ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥିବା ପରମ ଆତ୍ମାରେ କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ; ଯେପରିକି ଅଗ୍ନିରେ ବରଫର ଏକ ଖଣ୍ଡ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତନ କଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାହାର ନିଜର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଦୁଃଖ, ମୋହ, ଜନ୍ମ କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଜନ୍ମିଥିବା କୌଣସି ଦେହ ନାହିଁ; ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଏପରି ଅଛି। ରାଘବ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେଉ। ତୁମେ ସମଭାବୀ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ଦୃଢ଼ ଚିନ୍ତାରେ ଅଟୁଟ, ଶାନ୍ତ, ମନ ଶାନ୍ତ, ମୁନି, ନିର୍ବିକଳଙ୍ଗ, ମଣି ଭଳି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେଉ। ଦ୍ୱିତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଲାଭ କିମ୍ବା ହାରାରେ ଚିନ୍ତା ନ କରି, ସ୍ୱୟଂ ନିୟତ, ଦ୍ୱିତ୍ୱ ରହିତ, ଦୁଃଖ ରହିତ ହେଉ। ଏକାନ୍ତ ରହି, ଶାନ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସାହସି, ଉତ୍ତମ ଆଶା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ଯାହା ଆସେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେଉ। ତୁମେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ୟମ ନ କରି, ମନ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଦୋଷରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବିରତି ନ କରି, ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେଉ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ଲାଭ ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହୋଇନି, ତାହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ଥିର ନ ହୋଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ଭଳି ଅଟୁଟ ରହି, ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେଉ। ଭାବନାର ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ, ମୋହର ଲେପରେ ଅସ୍ପର୍ଶ, ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେଉ। ଅନନ୍ତ, ଅସୀମ ଓ ଅସୀମିତ ଆକାର ନେଇ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ର ଚୁଡ଼ା ଭଳି ଅଟୁଟ ହେଉ। ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାର ମହାନତା ଧାରଣ କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ଭଳି; ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି। ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ଅସତ୍ୟର ଆକାର, ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି ଅଟୁଟ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ସେହି ଜ୍ଞାନୀ, ମନ ଶାନ୍ତ, ରୋଗ ରହିତ, ସଦା ଜାଗୃତ—ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖ ରହିତ ହେଉ। ଗୁରୁଙ୍କ ପଦେଶ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ଛତା ତଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରକ୍ଷା କର, ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ; ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ରାଜାନ୍ତିନ୍ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ରାଜ୍ୟ—ଏଠାରେ ବିରତି କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଯେ ଜଣେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଆନ୍ତି—"ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି"—ସେ ମୁକ୍ତ; ଏହା ମୋ ଦୃଷ୍ଟି। କିଛି ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ଶରୀର ଉଦ୍ୟମ ନେଇ, ସ୍ଵର୍ଗରୁ ନରକକୁ, ନରକରୁ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିଛି ଅପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ନିଜର ବିବେକରୁ ହଟି, ନରକରୁ ନରକ, ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖ, ଭୟରୁ ଭୟକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିଛି ନିଜର ସଂସ୍କାରର ତାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟର ଅବଶେଷରେ ଉଡ଼ି, ପଶୁ ଦେହରୁ ଅଚଳ ଦେହକୁ, ପୁନଃ ପଶୁ ଦେହକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିଛି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନୀ, ମନ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକ କିଛି ଜନ୍ମ ପରେ, ରାଜସିକ କିମ୍ବା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ବଢ଼ୁଥିବା ପରି ଜନ୍ମ ନେଇ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ବର୍ଷା ଋତୁରେ କୁଟଜ ଗଛର ପରି ସୁଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଜଣେ ବିଦ୍ୟାବାନ, ତାଙ୍କ ପରେ ଆସିଥିବା ଜନ୍ମରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ତ୍ରୁଟିହୀନ ବାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ମଣି ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରେ। ମହତ୍ତ୍ୱ, ଆକର୍ଷଣ, ମିତ୍ରତା, ମୃଦୁତା, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଜ୍ଞାନ ସଦା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ଗୃହର ଅନ୍ତରାଳରେ ନାରୀମାନେ ଭଳି। ସେ ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଫଳ ଲାଭ କିମ୍ବା ହାରା ଯାହା ହେଉ, ସେ ସଦା ସମଭାବୀ, ଉଲ୍ଲାସ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ରହିତ। ଦିନାଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ହେଉଥିବା ପରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତାଙ୍କ ଠାରେ ଲୟ ହୁଏ; ଶରତ କାଳରେ ମେଘ ଭଳି, ଗୁଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଆଚରଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ଲୋକକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲର ହରିଣମାନେ ମୂର୍ଚ୍ଛନା ତାର ଶବ୍ଦରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିବା ପରି। ଏପରି, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଗୁଣ ଓ ଧନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରେ, ମେଘକୁ କୁଅଁ ଭଳି ଅନୁସରଣ କରେ। ତାପରେ, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ପଥକୁ ଦିଅନ୍ତି। ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ବିରକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମାର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ—ଏକ ଦୁଃଖ ରହିତ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି। ତେଣୁ, ରାମ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ମନକୁ ପ୍ରଥମେ ଜାଗୃତ କରିବା ଦରକାର। ପଶ୍ଚିମ ଦେଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ ଗୁଣର ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଯା ହରିଣ ଭଳି ମନକୁ ଜାଗୃତ କରନ୍ତି। ଖ୍ୟାତି ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନର ମଣିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁଡିକୁ ଅନ୍ତର ଆଲୋକରେ ଦେଖି, ଏହି ଜଗତରେ ଜଣେ ଲୋକ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଏକ ସାଧାରଣ କ୍ରମ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ବିଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମ, ଏବେ ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ ଭେଦ ଶୁଣ। ଏହି ସଂସାର ଚଞ୍ଚଳତାରେ, ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ମୋକ୍ଷ ପଥ ଅଛି। ଏକ ପଥ ହେଉଛି ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ଏକ କିମ୍ବା ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଅଧିକାର ଲାଭ କରି, ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଉଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ହେଉଛି ଶୀଘ୍ର, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିଜର ମନ ଦ୍ୱାରା କିଛି ବିବେକ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ ଆକାଶରୁ ଫଳ ପଡ଼ିଯିବା ପରି। ଏହି ଶୀଘ୍ର ଜ୍ଞାନ ଲାଭର ବିବେକ ପାଇଁ, ଆକାଶରୁ ଫଳ ପଡ଼ିଯିବା ପରି, ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ଉପକାର ଓ ଅପକାର ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିବେକ ଲାଭ କରନ୍ତି—ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ତିମ—ଫଳ ପଡ଼ିଯିବା ପରି।