ଏହି ଗଳ୍ପଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଶାନ୍ତ ସକାଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶର କୋଣାରେ କିଛି ଅନ୍ଧାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ କିଛି ଲାଲିମା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଳେ ତାଳେ ତାରାମାନେ ମାନେ ହେଉଥିଲେ, ଦିଗ୍ବଳୟ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ପରି ଅନୁଭବ ହେଉଥିଲା। ସକାଳର ତୁରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ମହାନ ରାଘବ ଜଳରେ ମାନେ ପଦ୍ମ ଯେପରି ଉଦିତ ହୁଏ, ସେପରି ଉଠିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି, ଭାଇମାନେ ଓ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅନୁଚରବୃନ୍ଦ ସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଏକାନ୍ତରେ ଧ୍ୟାନରତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ, ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ରାମ ନମ୍ରତା ସହିତ ଦୂରରୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେଉଁଠି ଥିବା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି, ଦିଗ୍ବଳୟରେ ଥିବା ଅନ୍ଧାର ଯେପରି ସମାପ୍ତ ହେଉଥିଲା, ସେପରି ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାନ୍ତ ନିବାସକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଗୃହ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ରାଜମହଳ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଉଥିଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି, ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୃହଣ କଲେ। ଏଉଁପରେ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଆସନକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହକୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଗଲେ, ଦେବମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ଚିତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ସଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜହଂସ ପଦ୍ମସରୋବରକୁ ଯେପରି ଯାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ହଂସ ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜାସନରୁ ତିନି ପଦ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସଭାକୁ ଦଶରଥ ସହିତ ସମସ୍ତ ରାଜା, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷି, ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ପରି ମନ୍ତ୍ରୀ, ଧୌମ୍ୟ ପରି ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୋହିତ, ରାମ ପରି ରାଜପୁତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର ଓ ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଅଞ୍ଚଳର ମହାମଣ୍ଡଳୀକ, ଅଧିକାରୀ, ସୁହୋତ୍ର ପରି ପୌରଜନ, ମାଳବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସେବକ, ନଗରବାସୀ ଓ ଅନୁଚରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଉଚିତ ସ୍ଥାନ ଓ ଆସନରେ ବସି, ଦୃଷ୍ଟି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ରଖିଥିଲେ। ସଭାର କୋଳାହଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ଥିଲେ, ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରସ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ପରିବେଶ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଥିଲା। ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଲାଲ ଧୂଳି ପରି ଛାୟା କରୁଥିଲା, ଛତାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚମକୁଥିଲା। ମାଳାର କଣ୍ଠ ହଲକା ହଲକା କମ୍ପିଥିଲା, ସେ ଏକ ପଦ୍ମର ଗହ୍ବରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା; ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ମୁକ୍ତାମାଳା ଚମକୁଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଫୁଲ ଭରା ଶାଖାଠାରୁ ମଧୁର ବାତାସ ଚଳି ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧ ଆଣୁଥିଲା। ମୃଦୁ ବାତାସ ଲାଗିଥିବା ଜନାଳା ପାଖରେ, ଫୁଲ ଛଟାଇଥିବା ତଳମାଟି ଉପରେ, ମହିଳାମାନେ ବସି ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜାଲିଯାଉଥିଲା ଝାଲର ମାଧ୍ୟମରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ରତ୍ନମୟ ଚାମରାର ଚମକ ଉପରେ; ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ଅସ୍ଥିରତା ସହିତ ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଥିଲେ, ଧଳା ଚାମରା ଧରିଥିଲେ। ଆଙ୍ଗନାର ମାଟି ଉପରେ, ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତା ରବିକିରଣରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଏହି ତରଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ମଧୁ ବୋଲି ଭାବି ଚୁଷିନଥିଲେ, ଯେପରି ମୁହଁ ଭୁଲା ମଧୁମକ୍ଷିକା ଆକାଶର ମେଘ ଉପରେ ଘୂରୁଥିଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧୁର ଉପଦେଶ ଶୁଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସେହି ଅମୃତ ଧାରାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂଜା କରେ, ସମ୍ମାନିତ ଲୋକମାନେ ମଧୁର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଆକର୍ଷକ ଭାଷାରେ ଏହାର ଗୁଣ ଗାନ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପର ସ୍ମିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ନଗର, ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରାଜା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ସଭାକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ମୌନ ଭଙ୍ଗିମାରେ, ଗମ୍ଭୀର କଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ। ସୁନା ଧୂଳି ଲାଗିଥିବା ମଦମାତା ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଖୋଲା ପଦ୍ମ କୁଡ଼ିରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଉଡ଼ୁଥିଲେ, ଝୁଲାର ଘଣ୍ଟିର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଶୀତଳ ରାତିର ଶିଶିର ଶୋଷିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ମିଶିଥିବା ମେଘ ଉପରେ ଭାସିଯାଉଥିଲା, ତାହାର ଭିତରେ ତାଜା ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଲାଗିଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏପରେ ଦଶରଥ ରାଜା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାନୁଭାବ, ଗତକାଲି ଆପଣଙ୍କର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀ ଶୁଣିଲୁ, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣର ଦୀର୍ଘ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଦୂର କରିଦେଲା କି? ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଲଗା ବାଣୀମାନେ ଆମେ ଏଠାରେ ଅମୃତ ବର୍ଷା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଲା। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀ ଆମ ହୃଦୟକୁ ଶୀତଳ କରେ। ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଅର୍ଥ ଥିବା ଏହି ଜ୍ଞାନବାଣୀ ଗଭୀର ମୂଢ଼ତାକୁ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଗୁଣର ଦ୍ରୁମ ପରି ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାଣୀର ଲତା ଆତ୍ମାର ରତ୍ନକୁ ପ୍ରଭାସିତ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ଦୀପ। ଜନ୍ମାନ୍ତର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଏବଂ ଅପମଙ୍ଗଳ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଘନ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ। ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀରେ ଆମ ପ୍ରବଳ ଆସକ୍ତି, ଲୋଭ ଓ ଏହି ସଂସାରିକ ଶୃଙ୍ଖଳ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ। ଏବେ ଆମେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଲୋକ ଆଞ୍ଜନ ଲଗାଇ ପ୍ରଥମେ ସୁନା ଦେଖେ। ହୃଦୟ ଆକାଶରେ ସଂସାର ଧୃତିର ଧୁନ୍ଧ ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀର ଶରତ୍କାଳରେ ଶିଥିଳ ହେଉଛି।