ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ମମାଶ୍ରମମ୍ । ଅଭ୍ଯାଗମତ୍ ସମଂ ତେନ ଭରଦ୍ଵାଜେନ ଭୂତକୃତ୍
ଏପରି କହି, ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ତୂର୍ଣଂ ସମ୍ପୂଜିତୋ ଦେଵସ୍ ସୋ ଽର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିନା ମଯା । ଅଵୋଚନ୍ ମାଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵସ୍ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଦର ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୂଜା କଲି; ସେ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ, ମୋତେ କହିଲେ।
ରାମସ୍ଵଭାଵକଥନାଦ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଵରମୁନେ ତ୍ଵଯା । ନୋଦ୍ଯୋଗସ୍ ସମ୍ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯ ଆ ସମାପ୍ତେର୍ ଅନିନ୍ଦିତାତ୍
ହେ ଉତ୍ତମ ଋଷି, ତୁମେ ରାମଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଏହି ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଚେଷ୍ଟା କେବେବି ଛାଡ଼ିବା ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାତେନାନେନ ଲୋକୋ ଽଯମ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସଂସାରସଙ୍କଟାତ୍ । ସମୁତ୍ତରିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୋତେନେଵାଶୁ ସାଗରାତ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସଂସାର ରୋଗରୁ ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ଯେପରି ଏକ ନୌକା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ତୁରନ୍ତ ସାଗର ଅଟିଯାନ୍ତି।
ଵକ୍ତୁଂ ତଵୈତମ୍ ଏଵାର୍ଥମ୍ ଅହମ୍ ଆଗତଵାନ୍ ଅଯମ୍ । କୁରୁ ଲୋକହିତାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଅଜଃ
ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କର—ଏପରି କହିଥିଲେ ଅଜନ୍ମା।
ମମ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷଣାଦ୍ ଅନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଗତଃ । ମୁହୂର୍ତାଦ୍ ଉଦ୍ଯତଃ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈସ୍ ତରଙ୍ଗ ଇଵ ଵାରିଣଃ
ମୋ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରୁ ସେ ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ—ଜଳରୁ ଉଠୁଥିବା ତରଙ୍ଗ ପରି ଏକ ଖଣ୍ଡରେ ଉପରକୁ ଯାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଯାତେ ଭଗଵତ୍ଯ୍ ଅହଂ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତଃ । ପୁନସ୍ ତତ୍ର ଭରଦ୍ଵାଜମ୍ ଅପୃଚ୍ଛଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଯା ଧିଯା
ସେ ଭଗବାନ୍ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲି; ପୁଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପଚାରିଲି।
କିମ୍ ଏତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଭରଦ୍ଵାଜ ଵଦାଶୁ ମେ । ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେନ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଭରଦ୍ଵାଜେନ ମେ ଽନଘ
ଭରଦ୍ୱାଜ, ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା କେଉଁଠି କହିଥିଲେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ; ଏପରି ମୁଁ କହିବା ପରେ, ଭରଦ୍ୱାଜ ପୁଣି ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ଏତଦ୍ ଉକ୍ତମ୍ ଭଗଵତା ଯଥା ରାମାଯଣଂ କୁରୁ । ସର୍ଵଲୋକହିତାଯାଶୁ ସଂସାରାର୍ଣଵପୋତକମ୍
ଭଗବାନ୍ କହିଲେ — ରାମାୟଣକୁ ଏଭଳି ରଚନା କର, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିବା ପାଇଁ ଏକ ନୌକା ହେବ।
ମହ୍ଯଂ ଚ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରୂହି କଥଂ ସଂସାରସଙ୍କଟେ । ରାମୋ ଵ୍ଯଵହୃତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଭରତଶ୍ ଚ ମହାମନାଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୋତେ କହ, ଏହି ସଂସାରର ଦୁଃଖରେ ରାମ ଏବଂ ମହାମନା ବରତ କିପରି ଆଚରଣ କରିଥିଲେ?
ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ ଚାପି ସୀତା ଚାପି ଯଶସ୍ଵିନୀ । ରାମାନୁଯାଯିନସ୍ ତେ ଵା ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ରା ମହାଧିଯଃ
ଏହିପରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ସୀତା, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ — ସେଇ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ — କିପରି ଚାଲିଥିଲେ?
ନିର୍ଦୁଃଖତାଂ କଥଂ ତେ ତୁ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମେ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ତଥୈଵାହଂ ତରିଷ୍ଯାମି ତତୋ ଜନତଯା ସହ
ସେମାନେ କିପରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ମୋତେ କହ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜନମାନେ ସହିତ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିପାରିବି।
ଭରଦ୍ଵାଜେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଦେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଽସ୍ମି ସାଦରମ୍ । ତଦା କର୍ତୁଂ ଵିଭୋର୍ ଆଜ୍ଞାମ୍ ଅହଂ ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଵାନ୍
ଭରଦ୍ୱାଜ ଯେତେବେଳେ ମନୋୟୋଗରେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି ଏବଂ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲି।
ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ଭରଦ୍ଵାଜ ଯଥାପୃଷ୍ଟଂ ଵଦାମି ତେ । ଶ୍ରୁତେନ ଯେନ ସମ୍ମୋହମ୍ ଅଲଂ ଦୂରୀକରିଷ୍ଯସି
ଶୁଣ, ପୁତ୍ର ଭରଦ୍ୱାଜ, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ମୁଁ ସେଭଳି କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ମୋହ ଦୂର ହେଇଯିବ।
ତଥା ଵ୍ଯଵହର ପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଥା ଵ୍ଯଵହୃତସ୍ ସୁଖୀ । ସର୍ଵାସଂସକ୍ତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
ସେହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମତ୍ ଭାବରେ କାମ କର, ଯେପରି ରାଜୀବନୟନ ରାମ ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅସକ୍ତ ମନ ରଖି ସୁଖୀ ରହିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭରତଶ୍ ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ ଚ ମହାମନାଃ । କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ସୀତା ଦଶରଥସ୍ ତଥା
ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଉଚ୍ଚମନ ବିଶିଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, ସୀତା ଏବଂ ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
କୃତାସ୍ଥଶ୍ ଚାଵିରୋଧଶ୍ ଚ ବୋଧପାରମ୍ ଉପାଗତଃ । ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାମଦେଵଶ୍ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଽଷ୍ଟୌ ତଥେତରେ
ଯେମିତି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବିରୋଧ ନକରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆଠଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ।
ଘୃଷ୍ଟିର୍ ଵିକୁନ୍ତୋ ଭାମଶ୍ ଚ ସତ୍ଯଵର୍ଧନ ଏଵ ଚ । ଵିଭୀଷଣସ୍ ସୁଷେଣଶ୍ ଚ ହନୁମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତଥା
ଘୃଷ୍ଟି, ବିକୁଂଟ, ଭାମ, ସତ୍ୟବର୍ଧନ, ବିଭୀଷଣ, ସୁଷେଣ, ହନୁମାନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଥିଲେ।
ଏତେ ଽଷ୍ଟାଵିଂଶତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ ସମନୀରାଗଚେତସଃ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ମହାତ୍ମାନୋ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାନୁଵର୍ତିନଃ
ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ଜଣଙ୍କୁ ଅସକ୍ତ ମନ ଥିବା, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ ମହାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ଯାହା ମିଳିଥାଏ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଏଭିର୍ ଯଥା ହୃତଂ ଦତ୍ତଂ ଗୃହୀତମ୍ ଉଷିତଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଥା ଚେଦ୍ ଵର୍ତସେ ପୁତ୍ର ମୁକ୍ତ ଏଵାସି ସଙ୍କଟାତ୍
ପୁଅ, ଯଦି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପରି ଅସକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଉଛ, ନେଉଛ, ବସୁଛ, ମନେ ପକାଉଛ, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
ଅପାରସଂସାରସମୁଦ୍ରପାତୀ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପରାଂ ଯୁକ୍ତିମ୍ ଉଦାରସତ୍ତ୍ଵଃ । ନ ଶୋକମ୍ ଆଯାତି ନ ଦୈନ୍ଯମ୍ ଏତି ଗତଜ୍ଵରସ୍ ତିଷ୍ଠତି ନିତ୍ଯତୃପ୍ତଃ
ଯେଉଁଠି ଉଦାର ମନ ଥିବା ଲୋକେ ଅସୀମ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟମକୁ ପାଇଥାଏ, ସେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ନିରାଶାରେ ପଡ଼େନି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ରହି ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହେ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଥିତିଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃତ୍ଵା ରାଘଵମ୍ ଆଦିତଃ । କ୍ରମାତ୍ କଥଯ ମେ ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁଖୀ ଯଥା
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଆରମ୍ଭରୁ ଯେପରି ରାଘବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ପଦକ୍ରମେ ମୋତେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ସୁଖୀ ହେଇପାରିବି।
ଭ୍ରମସ୍ଯ ଜାଗତସ୍ଯାସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯାକାଶଵର୍ଣଵତ୍ । ଅପୁନସ୍ସ୍ମରଣଂ ମନ୍ଯେ ସାଧୋ ଵିସ୍ମରଣଂ ଵରମ୍
ହେ ସାଧୁ, ଏହି ଜଗତର ଭ୍ରମ ଯେଉଁଟି ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି ନିର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ମରଣ କରିବାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।
ଦୃଶ୍ଯାତ୍ଯନ୍ତାଭାଵବୋଧଂ ଵିନା ତନ୍ ନାନୁଭୂଯତେ । କଦାଚିତ୍ କେନଚିନ୍ ନାମ ସ ବୋଧୋ ଽନ୍ଵିଷ୍ଯତାମ୍ ଅତଃ
ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରପଞ୍ଚର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବର ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ି, ସେଠିକି ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଥିବା ଅନୁଭବ କରାଯାଏନାହିଁ; ତେଣୁ କେହି ନା କେହି ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ସ ଚେହ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଦର୍ଥମ୍ ଇଦମ୍ ଆତତମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଆକର୍ଣଯସି ଚେତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ନାନ୍ଯଥା
ଯଦି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରଚିତ; ତୁମେ ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପାଇପାରିବ, ନହେଲେ ନୁହେଁ।
ଜଗଦ୍ଭ୍ରମୋ ଽଯଂ ଦୃଶ୍ଯୋ ଽପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵେତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ଵର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନ ଇଵାଖେଦାଦ୍ ଵିଚାରେଣାମୁନାନଘ
ଏହି ଜଗତ ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ ହୁଏ; ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଂ ନାସ୍ତୀତି ବୋଧେନ ମନସୋ ଦୃଶ୍ଯମାର୍ଜନମ୍ । ସମ୍ପନ୍ନଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ପରା ନିର୍ଵାଣନିର୍ଵୃତିଃ
ଦୃଶ୍ୟ ଅଛିନାହିଁ ବୋଲି ଜଣାଇବା ସହିତ, ମନରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥାଏ, ସେଠାରୁ ମନ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ ସୁଖ ଉପଜେ।
ଅନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରଗର୍ତେଷୁ ଲୁଠତାଂ ଭଵତାମ୍ ଇହ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅକୃତ୍ରିମଜ୍ଞାନା କଲ୍ପୈର୍ ଅପି ନ ନିର୍ଵୃତିଃ
ଯଦି ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ନ ମିଳେ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ବିତିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ପାଇନାହାନ୍ତି।
ପରିତ୍ଯାଗୋ ଵାସନାଯା ଉତ୍ତମୋ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ ଏଷ ଵିମଲକ୍ରମୋ ଜ୍ଞାନପ୍ରକାଶକଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାବନାଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଏହିଠାରେ ପବିତ୍ର ପଥ ଅଛି, ଯାହା ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
କ୍ଷୀଣାଯାଂ ଵାସନାଯାଂ ତୁ ମନୋ ଗଲତି ସତ୍ଵରମ୍ । କ୍ଷୀଣାଯାଂ ଶୀତସନ୍ତତ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ହିମକଣୋ ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ମନ ତୁରନ୍ତ ଲୟ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ଶୀତ ଧାରା ଶେଷ ହେଲେ ହିମକଣି ମିଶିଯାଏ, ସେପରି।