିତୋ ଽଭିତଃ
ଯେଉଁଠି ପାହାଡ଼ର ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରି ଦିଅନ୍ତି, ସେଠି ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଖେଳା ଦେଖି ହାରିଯାଉଛି।
ତସ୍ଯୈକଦେଶେ ଵିତତେ ରତ୍ନସାନୌ ମନୋରମେ । ମୁନିଭିସ୍ ସ୍ନାନପାନାର୍ଥଂ ଵ୍ଯୋମଗଙ୍ଗାଵତାରିତା
ସେ ରତ୍ନପାହାଡ଼ର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ମୁନିମାନେ ନିଜର ସ୍ନାନ ଓ ପାନ ପାଇଁ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ ତ୍ରିପଥଗାଯାସ୍ ତୁ ତୀରେ ଵିକସିତଦ୍ରୁମେ । ରତ୍ନାଦ୍ରିତଟଵିଦ୍ଯୋତକଚତ୍କନକପଙ୍କଜେ
ସେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀର କୂଳରେ, ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କ ତଳେ, ରତ୍ନପାହାଡ଼ର ତଟରେ ରୂପାଳି ଗୋଲାପୀ ପଦ୍ମ ଚମକୁଥିଲା।
ଆସୀଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତଜ୍ଞାନସ୍ ତପୋରାଶିର୍ ଉଦାରଧୀଃ । ମୁନିର୍ ଦୀର୍ଘତପା ନାମ ତପୋମୂର୍ତିମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତଃ
ସେଠି ଏକ ଉତ୍କଳ ମନ ଥିବା ମୁନି, ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର, ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ନାମରେ, ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତପସ୍ୟାର ଦେହ ଭଳି ରହୁଥିଲେ।
ମୁନେର୍ ବଭୂଵତୁସ୍ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୌ । ପୁଣ୍ଯପାଵନନାମାନୌ ଦ୍ଵୌ କଚାଵ୍ ଇଵ ଵାକ୍ପତେଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ଦୁଇଁଜଣେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ସୁନ୍ଦର, ନାମ ଥିଲା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାବନ; ଭାଷାର ଦେବତାଙ୍କର ଦୁଇଟି କେଶ ଯେପରି, ସେମାନେ ତେଁପରି ଦୁଇଁଜଣେ ଥିଲେ।
ସ ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ ଚୈକଯା । ଉଵାସ ସରିତସ୍ ତୀରେ ତସ୍ମିନ୍ ସଫଲପାଦପେ
ସେ ମୁନି, ତାଙ୍କର ଏକ ଜଣେ ଜୀବନସାଥୀ ଓ ଦୁଇଟି ପୁଅ ସହିତ, ଏକ ଫଳଦାୟୀ ଗଛ ତଳେ ନଦୀକୂଳରେ ରହୁଥିଲେ।
ଅଥ କାଲେ ତଯୋସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଯୋର୍ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଅଭୂତ୍ । ପୁଣ୍ଯନାମା ଵଯୋଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ ଚ ରାଘଵ
ସମୟ ବିତିଲାପରେ, ରାଘବ, ପୁଣ୍ୟ ନାମକ ବଡ଼ ପୁଅ ବହୁତ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ; ସେ ବୟସରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ଓ ଗୁଣରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପାଵନୋ ଽର୍ଧପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽଭୂତ୍ ପୂର୍ଵସନ୍ଧ୍ଯାମ୍ବୁଜଂ ଯଥା । ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଅତିଗତୋ ନାନ୍ତଃ ପଦଂ ଲୋଲମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତଃ
ପାବନ ଅଧା ଜାଗିଥିଲେ, ପ୍ରଭାତର ଅର୍ଦ୍ଧ ଖୋଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି; ସେ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନ ଅସ୍ଥିର ରହିଥିଲା, ଅସ୍ଥିର ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ପରି।
ତତୋ ଵହତ୍ଯ୍ ଅକଲିତେ କାଲେ କଲିତକାରଣେ । ସଂଵତ୍ସରଗଣେ କ୍ଷୀଣେ ଦୀନେ ଦେହେ ଗତାଯୁଷି
ପରେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ବର୍ଷଗୁଡିକ ଦୀର୍ଘ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସିଲା।
ଅସ୍ମାଦ୍ ଭଙ୍ଗୁରଭୂତାଢ୍ଯାଦ୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଭରଭୀଷଣାତ୍ । ରତିମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସଂସାରାଜ୍ ଜରାଜର୍ଜରଜୀଵିତଃ
ଏହି ଭଙ୍ଗୁର ଏବଂ ଭୟଜନକ ଜୀବନରେ ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଭାର ରହିଛି, ସେ ଏହାରୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡିଦେଲେ; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସଂସାରରୁ ବିମୁକ୍ତ ହେଲେ।
କଲନାପକ୍ଷିଣୀନୀଡଂ ଦେହଂ ଦୀର୍ଘତପା ମୁନିଃ । ଜହୌ ଗିରିଗୁହାଗେହେ ଭାରଂ ଵୈଵଧିକୋ ଯଥା
ଏହି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ମୁନି, ପରିବା ଭାବନାର ଘଉଁ ହୋଇଥିବା ଶରୀରକୁ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଯେପରିକି ଏକ ଭାରବାହକ ତାଙ୍କର ଭାର ଭୂମିରେ ରଖିଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରଶାନ୍ତକଲନାରମ୍ଭଂ ଚେତ୍ଯରିକ୍ତଚିଦାସ୍ପଦମ୍ । ପଦଂ ଜଗାମ ନୀରାଗଂ ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ଚିନ୍ତାର ଶାନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟରହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଆକାଶରେ ବିକିରଣ ହେବା ପରି।
ଅଥ ଭାର୍ଯା ମୁନେର୍ ଦେହଂ ପ୍ରାଣାପାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଵିଲୁଠିତଂ ଭୂମୌ ଵିନାଲମ୍ ଇଵ ପଙ୍କଜମ୍
ତାପରେ ମୁନିର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଦେହ ପ୍ରାଣ ଓ ଆପାନ ବିନା, ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନ ହୋଇ ପଡିଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏହା ଏକ ଗୋଟିଏ ନାଳ ବିନା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଚିରମ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ତଯା ଯୋଗଯୁକ୍ତ୍ଯା ପତିଵିତୀର୍ଣଯା । ତତ୍ଯାଜ ତନୁମ୍ ଅମ୍ଲାନାଂ ଷଟ୍ପଦୀ ପଦ୍ମିନୀମ୍ ଇଵ
ଅନେକ ଦିନ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ପତିପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଶୁଷ୍କ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ଏହା ଏକ ମକୁଡ଼ି ପଦ୍ମ ଫୁଲକୁ ଛାଡି ଯିବା ଭଳି।
ଭର୍ତାରମ୍ ଏଵାନୁଯଯୌ ଜନସ୍ଯାଦୃଶ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । ପ୍ରଭାଗଗନକୋଶସ୍ଥମ୍ ଅସ୍ତଂ ଯାତମ୍ ଇଵୋଡୁପମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ, ଯିଏ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଏହା ଏକ ଆଲୋକ କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆକାଶରେ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଅନୁସରିବା ଭଳି।
ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ ତୁ ଗତଯୋର୍ ଔର୍ଧ୍ଵଦୈହିକକର୍ମଣି । ପୁଣ୍ଯ ଏଵ ସ୍ଥିତେ ଽଵ୍ଯଗ୍ରେ ପାଵନୋ ଦୁଃଖମ୍ ଆଯଯୌ
ମା ଓ ବାପା ଦୁଇଜଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପାବନଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ନଥିଲା, ତଥାପି ଦୁଃଖରେ ଭରିଯିବାକୁ ପଡିଲେ।
ଶୋକୋପହତଚିତ୍ତୋ ଽସୌ ଭ୍ରମନ୍ କାନନଵୀଥିଷୁ । ଜ୍ଯାଯାଂସମ୍ ଅନଵେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ପାଵନୋ ଵିଲଲାପ ହ
ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମନେ ପାବନ ଜଙ୍ଗଲର ଦାନ୍ତିଆ ପଥରେ ଏକା ଏକା ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଥିଲେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ ।
ଅଥୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ କୃତ୍ଵା ମାତାପିତ୍ରୋର୍ ଉଦାରଧୀଃ । ଆଯଯୌ ଵିପିନେ ପୁଣ୍ଯଃ ପାଵନଂ ଶୋକଲାଲସମ୍
ପୁଣ୍ୟ, ଉତ୍କଳ ମନ ଥିବା, ମା ଓ ବାପାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପାବନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପାବନ ଦୁଃଖରେ ଲିନ ଥିଲେ ।
କିଂ ପୁତ୍ର ଘନତାଂ ଶୋକଂ ନଯସ୍ଯ୍ ଆନ୍ଧ୍ଯୈକକାରଣମ୍ । ବାଷ୍ପଧାରାକରଂ ଘୋରଂ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ପୁଆ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦୁଃଖକୁ ଏତେ ଭାରି କରୁଛ, ଏହା ଅନ୍ଧାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଝରଣା, ବର୍ଷା ଋତୁର ମেঘ ପରି ।
ପିତା ତଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗତସ୍ ସାର୍ଧଂ ତ୍ଵଦମ୍ବଯା । ସ୍ଵାମ୍ ଏଵ ପରମାଂ ଆତ୍ମପଦଵୀଂ ମୋକ୍ଷନାମିକାମ୍
ତୁମର ବାପା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ତୁମେ, ତୁମର ମାଙ୍କ ସହିତ, ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ତତ୍ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ତଦ୍ ରୂପଂ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍ । ସ୍ଵଂ ଭାଵମ୍ ଅଭିସମ୍ପନ୍ନେ କିଂ ପିତର୍ଯ୍ ଅଭିଶୋଚସି
ସେ ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଟୁଟ ଅଂଶ ଅଟେ; ଏହି ରୂପ ତାଙ୍କର ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି। ନିଜର ସ୍ବଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛ?