ଏକ ସମୟରେ ଶ୍ରୀୟୁତ ରାଘବଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ରାମ, ଦେଖ, ଆକାଶ ଯେପରି କି ଧୂଳିରେ ଲଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ, ପଦ୍ମ ଯେପରି ଜଳରେ ଲଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ଏହିପରି ଆତ୍ମା ଶରୀର ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ। ଯେପରି କି ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୁନାରେ ଲଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁନାର ଅନ୍ତର ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ, ଏହିପରି ଜଡ ଶରୀର ଆତ୍ମାକୁ କେହି ଅପବିତ୍ର କରିପାରେନାହିଁ। ଯଦିଓ ଆମେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ, ତଥାପି ଏହା ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚାଲିବା ପରି ଅସତ୍ୟ; ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଶରୀରର ଅଂଶ, ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଃଖ-ସୁଖ କେବଳ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି; ଜେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଏ, ଏହା କେହିଙ୍କ ପାଇଁ ରହିନଥାଏ। କେହି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ରଖିନାହିଁ, କେହି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ରଖିନାହିଁ; ରାଘବ, ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ଜଳର ତରଙ୍ଗ ପରି, କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ପରି ଚାଲିଯାଏ। ମଣି ପରି, କୌଣସି କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଉଛି, ଏହିପରି ଆତ୍ମା ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ, ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତ ଏକ ନୁହେଁ, ଦୁଇ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶ ମାତ୍ର ଆତ୍ମାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଦେଖ, ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହି ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ‘ମୁଁ ଏହି, ଏହା ଅନ୍ୟ’ ବୋଲି ଭ୍ରମକୁ ଛାଡିଦିଅ। ଏହି ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମର ମାସ୍ସରେ କୌଣସି କଳ୍ପନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ସାଗରରେ ଜଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ନଥାଏ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନଥାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ବରଫ ରହିପାରେନାହିଁ। ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତନ କରିଲେ, ଏହି ଜଗତର ଜାଲ ଆତ୍ମାରେ ନିଜରେ ନିଜ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ, ଭ୍ରମ, ଜନ୍ମ, କିମ୍ବା ଜନ୍ମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନଥାଏ; ଯାହା ଅଛି, ସେ ଯଥା ଅଛି। ରାଘବ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ତୁମେ ସମତାରେ ରୁହ, ଶାନ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଚିନ୍ତାରେ ଅଟୁଟ, ମନରେ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରଶାନ୍ତ, ମୁନି, ନିର୍ମଳ ମଣି ପରି ଶୁଦ୍ଧ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ଦ୍ୱିତୀୟତାରୁ ମୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଲାଭ-ହାନିରେ ଅନାସକ୍ତ, ନିଜରେ ଶାନ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ଏକାନ୍ତରେ ରୁହ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ, ଦୃଢ଼ ଓ ସାହସୀ, ଉତ୍କଳ୍ପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଯାହା ଆସେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଅସାଧାରଣ ଚେଷ୍ଟା ବିନା, ମନ ନିର୍ମଳ, ଦୋଷରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବିମୋଚନ କରନଥିବା, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ଏହି ବିଶ୍ୱରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଦଶାକୁ ଅନୁଭବ କର, ଯାହା ଲାଭ ଓ ଲାଭ ହେବାକୁ ବାକି ଅଛି, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି ଅଶାନ୍ତି ନଥିବା, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ବିଚାରର ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ, ମାୟାର ଲେପରେ ଅସପ୍ରଶ୍ୟ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜକୁ ତୃପ୍ତି କର, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ଅନନ୍ତ ରୂପ, ସୀମା ନଥିବା, ଅପାର ଆକାରରେ ଅଟୁଟ ରୁହ, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି ଅଚଳ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ଆତ୍ମାରେ ଅତିବୃହତାକୁ ଅନୁଭବ କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି; ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ଅସତ୍ୟର ଆକାର; ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ସେହିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ନାମକୁ ଲାଗିଛି। ତୁମେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତ, ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଜାଗୃତ, ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ। ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇ, ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ଛତା ତଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରିଚାଳନ କର, ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ; ଏକ ରାଜ୍ୟ ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ରାଜାନ୍ତରେ ଶୋଭିତ—ଏଠାରେ ବିରାଗ କିମ୍ବା କର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—‘ମୁଁ ଏହି କ୍ରିୟା କରୁଛି’—ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ମୋର ଦୃଷ୍ଟି। କେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ, ଚେଷ୍ଟାର ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରି, ସ୍ଵର୍ଗରୁ ନରକ ଓ ନରକରୁ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। କେହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତିତ, ନିଜ ବିବେକରୁ ଅପସ୍ରମ କରି, ନରକରୁ ନରକ, ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖ, ଭୟରୁ ଭୟକୁ ଯାନ୍ତି। କେହି ନିଜ ସଂସ୍କାରର ତାନ୍ତ୍ରିକ ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ଚେଷ୍ଟାର ଅବଶେଷରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ପଶୁ ଦେହରୁ ଅଚଳ ଦେହକୁ, ପୁଣି ପଶୁ ଦେହକୁ ଯାନ୍ତି। କେହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନୀ, ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ସେ ସମସ୍ତ ସୀମାରୁ ମୁକ୍ତ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କେବଳ ଅଳ୍ପ କିଛି ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରଜସିକ କିମ୍ବା ସାତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ପକ୍ଷ ପରି ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ, ବର୍ଷାରେ କୁଟଜ ବୃକ୍ଷ ପରି ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ, ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରେ, ଦୋଷ ହିନ ବାଁଶ ପରି ମଣି ପ୍ରବେଶ କରେ। ଉତ୍କଳ୍ପ, ମଧୁରତା, ମିତ୍ରତା, ଉନ୍ମତ୍ତତା, ମୁକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଗୃହଣ କରେ, ଗୃହର ଅନ୍ତରଭାଗରେ ନାରୀ ପରି। ସେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଫଳ ମିଳିଲା କିମ୍ବା ହରାଇଲା, ସମସ୍ତ ଦିନ ସମତାରେ ରହନ୍ତି, ନ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ନ ଦୁଃଖିତ ହୋନ୍ତି। ଦିନ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧାର ମିଶିଯାଏ, ଏହିପରି ବିପରୀତତା ତାଙ୍କରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ; ଶରତର ବଦଳ ପରି ଗୁଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ ମଧୁର ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଅରଣ୍ୟର ହରିଣ ମଧୁର ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦ ପରି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହିପରି, ପଶ୍ଚିମରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଗୁଣ ଓ ଧନ ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରେ, ମେଘକୁ କୌଁଚ ପରି। ଏପରି, ଗୁଣୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଗୁରୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି।