ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଲେ—ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମ ପରେ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ଏକ ନିର୍ମଳ ବାଁଶ ମଧ୍ୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଉଚ୍ଚତା, ମାଧୁର୍ୟ, ମିତ୍ରତା, କୋମଳତା, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଜ୍ଞାନ ସଦା ବସିଥାଏ, ଯେପରି ମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ମହିଳାମାନେ ବସନ୍ତି। ଏମିତି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାହାର ଫଳ ମିଳୁ କିମ୍ବା ହାରାଏ, ସେ ସମୟରେ ସମ ରହିଥାଏ, କେବେ ଖୁସି କରେନି, କେବେ ଦୁଃଖ କରେନି। ଯେପରି ଦିନରେ ଅନ୍ଧକାର ହରାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବିପରୀତ ଭାବ ଗଳିଯାଏ; ଏବଂ ଶରଦକାଳୀନ ମେଘ ପରି, ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧତା ପାଏ। ସମସ୍ତେ ଏମିତି ମଧୁର ଓ କୋମଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଅରଣ୍ୟର ମୃଗମାନେ ବାଂଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ, ପଶ୍ଚିମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେପରି କୂହୁଡ଼ିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ମେଘକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ଗୁଣମୟ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏବଂ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏପରି ଗୁଣ, ବିଚାର ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଥିବା ମନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଆକାରରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଏହିପରି ହେଉଥିବାରୁ, ହେ ରାମ, ମଧୁର ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ପ୍ରଥମେ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ପଶ୍ଚିମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ମହାଗୁଣୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ମନର ଶୁଅଁଥିବା ମୃଗକୁ ଗୁଣର ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଜାଗାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୁଣୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନର ମଣିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଯାଞ୍ଚ କରି, ଏହି ଲୋକରେ ଜଣେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନ୍ତଃପ୍ରଭା ଅନୁଭବ କରି, ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା; ଏବେ, ହେ କମଳନୟନ, ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ ଭେଦ ଶୁଣ। ଏହି ସଂସାର ଆନ୍ଦୋଳନରେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ମୋକ୍ଷ ପଥ ଅଛି। ଏଏଁ, ଏକଟି ହେଉଛି ଶିଖ୍ୟା ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ଯାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ତ୍ୱରିତ, ଯେବେ ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ମନରେ କିଛି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉଛି ଆକାଶରୁ ଫଳ ଖସିପଡ଼ିବା ପରି। ଏହି ତ୍ୱରିତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି କିପରି ହୁଏ, ଆକାଶରୁ ଫଳ ଖସିବା ପରି, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ, ପୁରାତନ ଏକ କଥା ଶୁଣ। ହେ ଧନ୍ୟବାନ, କିପରି ମହାନ ଲୋକମାନେ, ଯାଁହାଙ୍କର ପୂର୍ବ ନିଃସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାପ ଧୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅନ୍ତିମ ବିବେକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏକଦମ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ଫଳ ପରି। ଏହିପରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ ଭିଦେହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନକ, ଯାହାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଉଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲା, ଏବଂ ବଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ମିତ୍ରମାନେ କମଳପରି, ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ପରିବାର ପ୍ରେମରେ ବସନ୍ତ ଋତୁ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରେମର ପତାକା ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାର ହରାଇଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତମତାର ରତ୍ନମୟ ସାଗର, ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ମନୋହର ଲତା ଓ ମଞ୍ଜରୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମତ୍ତ କୋଇଲିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଉଥିଲେ। ସେ ଏକ ମନୋହର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲ ଲତା ଫୁଟିଥିଲା, ମନେ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ, କେସର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ହାଁସୁଥିବା ପବନ ବହୁଥିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅରଣ୍ୟରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଦୂରେ ରଖି, ଶୋଭାମୟ କୁଞ୍ଜରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ତାପରେ, ତମାଳ ଗଛର ଝାଡ଼ି ଭିତରେ, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର କଥାଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଆପସରେ କଥାହେଉଥିଲେ। ଏହା ହେଉଛି ଏମିତି ଶ୍ରବଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଅସଙ୍ଗ ମନ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଜ୍ଞାନର ରସରେ ଭରିଥିବା ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—ଆମେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ଏକତାରୁ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ଦୃଶ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଛାଡ଼ି, ଆମେ ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଭା ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛୁ। ସେ ଆତ୍ମା, ଯାହାର କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ, ଯାହା କୌଣସି ମାନସିକ ରଚନା ନୁହେଁ, ଯାହା କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ ସହ ତୁଳନା ହୁଏନି, ଯାହାର ଅଭିଜ୍ଞତା ଅସ୍ତିତ୍ୱ-ନାସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆମେ ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛୁ। ଏହି ଆତ୍ମା, ଯାହା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଆକାର ବିହୀନ, ସମସ୍ତ ଆକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏବଂ ସଦା ଅନୁରଣିତ, ଆମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛୁ। ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଭୁକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବତାକୁ ଖୋଜନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ହାତରେ ରହିଥିବା କୌସ୍ତୁଭ ମଣିକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ ମଣି ଚାହିଁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପରି। ବାସନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାର ବିଷାକ୍ତ ଲତାର ମୂଳ ଉଖାଡ଼ିଯାଏ। ଯଦିଓ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିରୋଧ ଦେଖିଲେ, ତଥାପି ଜଣେ ମୂର୍ଖ ତାହାକୁ ପୁଣି ମନ ଦେଇ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଲୋକ ଗଧା ନୁହେଁ। ପୁଣିପୁଣି, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠିଲେ କିମ୍ବା ଉଠିନାହିଁ, ବିବେକର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ହରି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।