ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ—ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ ଓ ଅକାମ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧି ହେଉଛି, ସେଠାରେ ଭ୍ରମ କିଏ ପାଇଁ ହେବ ଓ ଏହାର ସନ୍ଧି ଅଛି କେଉଁଠି? ଯେଉଁପରି ଏକ ମଣିର ସ୍ୱରୂପ ଅଜ୍ଞାତ ରହିଲେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ନେଇ ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଓ ମୂଲ୍ୟ ଜଣାପଡିଲେ ଭ୍ରମ କେଉଁଠି ରହିପାରେ? ହେ ଲୋକମାନେ, ଅଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖର ସାଧନାକୁ ନେଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମା ଅନନ୍ତ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦେହ ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ମିଶାଇ ଓ ଆଛାଦିତ କରିଥାଏ, ତାହାଠାରୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅଲଗା କରି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବିଳମ୍ବରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଅ। ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଓ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ—ଯେପରି ମାଟି କିମ୍ବା କମଳ ତଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୁନାକୁ ଲୋକେ ଛୁଅଛି ବୋଲି ଭାବିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସେମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହାନ୍ତି। ଆତ୍ମା ଓ ଦେହ ଜଳ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଅଲଗା; ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ତଥାପି କେହି ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି। ଯେପରିଅଞ୍ଚଳ ମନ ତାମସିକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଆପଣ ଖୋଳରେ ଲୁଚିଥିବା କଚ୍ଛପ ପରି ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ଦେହ ଭୋଗରେ ଲିନ ରହେ, ଆତ୍ମା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଭୁଲିଯାଏ। ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସଂସାର ଅନ୍ଧକାର ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବାରୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମନ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ ଓ ନିଜ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରେ, ଭିତରର ଅନ୍ଧକାର ଉଠିଯାଏ; ଯେପରି ରବି ଉଦୟ କଲେ ରାତି ଶେଷ ହୁଏ। ସେହିଠାରୁ, ଯେଉଁ ମନ ଭୋଗର ଶୟନରେ ଶୁଇଅଛି, ସେହି ମନକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଗ୍ରତ କର; କାରଣ ଏହି ଜାଗ୍ରତି ଦୁଃଖର ସଂସାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥାଏ। ଯେପରି ଆକାଶ ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ମଳିନ ହୁଏନାହିଁ, ପଦ୍ମ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଆତ୍ମା ଦେହ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ। ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୁନାକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଅବସ୍ଥା କୁ କେବଳ ଛୁଇପାରେନାହିଁ, ଏହି ଜଡ଼ ଦେହ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେନାହିଁ। ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭୂତି ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳା ପରି ଅସତ୍ୟ। ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେହର, ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ; ଏହାମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି, ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ କାହା ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ରହିନଥାଏ। କେହି ସତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କେହି ଦୁଃଖ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ହେ ରାଘବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଶାନ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଦେଖ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ନାନା ଦୃଶ୍ୟ ଯେପରି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ପଖ ଭଳି, ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ମଣି ନିଜ ଚିତ୍ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଚିତ୍ର ଦେଖାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ଚିତ୍ରମୟ ଆଲୋକରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତ କରେ। ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ ଏକ ନୁହେଁ, ଦୁଇ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛି ଏକ ପ୍ରକାଶର ଭାବରେ, ଏହା ଏପରି ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଉଛି। ସତ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; "ମୁଁ ଏହି, ଏହା ଅନ୍ୟ" ଭାବର ମୃଗ୍ର ତ୍ୟାଗ କର। ସେଇ ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର ଅନ୍ତର୍ଗତ ରୂପରେ କୌଣସି କଳ୍ପନା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ ନାନା ପ୍ରକାରର ଜଳ ଆକୃତି ରହିନଥାଏ, ହେ ରାମ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମାତ୍ମାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ବରଫର ଏକ କଣ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେନାହିଁ। ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତନ କର, ଏହା ଚିଦ୍ରୂପ; ଏହି ସଂସାର ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏଠାରେ ଦୁଃଖ, ମୋହ, ଜନ୍ମ କିମ୍ବା କେହି ଜନ୍ମିତ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅଛି, ସେଉଁଠି ତାହା ଅଛି। ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୁଅ। ସମଭାବ, ନିରୋଗ, ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ଶାନ୍ତମନ, ମୁନି, ନିର୍ମଳ ମଣିପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ଚିନ୍ତାରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ରହିତ, ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଲାଭ-ହାନି ଉପରେ ଚିନ୍ତା ନାକର, ଆତ୍ମସ୍ଥ, ଅଦ୍ୱୟତାରେ ଅବିଚଳିତ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ଏକାନ୍ତବାସୀ, ଶାନ୍ତମନ, ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ, ଶୂର, ଉତ୍ତମ ଆଶାର ସ୍ୱାମୀ, ଯାହା ଆସେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଚିନ୍ତାରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ରାଗ ରହିତ, ଅଯତ୍ନ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ମନ, ଦୋଷରୁ ଶୁଧ୍ଧ, ନ ଗ୍ରାହକ ନ ତ୍ୟାଗୀ ଓ ଚିନ୍ତାରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ସଂସାର ଉପରେ ଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯାହା ଲାଭ ଓ ଅଲାଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଚଳ ଓ ଚିନ୍ତାରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ଭାବନାର ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତ, ମାୟାର ଅଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଆତ୍ମାରେ ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର, ଚିନ୍ତାରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ଅନନ୍ତ, ଅସୀମ, ଅପାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ପରମ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଅଚଳ ଓ ଚିନ୍ତାରହିତ ହୁଅ, ରାଘବ। ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳତା ଆଲିଙ୍ଗନ କର, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର। ଏହି ସଂସାର ଅସତ୍ୟ ରୂପୀ; ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ଧାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ତୁମେ ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତମନ, ନିରୋଗ, ସଦା ଜାଗ୍ରତ—ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହୁଅ। ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଠାରୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଉପଦେଶ ପାଇ, ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ପରିଚାଳନା କର, ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ; ଏକ ଶୋଭିତ ରାଜ୍ୟ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ରାଜନୀୟ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା କର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଜଣ ବିଶ୍ୱାସରେ କର୍ମ କରେ—"ମୁଁ ଏହି କ୍ରିୟା କରୁଛି"—ସେ ମୁକ୍ତ; ଏହି ମୋ ଦୃଷ୍ଟି। କିଛି ଲୋକ କର୍ମରେ ଲିନ ହୋଇ, ଚେଷ୍ଟାର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନରକକୁ ଓ ନରକରୁ ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି।