ଆପୂରିତସଭାଲୋକେ ଶାନ୍ତେ କୁସୁମଵର୍ଷଣେ । ଇମାନ୍ ସିଦ୍ଧଗଣାଲାପାଞ୍ ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ ତେ ସଭାସଦଃ
ସଭା ଲୋକେ ଭରିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା । ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ ।
ଆକଲ୍ପଂ ସିଦ୍ଧସେନାସୁ ଭ୍ରମଦ୍ଭିର୍ ଅଭିତୋ ଦିଵମ୍ । ଅପୂର୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ମାଭିଶ୍ ଶ୍ରୁତଂ ଶ୍ରୁତିରସାଯନମ୍
ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ସେନା ଆକାଶରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଘୁରୁଥିଲେ । ଆଜି ଆମେ ଏମିତି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣିଲୁ, ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।
ଯଦ୍ ଅନେନ କିଲୋଦାରମ୍ ଉକ୍ତଂ ରଘୁକୁଲେନ୍ଦୁନା । ଵୀତରାଗତଯା ତଦ୍ ଧି ଵାକ୍ପତେର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗୋଚରମ୍
ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଲୋଭ ଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି କଥା ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଯେ, ସେଥିରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅହୋ ଵତ ମହତ୍ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଅଦ୍ଯାସ୍ମାଭିର୍ ଇଦଂ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଵଚୋ ରାମମୁଖୋଦ୍ଭୂତମ୍ ଅମୃତାହ୍ଲାଦକଂ ଧିଯଃ
ହାଁ, ଆଜି ଆମେ ବଡ଼ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ। ଆମେ ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚରିତ ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲୁ, ଯାହା ମନକୁ ଅମୃତ ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ଉପଶମାମୃତସୁନ୍ଦରମ୍ ଆଦରାଦ୍ ଅଧିଗତୋତ୍ତମତାପଦମ୍ ଏଷ ଯତ୍ । କଥିତଵାନ୍ ଉଚିତଂ ରଘୁନନ୍ଦନସ୍ ସପଦି ତେନ ଵଯଂ ପ୍ରତିବୋଧିତାଃ
ଉପଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ସମାନ ସୁନ୍ଦର ଏହି ଉତ୍ତମ ପଦବୀ ବିଷୟରେ ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ସବ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସତ୍ୱରେ ଜାଗୃତ ହେଇଗଲୁ।
ପାଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵଚସଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ଯ ରଘୁକେତୁନା । ନିର୍ଣଯଂ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଉଚିତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ମହର୍ଷିଭିଃ
ରଘୁବଂଶର ଧ୍ୱଜ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁ ନିଷ୍କର୍ଷ କହିବେ, ତାହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ନାରଦଵ୍ଯାସପୁଲହପ୍ରମୁଖା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ । ଆଗଚ୍ଛତାଶ୍ଵ୍ ଅଵିଘ୍ନେନ ସର୍ଵ ଏଵ ମହର୍ଷଯଃ
ନାରଦ, ବ୍ୟାସ ଓ ପୁଲହ ଆଦି ମହାନ ଋଷିମାନେ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ସମସ୍ତେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ପତାମଃ ପରିତଃ ପୁଣ୍ଯାମ୍ ଏତାଂ ଦାଶରଥୀଂ ସଭାମ୍ । ନୀରନ୍ଧ୍ରକନକାମ୍ଭୋଜାଂ ନଲିନୀମ୍ ଇଵ ଷଟ୍ପଦାଃ
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦାଶରଥୀଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର ସଭାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିବା, ଯେପରି ମଧୁମାକି ଗାପ ନଥିବା ସୁନା ଗୋଲାପରେ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ସମସ୍ତୈଵ ଵ୍ଯୋମାଵାସନିଵାସିନୀ । ଆପପାତ ସଭାଂ ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯା ମୁନିପରମ୍ପରା
ଏପରି କହି, ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସେହି ସଭାକୁ ଅବତରିଲେ।
ଅଗ୍ରସ୍ଥିତମରୁତ୍ପୃଷ୍ଠରଣଦ୍ଵୀଣମୁନୀଶ୍ଵରା । ପଯଃପୀନଘନଶ୍ଯାମଵ୍ଯାସମେଚକିତାନ୍ତରା
ଆଗରେ ଦଢ଼ିଥିବା ପବନପଛରେ ଥିବା ଓ ଅରଣ୍ୟର ପୂଜ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ମେଘ ଭଳି ଗାଢ଼ ଶ୍ୟାମ ଓ ଜଳରେ ପୁରା ଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଶି ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରଃପୁଲସ୍ତ୍ଯାଦିମୁନିନାଯକମଣ୍ଡିତା । ଚ୍ଯଵନୋଦ୍ଦାଲକୋଶୀରଶରଲୋମାଦିପାଲିତା
ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଚ୍ୟବନ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଶୀର, ଶରଲୋମା ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ପରସ୍ପରପରାମର୍ଶାଦ୍ ଦୁସ୍ସଂସ୍ଥାନମୃଗାଜିନା । ଲୋଲାକ୍ଷମାଲାଵଲଯା ସୁକମଣ୍ଡଲୁଧାରିଣୀ
ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ହରିଣଚର୍ମକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ମାଳା ଓ ବାହୁଡ଼ି ହଲୁକ ହଲୁକ ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ନିଜ ଧାର୍ମିକ କ୍ରମକୁ ସହଜରେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
ତାରାଵଲିର୍ ଇଵାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ କୃତଶୋଭାତିଶାଯିନୀ । କୌସୁମୀ ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅନ୍ଯେଵ ଦ୍ଵିତୀଯେଵାର୍କମଣ୍ଡଲୀ
ସେମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାଳା ଏକାଅପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଥାଏ, କିମ୍ବା ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ୁଥିବା ପରି, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି।
ତାରାଜାଲ ଇଵାମ୍ଭୋଦୋ ଵ୍ଯାସୋ ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଵ୍ଯରାଜତ । ତାରୌଘ ଇଵ ଶୀତାଂଶୁର୍ ନାରଦୋ ଽତ୍ର ଵ୍ଯରାଜତ
ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ବ୍ୟାସ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ତାରାମାଳା ଭଳି ଏଠି ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ସୁରାଧୀଶଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଽତ୍ର ଵ୍ଯରାଜତ । ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ଦେଵାନାମ୍ ଅଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଵ୍ଯରାଜତ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଏହିପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତେଣୁ ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦୀପ୍ତି ଛଡ଼ାଇଲେ।
ଅଥାସ୍ଯାଂ ସିଦ୍ଧସେନାଯାଂ ପତନ୍ତ୍ଯାଂ ନଭସୋ ରସାତ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ମୁନିସମ୍ପୂର୍ଣା ତଦା ଦାଶରଥୀ ସଭା
ଯେତେବେଳେ ସିଦ୍ଧମୁନିମାନଙ୍କର ସଭା ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲା, ସେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ସଭା, ଯାହା ମୁନିମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା।
ମିଶ୍ରୀଭୂତା ଵିରେଜୁସ୍ ତେ ନଭଶ୍ଚରମହୀଚରାଃ । ପରସ୍ପରଵୃତାଙ୍ଗାଭା ଭାସଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ଚଳାଉଥିବା ସେମାନେ ଏକାଠି ମିଶିଗଲେ, ଏବଂ ପରସ୍ପରଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଜଡିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଦଶ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।
ଵେଣୁଘଣ୍ଟାଵୃତକରା ଲୀଲାକମଲଧାରିଣଃ । ଦୂର୍ଵାଙ୍କୁରାକ୍ରାନ୍ତଶିଖାସ୍ ସଚୂଡାମଣିମୂର୍ଧଜାଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ ବାଂଶୀ ଓ ଘଣ୍ଟି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଖେଳୁଥିବା କମଳ ଧରିଥିଲେ, ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଦୁର୍ବା ଅଙ୍କୁର ଲଗିଥିଲା ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ମାଣି ମୁକୁଟ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଜଟାକଟପ୍ରକପିଲା ମୌଲିମାଲିତମସ୍ତକାଃ । ପ୍ରକୋଷ୍ଠଗାକ୍ଷଵଲଯା ମାଣିକ୍ଯଵଲଯାନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଟିଆ ଚୁଲି ଗଠିଆ ରହିଥିଲା, କପିଳ ମୁଣ୍ଡମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ବାହୁ ଉପରେ ରତ୍ନ ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ବାହୁଡ଼ି ଚମକୁଥିଲା ।
ଚୀରଵଲ୍କଲସଂଵୀତାସ୍ ସ୍ରକ୍କୌଶେଯାଵଗୁଣ୍ଠିତାଃ । ଵିଲୋଲମେଖଲାପାଶାଶ୍ ଚଲନ୍ମୁକ୍ତାକଲାପିନଃ
ସେମାନେ ଚିର ଓ ଚାଲା ଲଗାଇଥିଲେ, ରେଶମ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର କମରେ ଢିଲା ମେଖଳା ଝୁଲୁଥିଲା, ଚାଲିବାବେଳେ ମୁକ୍ତାର ମାଳା ହଲୁଚିଯାଉଥିଲା ।
ଵସିଷ୍ଠଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୌ ତାନ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସତୁଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ଅର୍ଘ୍ଯୈଃ ପାଦ୍ଯୈର୍ ଵଚୋଭିଶ୍ ଚ ନଭଶ୍ଚରମହାଗଣାନ୍
ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁରନ୍ତ ସେହି ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କଥା ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ସର୍ଵାଚାରେଣ ସିଦ୍ଧୌଘଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଭୂପତିଃ । ସିଦ୍ଧୌଘୋ ଭୂପତିଂ ଚୈଵ କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନଵାର୍ତ୍ତଯା
ରାଜା ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ପୂଜା କଲେ । ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ତୈସ୍ ତୈଃ ପ୍ରଣଯସଂରମ୍ଭୈର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତସତ୍କ୍ରିଯାଃ । ଉପାଵିଶନ୍ ଵିଷ୍ଟରେଷୁ ନଭଶ୍ଚରମହୀଚରାଃ
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଏକାଉଁଠି ଆଦର ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଦେବମୁନି ଓ ପୃଥିବୀର ଋଷିମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଚଉକିରେ ବସିଥିଲେ।
ଵଚୋଭିଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷେଣ ସାଧୁଵାଦେନ ଚାଭିତଃ । ରାମଂ ତଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସୁଃ ପୁରଃ ପ୍ରଣତମ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରୁ ମଧୁର କଥା, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଶଂସା ସହିତ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଆସାଂ ଚକ୍ରେ ଚ ତତ୍ରାସୌ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିରାଜିତଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ଵାମଦେଵଶ୍ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ସେଠାରେ ରାଜସିକ ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ।
ନାରଦୋ ଦେଵପୁତ୍ରଶ୍ ଚ ଵ୍ଯାସଶ୍ ଚ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ମରୀଚିର୍ ଅଥ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିର୍ ଆଙ୍ଗିରସସ୍ ତଥା
ସେଠାରେ ଦେବପୁତ୍ର ନାରଦ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ, ମରୀଚି, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
କ୍ରତୁଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ ଶରଲୋମା ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ
କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଶରଲୋମା ମହାମୁନି, ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ମହାମୁନି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକି—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଥିଲେ।
ଉଦ୍ଦାଲକ ଋଚୀକଶ୍ ଚ ଶର୍ଯାତିଶ୍ ଚ୍ଯଵନସ୍ ତଥା । ଊଷ୍ମପାଶ୍ ଚ ଘୃତାର୍ଚିଶ୍ ଚ ଶାଲୁଡିର୍ ଵାଲୁଡିସ୍ ତଥା
ଉଦ୍ଦାଳକ, ଋଚୀକ, ଶର୍ୟାତି, ଚ୍ୟବନ, ଉଷ୍ମପ, ଘୃତାର୍ଚି, ଶାଳୁଡି ଏବଂ ବାଳୁଡି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗାଃ । ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯା ମହାତ୍ମାନସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ତତ୍ର ନାଯକାଃ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜଣାଯିବାକୁ ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ମହାତ୍ମା, ସେମାନେ ସେଠାରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହ ତେ ନାରଦାଦଯଃ । ଇଦମ୍ ଊଚୁର୍ ଅନୂଚାନା ରାମମ୍ ଆନମିତାନନମ୍
ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ—ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା—ଏହି କଥା କହିଲେ।